Quản trị học (Tiếp theo) Chương 6

Ch­¬ng 6    Mét sè vÊn ®Ò trong qu¶n trÞ häc hiÖn ®¹i

           Môc ®Ých: Sau khi nghiªn cøu vµ häc tËp xong ch­¬ng nµy, Sinh viªn cã thÓ:

v     N¾m ®­îc vai trß cña th«ng tin ®èi víi viÖc ra quyÕt ®Þnh kinh doanh vµ nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra ®èi víi th«ng tin

v     HiÓu ®­îc c¸c ph­¬ng ph¸p ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ, tõ ®ã cã thÓ lùa chän ph­¬ng ph¸p ra quyÕt ®Þnh thÝch hîp víi tõng hoµn c¶nh

v     NhËn thøc râ sù thay ®æi cña tæ chøc víi nh÷ng néi dung vµ h×nh thøc kh¸c nhau, tõ ®ã cã nh÷ng ph¶n øng hîp lý víi sù thay ®æi

v    N¾m ch¾c vÒ c¸c lo¹i rñi ro vµ c¸c ph­¬ng ph¸p phßng ngõa rñi ro

6.1       C«ng nghÖ th«ng tin - hÖ thèng hç trî quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

6.1.1    Th«ng tin qu¶n trÞ

Ø   Th«ng tin vµ vai trß cña th«ng tin trong qu¶n trÞ

§Ó qu¶n lý mét tæ chøc cÇn rÊt nhiÒu th«ng tin, vÝ nh­ trong doanh nghiÖp nhµ qu¶n trÞ cÇn ®Õn c¸c th«ng tin vÒ ®Æc tÝnh cña nguyªn vËt liÖu, nh÷ng tÝnh c¸ch vµ kh¶ n¨ng cña nh©n viªn; vÒ c¸c tæ ®éi lao ®éng vµ c¸ch thøc ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc nh­ c«ng ®oµn, thanh niªn cïng lîi Ých cña c¸c tæ chøc nµy; vÒ t×nh tr¹ng thiÕt bÞ, t×nh h×nh cung øng nguyªn vËt liÖu còng nh­ t×nh h×nh sö dông nguån vèn vµ lao ®éng; th«ng tin dù b¸o vÒ gi¸ c¶, søc tiªu thô s¶n phÈm vµ nh÷ng kÕ ho¹ch s¶n xuÊt vµ tiªu thô cña doanh nghiÖp; th«ng tin vÒ chñ tr­¬ng chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc vµ c¸c c¬ héi liªn doanh hîp t¸c ®ang hµng ngµy, hµng giê hÐ më cho mäi doanh nghiÖp.

 Nh­ vËy, Th«ng tin lµ nh÷ng d÷ liÖu, sè liÖu, tin tøc thu thËp ®­îc ®· qua xö lý, s¾p xÕp, diÔn gi¶i theo cÊu tróc thÝch hîp ®Ó phôc vô cho môc tiªu nµo ®ã. Nãi c¸ch kh¸c, th«ng tin lµ tÊt c¶ nh÷ng g× cã thÓ mang l¹i cho con ng­êi sù hiÓu biÕt vÒ ®èi t­îng mµ hä quan t©m tíi (v× nh÷ng nguyªn nh©n vµ môc tiªu nµo ®ã). Th«ng tin lµ sù ph¶n ¸nh cña sù vËt, hiÖn t­îng cña tù nhiªn, x· héi, con ng­êi. B¶n th©n th«ng tin kh«ng ph¶i lµ thùc thÓ vËt chÊt, nghÜa lµ mang l¹i n¨ng l­îng néi t¹i, nh­ng khi ®­îc tham gia c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña con ng­êi, nã l¹i thÓ hiÖn kh¶ n¨ng vËt chÊt cña m×nh, tøc lµ gãp phÇn lµm gia t¨ng n¨ng l­îng, mµ v× sù hç trî cña c«ng nghÖ th«ng tin vµ kü thuËt truyÒn th«ng hiÖn ®¹i, ®é gia t¨ng ®ã ngµy cµng trë nªn ®¸ng kÓ, thËm chÝ nhiÒu khi cßn v­ît xa dù kiÕn cña con ng­êi.

Mçi lo¹i th«ng tin cã nh÷ng tÝnh chÊt riªng. Cã nh÷ng th«ng tin néi dung chËm thay ®æi theo thêi gian nh­ th«ng tin vÒ sè l­îng trang thiÕt bÞ, vÒ nhµ x­ëng; l¹i cã nh÷ng th«ng tin cã néi dung thay ®æi hµng ngµy nh­ sè l­îng s¶n phÈm ®· s¶n xuÊt hoÆc tiªu thô...Trong c¸c lo¹i th«ng tin, cã nh÷ng th«ng tin gèc hay cßn gäi lµ th«ng tin s¬ cÊp vµ cã nh÷ng th«ng tin lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh xö lý (nh­ c¸c dù b¸o, kÕ ho¹ch). §èi víi th«ng tin gèc nÕu kh«ng thu thËp kÞp thêi th× sÏ mÊt lu«n. Th«ng tin lµ d÷ liÖu cã thÓ nhËn thÊy, hiÓu ®­îc vµ s¾p xÕp l¹i víi nhau thµnh nh÷ng kiÕn thùc cô thÓ.

Th«ng tin ®ãng vai trß quan träng trong bÊt kú ho¹t ®éng nµo cña con ng­êi. §èi víi ho¹t ®éng qu¶n trÞ, th«ng tin lµ ®èi t­îng lao ®éng cña c¸n bé qu¶n trÞ, lµ c«ng cô cña qu¶n trÞ, nã trùc tiÕp t¸c ®éng ®Õn c¸c kh©u cña qu¸ tr×nh qu¶n trÞ. Th«ng tin qu¶n trÞ lµ tÊt c¶ nh÷ng tin tøc n¶y sinh trong qu¸ tr×nh còng nh­ trong m«i tr­êng qu¶n trÞ vµ cÇn thiÕt cho viÖc ra quyÕt ®Þnh hoÆc ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò nµo ®ã trong ho¹t ®éng qu¶n trÞ cña mét tæ chøc.

Th«ng tin cã ®Æc ®iÓm c¬ b¶n lµ:

- Th«ng tin lµ nh÷ng tin tøc cho nªn nã kh«ng thÓ s¶n xuÊt ®Ó dïng dÇn ®­îc

- Th«ng tin ph¶i ®­îc thu thËp vµ xö lý míi cã gi¸ trÞ

- Th«ng tin cµng cÇn thiÕt cµng quý gi¸

- Th«ng tin cµng chÝnh x¸c, cµng ®Çy ®ñ, cµng kÞp thêi th× cµng tèt

Tuy nhiªn, th«ng tin chØ cã t¸c dông khi nã ®¶m b¶o ®­îc c¸c yªu cÇu:

- VÒ néi dung : Th«ng tin cÇn chÝnh x¸c vµ trung thùc: Ph¶n ¸nh trung thùc,  kh¸ch quan vÒ ®èi t­îng qu¶n trÞ vµ m«i tr­êng xung quanh cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ò cÇn t×m hiÓu. Th«ng tin cÇn ®Çy ®ñ (ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ mäi khÝa c¹nh cña t×nh huèng), sóc tÝch (kh«ng cã nh÷ng d÷ liÖu thõa) vµ phï hîp víi nhu cÇu cña ng­êi sö dông.

-VÒ thêi gian:  Th«ng tin cÇn ®­îc cung cÊp kÞp thêi khi cÇn, cã tÝnh cËp nhËt vµ cã liªn quan tíi kho¶ng thêi gian thÝch hîp (qu¸ khø, hiÖn t¹i, t­¬ng lai)

-VÒ h×nh thøc: Th«ng tin ph¶i râ rµng, ®ñ chi tiÕt, ®­îc s¾p xÕp tr×nh bµy khoa häc  hÖ thèng vµ l«gÝc (kÕt hîp tõ ng÷, h×nh ¶nh, b¶ng biÓu, sè liÖu...) vµ n»m trªn vËt mang tin phï hîp víi nhu cÇu sö dông.

Ø Qu¸ tr×nh th«ng tin

  Khi nãi ®Õn th«ng tin ®Òu ph¶i b¾t ®Çu tõ nguån th«ng tin, n¬i nhËn th«ng tin, c¸c kªnh truyÒn xu«i vµ ng­îc cña th«ng tin. Mçi kªnh truyÒn th«ng tin cã ba chÆng chÝnh: ChÆng göi th«ng tin, chÆng chuyÓn tiÕp th«ng tin vµ nhËn th«ng tin.

S¬ ®å 6.1: TiÕn tr×nh th«ng tin

 Qu¸ tr×nh b¾t ®Çu víi nguån hoÆc ng­êi göi - ng­êi cã nh÷ng th«ng ®iÖp dù ®Þnh cho giao tiÕp. Nguån lµ ng­êi khëi x­íng th«ng ®iÖp vµ cã thÓ lµ mét hoÆc nhiÒu ng­êi cïng lµm viÖc víi nhau.

 Th«ng ®iÖp lµ nh÷ng tÝn hiÖu lµm nguån truyÒn cho ng­êi nhËn. PhÇn lín c¸c th«ng ®iÖp chøa ®ùng ng«n ng÷, nã cã thÓ lµ lêi nã hoÆc ch÷ viÕt, song cã rÊt nhiÒu hµnh vi phi ng«n ng÷ còng cã thÓ ®­îc sö dông nh­: nh¨n mÆt, mØm c­êi, l¾c ®Çu...

 Qu¸ tr×nh truyÒn nh÷ng th«ng ®iÖp dù ®Þnh thµnh nh÷ng biÓu t­îng mµ nh÷ng biÓu t­îng nµy ®­îc sö dông ®Ó truyÒn ®i ®­îc gäi lµ qu¸ tr×nh m· ho¸.

 Kªnh lµ ph­¬ng tiÖn qua ®ã th«ng ®iÖp di chuyÓn tõ ng­êi göi ®Õn ng­êi nhËn. Nã lµ ®­êng dÉn th«ng qua ®ã th«ng ®iÖp ®­îc truyÒn d­íi d¹ng tÝn hiÖu vËt lý. Kªnh chñ yÕu cho viÖc th«ng tin qua l¹i gi÷a c¸c c¸ nh©n, bao gåm giao tiÕp trùc tiÕp gi÷a hai ng­êi. Mét sè kªnh truyÒn th«ng ®¹i chóng lµ ra®i«, tivi, film, t¹p chÝ, b¸o... Cã mét sè kªnh ®iÖn tö nh­ fax, email... Nh÷ng th«ng ®iÖp th­êng ®­îc viÕt ra trªn giÊy, song bÊt cø mét c¸i g× còng cã thÓ ®­îc sö dông ®Ó chuyÓn nh÷ng th«ng ®iÖp ®­îc viÕt ra nh­ gç, ®¸, l¸ c©y, da thó, vµng d¸t máng...NhiÒu tæ chøc hiÖn ®¹i ngµy nay ®ang h­íng tíi h¹n chÕ tèi ®a viÖc dïng giÊy tê thay b»ng nh÷ng ph­¬ng tiÖn hiÖn ®¹i truyÒn tÝn hiÖu ®iÖn tö trong hÖ thèng m¹ng th«ng tin.

 Ng­êi nhËn ®­îc th«ng tin vµ cã tr¸ch nhiÖm gi¶i m·i nã. Gi¶i m· lµ lµ qu¸ tr×nh trong ®ã c¸c biÓu t­îng ®­îc diÔn ®¹t bëi ng­êi nhËn. MÆc dï mét sè th«ng ®iÖp lµ phøc t¹p vµ ®ßi hái sù phiªn dÞch thùc sù cßn phÇn lín c¸c tr­êng hîp viÖc gi¶i m· lµ sù diÔn ®¹t vÒ th«ng ®iÖp bëi ng­êi nhËn.

 Ph¶n håi tõ ng­êi nhËn tíi ng­êi göi thùc sù lµ th«ng ®iÖp kh¸c thÓ hiÖn hiÖu qu¶ cña th«ng tin. Ph¶n håi lµ ®iÒu ®­îc ®ßi hái bëi v× nguån cã thÓ ph¸t ra b»ng th«ng ®iÖp ban ®Çu kh«ng ®­îc th«ng tin phï hîp vµ cÇn ph¶i lÆp l¹i. Ph¶n håi còng cã thÓ chØ ra nh÷ng th«ng ®iÖp tiÕp sau ph¶i ®­îc ®iÒu chØnh. Th«ng tin mét chiÒu sÏ kh«ng t¹o ra c¬ héi cho viÖc ph¶n håi.

Trong qu¸ tr×nh truyÒn ®¹t, th«ng tin còng cã thÓ bÞ biÕn d¹ng, l¹c h­íng, liªn l¹c hoÆc bÞ nhiÔu. Cã thÓ diÔn t¶ nh­ s¬ ®å trªn. Kªnh th«ng tin lµ c«ng cô trung gian ®Ó chuyÓn tin tøc ph¶n håi nh­ lêi nãi, cö chØ, v¨n b¶n, tÝn hiÖu. Tr­íc khi tin tøc ®Õn n¬i nhËn ph¶i ®­îc l­u tr÷, xö lý hoÆc gi¶i m· th× ng­êi nhËn míi cã thÓ hiÓu ®­îc.

Con ng­êi nhËn biÕt th«ng tin, qua ng«n ng÷, ký hiÖu, h×nh ¶nh, ©m thanh, ký tù, dÊu hiÖu... Xö lý th«ng tin bao gåm c¸c thao t¸c t¸c ®éng lªn th«ng tin gèc vµ th«ng tin ph¸t sinh nh»m ®­a ra nh÷ng kÕt qu¶ mµ ng­êi l·nh ®¹o cña doanh nghiÖp mong muèn nh­: ph©n tÝch, tæng hîp, dù b¸o, lËp ph­¬ng ¸n... vµ ra quyÕt ®Þnh.

Ø Vai trß cña th«ng tin trong qu¶n trÞ

Trong qu¸ tr×nh ®iÒu hµnh, c¸c qu¶n trÞ viªn trong tæ chøc ph¶i trao ®æi th«ng tin víi cÊp trªn, cÊp duíi vµ c¸c qu¶n trÞ viªn kh¸c. Hä kh«ng thÓ ra quyÕt ®Þnh mµ kh«ng cã th«ng tin. H¬n n÷a, ®Ó ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ th× c¸c nhµ qu¶n trÞ cßn ®ßi hái ph¶i cã th«ng tin ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c, kÞp thêi nh»m thùc hiÖn tèt c¸c chøc n¨ng vµ ho¹t ®éng qu¶n trÞ cña m×nh.

Trong tæ chøc viÖc trao ®æi th«ng tin lµ ho¹t ®éng c¬ b¶n cña c¸c nhµ qu¶n trÞ. Hä ph¶i b¸o c¸o cho cÊp trªn, chØ thÞ cho cÊp d­íi vµ trao ®æi th«ng tin víi c¸c nhµ qu¶n trÞ kh¸c, hoÆc chia sÏ th«ng tin, t×nh c¶m hay ý t­ëng víi nh÷ng ng­êi trong tæ chøc vµ bªn ngoµi doanh nghiÖp. Th«ng tin lµ ph­¬ng tiÖn ®Ó cung cÊp c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña tæ chøc, lµ ph­¬ng tiÖn ®Ó liªn hÖ víi nhau trong tæ chøc nh»m ®¹t môc tiªu chung. §ã chÝnh lµ vai trß c¬ b¶n cña th«ng tin. ThËt vËy, kh«ng cã ho¹t ®éng nµo cña tæ chøc mµ kh«ng cã th«ng tin, bëi kh«ng cã th«ng tin sÏ kh«ng thùc hiÖn ®­îc bÊt cø sù ®iÒu phèi vµ thay ®æi nµo c¶.

 Th«ng tin rÊt cÇn thiÕt cho viÖc thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng cña qu¶n trÞ nh­ ho¹ch ®Þnh, tæ chøc, l·nh ®¹o, ®iÒu hµnh vµ kiÓm so¸t. Th«ng tin lµ c¬ së ®Ó ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ, ®Æc biÖt nã rÊt cÇn cho viÖc x©y dùng vµ phæ biÕn môc tiªu ho¹t ®éng cña tæ chøc, lËp kÕ ho¹ch kinh doanh, tæ chøc vµ qu¶n trÞ nh©n sù; kiÓm tra viÖc thùc hiÖn chiÕn l­îc,..

Cã thÓ nãi th«ng tin kh«ng chØ t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c chøc n¨ng cña qu¶n trÞ thùc hiÖn tèt mµ nã cßn g¾n ho¹t ®éng cña tæ chøc víi m«i tr­êng bªn ngoµi. ChÝnh qua viÖc trao ®æi th«ng tin mµ c¸c nhµ qu¶n trÞ cã thÓ hiÓu râ h¬n nhu cÇu kh¸ch hµng, kh¶ n¨ng s½n sµng cña ng­êi cung cÊp vµ c¸c vÊn ®Ò n¶y sinh.

ChÝnh qua th«ng tin mµ bÊt cø mét tæ chøc nµo còng trë thµnh mét hÖ thèng më t¸c ®éng t­¬ng hç víi m«i tr­êng cña nã. Th«ng tin cßn lµ ph­¬ng tiÖn ®Æc tr­ng cña ho¹t ®éng qu¶n trÞ, bëi v× t¸c ®éng cña hÖ thèng qu¶n trÞ ®Òu ®­îc chuyÓn tíi ng­êi chÊp hµnh th«ng qua th«ng tin. Trong tæng thÓ t¸c nghiÖp qu¶n trÞ, c¸c ho¹t ®éng thu nhËn, truyÒn ®¹t, xö lý vµ l­u tr÷ th«ng tin chiÕm mét tû träng lín. MÆt kh¸c, c¸c ph­¬ng tiÖn kü thuËt ®­îc sö dông trong bé m¸y qu¶n trÞ mµ trong ®ã ®a sè cã liªn quan ®Õn hÖ thèng th«ng tin còng lµ ph­¬ng tiÖn trong qu¸ tr×nh qu¶n lý. Hai lo¹i ph­¬ng tiÖn nµy hç trî bæ sung cho nhau vµ ®Òu g¾n liÒn víi ho¹t ®éng trÝ tuÖ cña c¸c qu¶n trÞ viªn trong bé m¸y qu¶n trÞ. Ngay c¶ c¸c ho¹t ®éng trÝ tuÖ vµ suy luËn cña con ng­êi còng ®­îc coi lµ c¸c ho¹t ®éng xö lý th«ng tin cao cÊp ®Æc biÖt.

Tãm l¹i, vai trß cña th«ng tin trong qu¶n trÞ lµ ë chç nã lµm tiÒn ®Ò, lµm c¬ së vµ lµ c«ng cô cña qu¶n trÞ, qu¸ tr×nh qu¶n trÞ ®ång thêi còng lµ qu¸ tr×nh th«ng tin trong qu¶n trÞ . Th«ng tin võa lµ yÕu tè ®Çu vµo kh«ng thÓ thiÕu ®­îc cña bÊt kú tæ chøc nµo, võa lµ nguån dù tr÷ tiÒm n¨ng ®èi víi tæ chøc ®ã. Th«ng tin ®· trë thµnh mét trong nh÷ng nh©n tè cã ý nghÜa to lín ®èi víi vËn mÖnh kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x· héi cña nhiÒu quèc gia.

Ø Ph©n lo¹i th«ng tin trong qu¶n trÞ kinh doanh

- XÐt theo mèi quan hÖ gi÷a bªn trong doanh nghiÖp vµ bªn ngoµi m«i tr­êng:

+ Th«ng tin bªn trong: Lµ nh÷ng th«ng tin ph¸t sinh trong néi bé cña doanh nghiÖp, bao gåm c¸c sè liÖu vÒ ®éi ngò c¸n bé, nh©n lùc, tµi s¶n thiÕt bÞ, nguyªn nhiªn vËt liÖu v.v...

+ Th«ng tin bªn ngoµi bao gåm c¸c th«ng tin trªn thÞ tr­êng nh­ gi¸ c¶, chÊt l­îng, chñng lo¹i s¶n phÈm, sù biÕn ®éng cña tiÒn tÖ, d©n c­ v.v...

- XÐt theo chøc n¨ng cña th«ng tin.

+ Th«ng tin chØ ®¹o:Mang c¸c mÖnh lÖnh, chØ thÞ, chñ tr­¬ng, nhiÖm vô môc tiªu kinh tÕ ®· ®Þnh. vµ cã c¸c t¸c ®éng quy ®Þnh ®Õn ph­¬ng h­íng ho¹t ®éng cña ®èi t­îng qu¶n trÞ.

+ Th«ng tin thùc hiÖn: Ph¶n ¸nh toµn diÖn kÕt qu¶ thùc hiÖn môc tiªu cña tæ chøc

-  XÐt theo c¸ch truyÒn tin

+ Th«ng tin cã hÖ thèng: TruyÒn ®i theo néi dung vÒ thñ tôc ®· ®Þnh tr­íc theo ®Þnh kú vµ trong thêi h¹n nhÊt ®Þnh. Ng­êi thu thËp th«ng tin ®· biÕt tr­íc. Gåm :

§    C¸c b¸o c¸o thèng kª ®­îc duyÖt.

§    Th«ng tin vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng hµng ngµy hoÆc hµng th¸ng, hµng quý.

+ Th«ng tin kh«ng cã hÖ thèng lµ nh÷ng th«ng tin ®­îc truyÒn ®i khi cã sù kiÖn ®ét xuÊt n¶y sinh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh hoÆc x¶y ra trªn thÞ tr­êng, mang tÝnh chÊt ngÉu nhiªn, t¹m thêi.

- Theo ph­¬ng thøc thu nhËn vµ xö lý th«ng tin.

+ Th«ng tin vÒ khoa häc - kü thuËt.

§    Lµm c¬ së cho viÖc chÕ t¹o c¸c lo¹i thiÕt bÞ kü thuËt vµ tæ chøc c¸c qu¸ tr×nh c«ng nghÖ.

§    Do c¸c c¬ quan khoa häc -  kü thuËt  thu thËp trong c¸c s¸ch, t¹p chÝ khoa häc kü thuËt, c¸c chøng nhËn, ph¸t minh s¸ng chÕ, c¸c v¨n b¶n thiÕt kÕ, chÕ t¹o vµ c«ng nghÖ.

+ Th«ng tin vÒ t×nh h×nh kinh tÕ nh­ gi¸ c¶, doanh thu, l·i suÊt, cung cÇu trªn thÞ tr­êng v.v...

- XÐt theo h­íng chuyÓn cña th«ng tin

+ Th«ng tin chiÒu ngang: Lµ th«ng tin gi÷a c¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ cña mét cÊp.

+ Th«ng tin chiÒu däc: Lµ th«ng tin gi÷a c¸c chøc n¨ng ë c¸c cÊp  kh¸c nhau trong c¬ cÊu qu¶n trÞ.

- XÐt theo sè lÇn gia c«ng.

+ Th«ng tin ban ®Çu: Cßn gäi lµ th«ng tin s¬ cÊp tøc lµ nh÷ng th«ng tin thu thËp ban ®Çu ch­a qua xö lý.

+ Th«ng tin thø cÊp: Lµ nh÷ng th«ng tin ®· qua xö lý tøc lµ c¸c b¸o c¸o, c¸c biÓu mÉu ®· ®­îc chØnh lý theo mét yªu cÇu nµo ®ã.

Ø Tæ chøc hÖ thèng th«ng tin qu¶n trÞ.

- Sù cÇn thiÕt ph¶i tæ chøc hÖ thèng th«ng tin qu¶n trÞ: Muèn b¶o ®¶m th«ng tin cho c¸c quyÕt ®Þnh, cÇn ph¶i tæ chøc mét hÖ thèng th«ng tin hîp lý, nh»m:

+ Më réng kh¶ n¨ng thu thËp th«ng tin cña c¬ quan qu¶n trÞ vµ ng­êi l·nh ®¹o ®Ó cã thÓ nhanh chãng ®­a ra ®­îc nh÷ng quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n.

+ B¶o ®¶m cho ng­êi qu¶n trÞ nhanh chãng n¾m ®­îc nh÷ng th«ng tin chÝnh x¸c vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng cña thÞ tr­êng vµ cña ®èi t­îng qu¶n trÞ; ®Ó cã thÓ t¨ng c­êng tÝnh linh ho¹t trong qu¶n trÞ s¶n xuÊt kinh doanh.

+ T¹o ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn nguyªn t¾c hÖ thèng trong qu¶n trÞ: tiÕt kiÖm ®­îc thêi gian vµ chi phÝ vÒ thu thËp,  xö lý th«ng tin.

-  Chøc n¨ng cña hÖ thèng th«ng tin:

HÖ thèng th«ng tin lµ tæng hîp con ng­êi, phÇn cøng, phÇn mÒm, d÷ liÖu vµ m¹ng truyÒn th«ng ®Ó thùc hiÖn viÖc thu th¹p, xö lý, l­u tr÷, ph©n phèi th«ng tin vµ qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng chuyÓn ho¸ c¸c nguån d÷ liÖu thµnh c¸c s¶n phÈm th«ng tin. HÖ thèng th«ng tin cßn ®­îc ®Þnh nghÜa lµ tæng hîp con ng­êi, c«ng nghÖ th«ng tin vµ c¸c thñ tôc ®­îc tæ chøc l¹i ®Ó cung cÊp th«ng tin cho nh÷ng ng­êi sö dông chóng.

 HÖ thèng th«ng tin qu¶n trÞ ®­îc quan niÖm lµ tËp hîp c¸c ph­¬ng tiÖn, c¸c ph­¬ng ph¸p vµ c¸c c¬ quan cã liªn hÖ chÆt chÏ víi nhau, nh»m ®¶m b¶o cho viÖc thu thËp, l­u tr÷, t×m kiÕm, xö lý vµ cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt cho qu¶n trÞ. NÕu coi tæ chøc nh­ mét c¬ thÓ sèng th× th«ng tin lµ m¸u vµ hÖ thèng ®¶m b¶o th«ng tin hai chiÒu lµ hÖ thÇn kinh cña nã.Víi sù trî gióp cña hÖ thèng th«ng tin, ng­êi qu¶n trÞ cã thÓ truy t×m th«ng tin cÇn thiÕt trong kho¶ng thêi gian vµ chi phÝ hîp lý.

Theo ®Þnh nghÜa ®ã, hÖ thèng th«ng tin gåm c¸c chøc n¨ng:

+ Thu thËp th«ng tin

+ Xö lý th«ng tin

+ L­u tr÷ th«ng tin

+ Cung cÊp th«ng tin

+ KiÓm so¸t vµ ®¸nh gi¸ c¸c ho¹t ®éng qu¶n trÞ

+ Lµm c¬ së cho viÖc ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

Ngµy nay, c«ng nghÖ th«ng tin ®· lµm thay ®æi nhiÒu c¸ch thøc ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc. M¸y tÝnh ®iÖn tö hç trî c¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ nh­ dÞch vô kh¸c hµng, c¸c ho¹t ®éng t¸c nghiÖp, chiÕn l­îc s¶n phÈm vµ marketing, ph©n phèi... cã thÓ thÊy trªn bµn lµm viÖc, trong ph©n x­ëng, trong cña hµng vµ trong cÆp cña nhµ qu¶n trÞ. C«ng nghÖ th«ng tin ®ãng 3 vai trß lín lµ : Hç trî thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng; N©ng cao n¨ng lùc ra quyÕt ®Þnh cho c¸c nhµ qu¶n trÞ; T¨ng c­êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña tæ chøc.

HÖ thèng th«ng tin ®­îc ph©n lo¹i theo nhiÒu c¸ch. Ph©n lo¹i theo chøc n¨ng vµ ng­êi sö dông hÖ thèng th«ng tin ®­îc chia lµm mÊy lo¹i chÝnh sau:

§    HÖ thèng th«ng tin t¸c nghiÖp bao gåm:

+ HÖ thèng xö lý giao dÞch (TPS - Transaction Processing System) cã nhiÖm vô ghi l¹i vµ xö lý nh÷ng giao dÞch th«ng th­êng hµng ngµy cña tæ chøc. §ã lµ nh÷ng c«ng viÖc cã khèi l­îng lín, lÆp ®i lÆp l¹i vµ cã cÊu tróc chÆt chÏ nh­ thèng kª doanh thu, l­îng hµng mua vµ b¸n hµng ngµy, qu¶n trÞ tån kho, tr¶ l­¬ng nh©n viªn...B¸o c¸o cña hÖ thèng TPS th­êng chi tiÕt vµ ®­îc nhµ qu¶n trÞ t¸c nghiÖp sö dông.

+ HÖ thèng gi¸m s¸t qu¸ tr×nh: lµ hÖ thèng kiÓm tra vµ gi¸m s¸t c¸c qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ®ang diÔn ra nh­ nh÷ng thay ®æi vÒ nhiÖt ®é hay ¸p suÊt...HÖ thèng nµy ®­îc sö dông trong c¸c nhµ m¸y läc dÇu, s¶n xuÊt giÊy, ...nhµ qu¶n trÞ t¸c nghiÖp cã thÓ kiÓm tra d÷ liÖu cña hÖ thèng ®Ó t×m ra nh÷ng vÊn ®Ô cÇn söa ch÷a.

+ HÖ thèng th«ng tin v¨n phßng (OIS: Office Information System) lµ hÖ thèng kÕt hîp c¸c phÇn cøng vµ phÇn mÒm, th­ ®iÖn tö, phßng häp ¶o...®Ó xö lý vµ thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô c«ng bè vµ ph©n phèi th«ng tin. HÖ thèng nµy gióp cho viÖc giao t¸c lÉn nhau gi÷a c¸c nh©n viªn vµ nh÷ng nhµ qu¶n trÞ c¸c cÊp. Th«ng tin ®­îc truyÒn trong hÖ thèng d­íi h×nh thøc lµ nh÷ng thñ tôc, b¸o c¸o hay th­ b¸o vµ cã thÓ b»ng miÖng, viÕt hay h×nh ¶nh...

§    HÖ thèng th«ng tin qu¶n lý lµ hÖ thèng dùa vµo viÖc sö dông m¸y tÝnh ®Ó cung cÊp th«ng tin vµ hç trî cho viÖc ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ hiÖu qu¶. HÖ thèng nµy bao gåm:

+ HÖ thèng b¸o c¸o th«ng tin: lµ hÖ thèng tæ chøc th«ng tin d­íi d¹ng c¸c b¸o c¸o theo mét sè mÉu ®Þnh tr­íc vµ ®­îc c¸c nhµ qu¶n trÞ sö dông ®Ó ra quyÕt ®Þnh hµng ngµy. Nh÷ng b¸o c¸o cña hÖ thèng lµ tæng hîp c¸c d÷ liÖu ®­îc cËp nhËt tõ hÖ thèng TPS, cã c¶ d÷ liÖu lÞch sö ®Ó so s¸nh kú nµy víi kú tr­íc. C¸c b¸o c¸o ®­îc lµm ®Þnh kú ®Ó trî gióp cho nhiÒu nhµ qu¶n trÞ thuéc c¸c lÜnh vùc chøc n¨ng.

+ HÖ thèng hç trî ra quyÕt ®Þnh (DSS: Decision Support Systems) lµ hÖ thèng t­¬ng t¸c dùa trªn c¸c m« h×nh quyÕt ®Þnh vµ nh÷ng d÷ liÖu ®­îc chuyªn m«n ho¸ ®Ó hç trî nh÷ng ng­êi ra quyÕt ®Þnh ®èi víi nh÷ng vÊn ®Ò cã cÊu tróc láng lÎo. HÖ thèng lµ tËp hîp c¸c ch­¬ng tr×nh hay c«ng cô mµ ng­êi sö dông cã thÓ chän ra nh÷ng c¸i phï hîp nhÊt víi vÊn ®Ò ®ang gi¶i quyÕt. C¸c ch­¬ng tr×nh nµy gåm: Ph©n tÝch ®iÒu g× sÏ x¶y ra  - nÕu (What - if analysis: quan s¸t sù thay ®æi cña c¸c biÕn ®­îc lùa chän cã ¶nh h­ëng ®Õn biÕn kh¸c nh­ thÕ nµo), vÝ dô: §iÒu g× sÏ x¶y ra víi doanh thu nÕu ta c¾t gi¶m 10% chi phÝ qu¶ng c¸o?; Ph©n tÝch ®é nh¹y (Sensitivity analysis :  Nghiªn cøu nh÷ng thay ®æi lÆp ®i lÆp l¹i ®èi víi mét biÕn cã ¶nh h­ëng nh­ thÕ nµo tíi biÕn kh¸c), vÝ dô: H·y c¾t gi¶m 100 triÖu ®ång chi phÝ qu¶n c¸o vµ lÆp l¹i nhiÒu lÇn ®Ó xem mèi liªn hÖ cña nã víi doanh thu nh­ thÕ nµo; Ph©n tÝch t×m môc tiªu (Goal-seeking analysis: Thay ®æi nhiÒu lÇn nh÷ng biÕn ®· chän cho ®Õn khi mét biÕn nµo ®ã ®¹t tíi gi¸ trÞ môc tiªu), vÝ dô: H·y thö t¨ng chi phÝ qu¶ng c¸o cho ®Õn khi doanh thu ®¹t 1 tû ®ång; Ph©n tÝch tèi ­u (Optimization analysis: T×m ra gi¸ trÞ tèi ­u cho nh÷ng biÕn ®· chän trong nh÷ng giíi h¹n cho tr­íc nhÊt ®Þnh), vÝ dô: L­îng chi phÝ tèi ­u cho qu¶ng c¸o lµ bao nhiªu khi biÕt giíi h¹n ng©n s¸ch cña c«ng ty vµo c¸c ph­¬ng tiÖn qu¶ng c¸o.

+ HÖ thèng hç trî ®iÒu hµnh (ESS: ExecutiveSupport Systems) lµ hÖ thèng th«ng tin qu¶n lý gióp cho viÖc ra quyÕt ®Þnh chiÕn l­îc ë cÊp c¸o nhÊt. HÖ thèng nµy ®­îc thiÕt kÕ ®Ó gióp cho c¸c nhµ ®iÒu hµnh cã thÓ truy cËp nhanh chãng nh÷ng d÷ liÖu bªn trong còng nh­ bªn ngoµi tæ chøc. ESS t¹o ®iÒu kiÖn cho nhµ ®iÒu hµnh ®µo s©u c¸c th«ng tin chi tiÕt cô thÓ vÒ vÊn ®Ò ®ang t×m hiÓu ®Ó t×m ra xu h­íng c¬ b¶n cña vÊn ®Ò.

+ HÖ thèng hç trî ho¹t ®éng nhãm (GSS: Group Decision Support Systems) lµ phÇn mÒm ®­îc thiÕt kÕ ®Ó gióp mäi ng­êi lµm viÖc tËp thÓ hay ®éc lËp th«ng qua viÖc chia sÎ th«ng tin.

- Nguyªn t¾c x©y dùng hÖ thèng th«ng tin.

+ C¨n cø vµo nhu cÇu th«ng tin cña c¬ quan qu¶n trÞ c¸c cÊp ®Ó x¸c ®Þnh cÊu tróc cña hÖ thèng th«ng tin. V× hÖ thèng th«ng tin lµ mét bé phËn cña hÖ thèng qu¶n trÞ, nã thùc hiÖn chøc n¨ng cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt cho qu¶n trÞ.

+ ThuËn tiÖn cho viÖc sö dông, hÖ thèng th«ng tin cÇn gän nhÑ, phï hîp víi tr×nh ®é cña c¸n bé qu¶n trÞ, dÞch vô th«ng tin cÇn ®­îc tæ chøc cho phï hîp víi quy chÕ vÒ quyÒn h¹n, tr¸ch nhiÖm cña tõng bé phËn qu¶n trÞ vµ víi t¸c phong cña ng­êi l·nh ®¹o.

+ §­a tin vµo mét lÇn vµ sö dông nhiÒu lÇn.Th«ng tin chØ ®­a vµo mét lÇn vµ ph¶i th­êng xuyªn. Tõ th«ng tin ban ®Çu hÖ thèng th«ng tin chÕ biÕn vµ cung cÊp cho c¸c bé phËn qu¶n trÞ kh¸c nhau.

+ §¶m b¶o sù trao ®æi qua l¹i gi÷a c¸c hÖ thèng. HÖ thèng th«ng tin cÇn b¶o ®¶m sù trao ®æi qua l¹i gi÷a c¸c bé phËn trong tæ chøc. Muèn cã sù t­¬ng thÝch gi÷a c¸c hÖ thèng th«ng tin, ph¶i thèng nhÊt vÒ ph©n lo¹i ®èi t­îng, néi dung cña chØ tiªu, c¸ch ghi chÐp, thu thËp, ph©n tæ, h×nh thµnh c¸c biÓu mÉu thèng kª.

+ M« h×nh ho¸ c¸c qu¸ tr×nh th«ng tin.HÖ thèng th«ng tin hiÖn nay lµm viÖc theo chÕ ®é th«ng tin tham kh¶o, tr¶ lêi c¸c c©u hái vÒ hiÖn tr¹ng cña ®èi t­îng qu¶n trÞ. M« h×nh ho¸ c¸c qu¸ tr×nh th«ng tin ®Ó cã thÓ x©y dùng hÖ thèng th«ng tin lµm viÖc theo chÕ ®é th«ng tin cè vÊn, tr¶ lêi c¸c c©u hái vÒ ph­¬ng h­íng ph¸t triÓn cña ®èi t­îng qu¶n trÞ trong t­¬ng lai.

+ KÕt hîp xö lý th«ng tin: Lµm sao cho c¸n bé qu¶n trÞ nãi chung vµ ng­êi l·nh ®¹o nãi riªng kh«ng ph¶i tËn t©m vÒ viÖc xö lý th«ng tin, dµnh thêi gian  tËp trung vµo c¸c ho¹t ®éng s¸ng t¹o nh­ x©y dùng vµ lùa chän c¸c ph­¬ng ¸n, quyÕt ®Þnh.

+ §¶m b¶o sù ph¸t triÓn liªn tôc, kh«ng ngõng cña hÖ thèng th«ng tin, ph¶i tõng b­íc hîp lý ho¸ hÖ thèng th«ng tin ®Ó cã thÓ b¶o ®¶m thu thËp, xö lý vµ cung cÊp cho qu¶n trÞ nh÷ng th«ng tin chÝnh x¸c vµ kÞp thêi. Muèn vËy ph¶i tõng b­íc hiÖn ®¹i ho¸ hÖ thèng th«ng tin, ¸p dông ph­¬ng tiÖn kü thuËt hiÖn ®¹i trong kh©u xö lý vµ truyÒn tin, ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p to¸n trong c«ng t¸c thu thËp vµ ph©n tÝch th«ng tin.

+ C¸n bé qu¶n trÞ vµ ng­êi l·nh ®¹o ph¶i trùc tiÕp  tham gia vµo viÖc thiÕt kÕ vµ x©y dùng hÖ thèng th«ng tin. ChØ b¶n th©n hä míi x¸c ®Þnh ®­îc thµnh phÇn, møc ®é chi tiÕt vµ h×nh thøc biÓu hiÖn cña th«ng tin - c¸n bé qu¶n trÞ vµ ng­êi l·nh ®¹o ph¶i hiÓu biÕt m¸y tÝnh vµ c¸c ph­¬ng ph¸p to¸n. Gi÷a ng­êi sö dông vµ ng­êi thiÕt kÕ ph¶i kÕt hîp chÆt chÏ víi nhau.

+ B¶o ®¶m tÝnh hiÖu qu¶ cña hÖ thèng th«ng tin. HÖ thèng th«ng tin cÇn ®­îc x©y dùng theo quan ®iÓm hÖ thèng chó ý phèi hîp c¸c chøc n¨ng vµ c¸c bé phËn cña c¬ quan qu¶n trÞ. Mäi thay ®æi trong hÖ thèng th«ng tin ®Òu ph¶i cã luËn cø khoa häc, x¸c ®Þnh râ nhu cÇu th«ng tin: Chi phÝ thu thËp, xö lý, cung cÊp th«ng tin, môc ®Ých hoµn thiÖn vµ kÕt qu¶ dù kiÕn cã thÓ mang l¹i.

6.1.2    QuyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

Ø Kh¸i niÖm vÒ quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

QuyÕt ®Þnh qu¶n trÞ lµ hµnh vi s¸ng t¹o víi t­ c¸ch lµ s¶n phÈm cña chñ thÓ qu¶n trÞ, nh»m ®Þnh ra môc tiªu ch­¬ng tr×nh, tÝnh chÊt ho¹t ®éng cña ng­êi hoÆc cÊp ph¶i thùc hiÖn quyÕt ®Þnh ®ã ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò ®· chÝn muåi trªn c¬ së hiÓu biÕt c¸c quy luËt vËn ®éng kh¸ch quan cña ®èi t­îng qu¶n trÞ vµ viÖc ph©n tÝch th«ng tin vÒ hiÖn tr¹ng cña hÖ thèng.

Mçi quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ nh»m tr¶ lêi mét hoÆc mét sè c©u hái sau: Tæ chøc cÇn lµm g×? Khi nµo lµm? Lµm trong bao l©u? Ai lµm? Vµ lµm nh­ thÕ nµo? Tr¶ lêi c©u hái lµm g×, khi nµo lµm vµ lµm c¸i ®ã trong bao l©u lµ nh÷ng quyÕt ®Þnh kÕ ho¹ch. VÝ dô: Tæ chøc trong n¨m tíi cÇn ®¹t môc tiªu nµo? §Ó ®¹t môc tiªu ®ã tæ chøc cÇn thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô nµo?...Tr¶ lêi c©u hái ai lµm, th­êng lµ nh÷ng quyÕt ®Þnh tæ chøc. VÝ dô nh­ ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô kÕ ho¹ch, hÖ thèng qu¶n trÞ vµ hÖ thèng s¶n xuÊt cÇn ®­îc s¾p xÕp ra sao?...Tr¶ lêi c©u hái lµm nh­ thÕ nµo, th­êng lµ nh÷ng quyÕt ®Þnh kÕ ho¹ch vµ l·nh ®¹o. §ay lµ nh÷ng quyÕt ®Þnh lùa chän c«ng nghÖ, kü thuËt, ph­¬ng ph¸p vµ quy tr×nh cña tæ chøc.

Ø ý nghÜa vµ ®Æc ®iÓm cña quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

Mét quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n vµ kÞp thêi sÏ mang l¹i hiÖu qu¶, niÒm tin, sù æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn; ng­îc l¹i quyÕt ®Þnh sai hoÆc kh«ng ®óng lóc sÏ g©y ra nh÷ng thiÖt h¹i lín, mÊt lßng tin vµ k×m h·m sù ph¸t triÓn.

Nh÷ng quyÕt ®Þnh thiÕu suy nghÜ lµ kÕt qu¶ cña th¸i ®é thiÕu tr¸ch nhiÖm, cña bÖnh quan liªu; nh÷ng quyÕt ®Þnh sai lµ do tr×nh ®é h¹n chÕ hoÆc do thiÕu ®¹o ®øc c«ng t¸c. V× vËy, cÇn ph¶i cã nh÷ng yªu cÇu ®Æc biÖt ®èi víi ng­êi ra c¸c quyÕt ®Þnh vµ ph¶i x©y dùng c¸c nguyªn t¾c vµ ph­¬ng ph¸p luËn chung cho viÖc th«ng qua c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ. §Ó lµm ®­îc ®iÒu nµy cÇn chó ý tíi c¸c ®Æc ®iÓm sau ®©y cña c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ:

- C¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ t¸c ®éng trùc tiÕp vµ toµn diÖn vµo tËp thÓ nh÷ng ng­êi lao ®éng; chØ chñ thÓ qu¶n trÞ (ng­êi l·nh ®¹o hoÆc c¬ quan tËp thÓ l·nh ®¹o) míi ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ.

- C¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ chØ ®Ò ra khi vÊn ®Ò ®· chÝn muåi, nh»m kh¾c phôc sù kh¸c biÖt gi÷a tr¹ng th¸i tÊt yÕu vµ tr¹ng th¸i hiÖn t¹i cña hÖ thèng.

- QuyÕt ®Þnh qu¶n trÞ g¾n liÒn víi viÖc ph©n tÝch, xö lý th«ng tin vÒ vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt th«ng qua viÖc lùa chän ph­¬ng ¸n hµnh ®éng thÝch hîp trong c¸c ph­¬ng ¸n  cã thÓ cã.

- C¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ ®­îc ®Ò ra trªn c¬ së hiÓu biÕt vÒ quy luËt vËn ®éng kh¸ch quan cña hÖ thèng bÞ qu¶n trÞ vµ nh÷ng ®iÒu kiÖn, ®Æc ®iÓm cô thÓ cña t×nh huèng trong qu¶n trÞ. V× vËy, c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ chøa ®ùng c¶ yÕu tè cña tri thøc khoa häc, s¸ng t¹o vµ nghÖ thuËt.

- Ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ míi chØ ra kh¶ n¨ng, muèn biÕn kh¶ n¨ng thµnh hiÖn thùc ph¶i tæ chøc thùc hiÖn quyÕt ®Þnh.

Ø H×nh thøc quyÕt ®Þnh vµ ph©n lo¹i quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

Cïng mét néi dung, nh­ng viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh cã thÓ d­íi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau: b»ng miÖng, b»ng v¨n b¶n, b»ng th«ng b¸o néi bé, b»ng c¸c quyÕt ®Þnh chÝnh thøc...H×nh thøc ra quyÕt ®Þnh b»ng v¨n b¶n lµ cÇn thiÕt khi néi dung quyÕt ®Þnh lµ quan träng.

Do tÝnh chÊt phøc t¹p trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc nªn viÖc ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh rÊt ®a d¹ng. Cã thÓ ph©n lo¹i c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ theo nh÷ng dÊu hiÖu sau ®©y:

- Theo tÝnh chÊt cña c¸c quyÕt ®Þnh

Ng­êi ta ph©n c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ thµnh ba lo¹i: QuyÕt ®Þnh chiÕn l­îc lµ quyÕt ®Þnh ®­êng lèi ph¸t triÓn chñ yÕu trong thêi gian t­¬ng ®èi dµi; nh÷ng quyÕt ®Þnh chiÕn thuËt (th­êng xuyªn), nh»m ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu cã tÝnh chÊt côc bé h¬n, b¶o ®¶m thùc hiÖn nh÷ng môc tiªu tr­íc m¾t vµ lµm thay ®æi tøc thêi h­íng ph¸t triÓn cña hÖ thèng; quyÕt ®Þnh t¸c nghiÖp hµng ngµy, phÇn lín lµ nh÷ng quyÕt ®Þnh cã tÝnh chÊt ®iÒu chØnh, nh»m kh«i phôc hoÆc thay ®æi tõng phÇn nh÷ng tû lÖ ®· quy ®Þnh, bï ®¾p c¸c thiÖt h¹i...

- Theo thêi gian thùc hiÖn

Ng­êi ta chia c¸c quyÕt ®Þnh thµnh: Dµi h¹n, trung h¹n vµ ng¾n h¹n. Thêi gian quy ®Þnh ®Ó quyÕt ®Þnh ®­îc gäi lµ dµi h¹n, trung h¹n vµ ng¾n h¹n tuú thuéc vµo ph¹m vi qu¶n trÞ. Ch¼ng h¹n: C¸c quyÕt ®Þnh cña toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n, cña c¸c ngµnh kinh tÕ thêi h¹n trªn 5 n¨m gäi lµ dµi h¹n; thêi h¹n trong 3 n¨m ®­îc gäi lµ quyÕt ®Þnh trung h¹n; nÕu trong thêi h¹n 1 n¨m th× gäi lµ quyÕt ®Þnh ng¾n h¹n. Trong ph¹m vi xÝ nghiÖp, c¸c quyÕt ®Þnh dù kiÕn thùc hiÖn trong vµi n¨m ®­îc coi lµ dµi h¹n, thêi h¹n 1 n¨m lµ quyÕt ®Þnh trung h¹n, trong thêi h¹n 1 th¸ng ®­îc xÕp lo¹i ng¾n h¹n.

- Theo ph¹m vi thùc hiÖn

Ng­êi ta chia c¸c quyÕt ®Þnh thµnh: QuyÕt ®Þnh toµn côc, bao qu¸t toµn bé sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña hÖ thèng; nh÷ng quyÕt ®Þnh bé phËn cã quan hÖ ®Õn mét hoÆc mét sè bé phËn nµo cña hÖ thèng; nh÷ng quyÕt ®Þnh chuyªn ®Ò liªn quan ®Õn mét nhãm vÊn ®Ò nhÊt ®Þnh hoÆc mét sè chøc n¨ng qu¶n trÞ nhÊt ®Þnh.

- Theo lÜnh vùc ho¹t ®éng cña tæ chøc: Ng­êi ta chia c¸c quyÕt ®Þnh thµnh: QuyÕt ®Þnh quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ nh©n lùc, quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ tµi chÝnh, quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ c«ng nghÖ, qu¶n trÞ s¶n xuÊt, qu¶n trÞ Marketing, qu¶n trÞ ho¹t ®éng ®èi ngo¹i.

- Theo c¸ch ph¶n øng

Ng­êi ta chia quyÕt ®Þnh thµnh hai lo¹i: QuyÕt ®Þnh trùc gi¸c vµ quyÕt ®Þnh cã lý gi¶i.

+ QuyÕt ®Þnh trùc gi¸c: Lµ c¸c quyÕt ®Þnh xuÊt ph¸t tõ trùc gi¸c cña con ng­êi, ng­êi ra quyÕt ®Þnh kh«ng cÇn tíi lý trÝ hay sù ph©n tÝch can thiÖp nµo. Nh÷ng quyÕt ®Þnh nµy ®­îc c¨n cø vµo c¸c quyÕt ®Þnh tr­íc ®ã, nghÜa lµ ng­êi ta lµm l¹i nh÷ng ®iÒu ®· lµm tr­íc ®ã.

+ QuyÕt ®Þnh cã lý gi¶i: Lµ c¸c quyÕt ®Þnh dùa trªn sù nghiªn cøu, ph©n tÝch vÊn ®Ò cã hÖ thèng. C¸c sù viÖc ®­îc nªu ra, c¸c gi¶i ph¸p ®­îc tÝnh to¸n vµ ®em ra so s¸nh ®Ó ®i tíi c¸c quyÕt ®Þnh hoµn h¶o nhÊt.

Ø Yªu  cÇu ®èi víi c¸c quyÕt ®Þnh

- TÝnh kh¸ch quan vµ khoa häc. C¸c quyÕt ®Þnh lµ c¬ së quan träng b¶o ®¶m cho tÝnh hiÖn thùc vµ hiÖu qu¶ cña viÖc thùc hiÖn chóng, cho nªn nã kh«ng ®­îc chñ quan tuú tiÖn tho¸t ly thùc tÕ.  TÝnh khoa häc cña c¸c quyÕt ®Þnh thÓ hiÖn ë c¸c khÝa c¹nh: quyÕt ®Þnh phï hîp víi môc tiªu vµ ®Þnh h­íng cña tæ chøc, quyÕt ®Þnh ®­a ra trªn c¬ së vËn dông c¸c ph­¬ng ph¸p khoa häc, quyÕt ®Þnh phï hîp víi quy luËt vµ xu thÕ kh¸ch quan, c¸c nguyªn t¾c vµ nguyªn lý khoa häc vµ phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña t×nh huèng vµ m«i tr­êng tæ chøc.

- TÝnh linh ho¹t. QuyÕt ®Þnh qu¶n trÞ ph¶i ph¶n ¸nh ®­îc mäi nh©n tè míi trong lùa chän quyÕt ®Þnh. Ph­¬ng ¸n quyÕt ®Þnh ®¸p øng ®­îc sù biÕn ®æi cña m«i tr­êng.

- TÝnh hÖ thèng . Yªu cÇu tÝnh hÖ thèng ®èi víi c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ lµ c¸c quyÕt ®Þnh ®­îc ®­a ra ph¶i thèng nhÊt, nhÊt qu¸n víi nhau trong tæng thÓ hÖ thèng quyÕt ®Þnh ®· cã vµ sÏ cã nh»m ®¹t tíi môc ®Ých chung. Tr¸nh t×nh tr¹ng c¸c quyÕt ®Þnh m©u thuÉn, lo¹i trõ lÉn nhau g©y khã kh¨n cho cÊp thùc hiÖn.

- TÝnh tèi ­u. Tr­íc mçi vÊn ®Ò ®Æt ra cho hÖ thèng th­êng cã thÓ x©y dùng ®­îc nhiÒu ph­¬ng ¸n kh¸c nhau cïng nh»m ®¹t tíi môc tiªu.  Yªu cÇu tÝnh tèi ­u cña quyÕt ®Þnh ®­a ra ph¶i lµ ph­¬ng ¸n tèt nhÊt ( tèi ­u) trong sè ph­¬ng ¸n cã thÓ cã.

- TÝnh ph¸p lý. C¸c quyÕt ®Þnh ®­a ra ph¶i hîp ph¸p vµ c¸c cÊp ph¶i chÊp hµnh thùc hiÖn nghiªm chØnh. TÝnh hîp ph¸p cña quyÕt ®Þnh thÓ hiÖn ë chç c¸c quyÕt ®Þnh ph¶i phï hîp víi ph¸p luËt, th«ng lÖ hiÖn hµnh vµ ph¶i ®óng thÈm quyÒn, ban hµnh ®óng thñ tôc vµ thÓ thøc, tr¸nh t×nh tr¹ng ®ïn ®Èy tr¸ch nhiÖm ra quyÕt ®Þnh gi÷a c¸c cÊp qu¶n trÞ.

- TÝnh cô thÓ vÒ thêi gian vµ ng­êi thùc hiÖn. Trong mét quyÕt ®Þnh cÇn b¶o ®¶m nh÷ng quy ®Þnh vÒ thêi gian triÓn khai, thùc hiÖn râ rµng, ®èi t­îngvµ ph¹m vi ®iÒu chØnh cÇn ®­îc lµm râ.

Ø Tæ chøc qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

Ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ lµ mét qu¸ tr×nh gåm nhiÒu b­íc cã liªn quan ®Õn h×nh thµnh vÊn ®Ò, x¸c ®Þnh vµ lùa chän ph­¬ng ¸n, th«ng qua vµ v¨n b¶n ho¸ quyÕt ®Þnh.

+ B­íc 1- S¬ bé ®Ò ra nhiÖm vô:

Qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh ®­îc b¾t ®Çu tõ lóc xuÊt hiÖn vÊn ®Ò. NhiÒu khi ng­êi qu¶n trÞ c¶m thÊy cã ®iÒu g× ®ã kh«ng æn trong hÖ thèng hay ng­îc l¹i, h×nh nh­ cã mét c¬ héi míi ®ang xuÊt hiÖn. Hä dùa vµo linh c¶m vµ nh÷ng d÷ liÖu th«ng tin ®Ó nhËn biÕt vÊn ®Ò. X¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÊn ®Ò lµ b­íc ®Çu tiªn  cã vai trß ®Æc biÖt quan träng ®èi víi viÖc ra quyÕt ®Þnh  cã hiÖu qu¶.

Tuy nhiªn, trong thùc tÕ hÇu hÕt c¸c vÊn ®Ò th­êng kh«ng râ rµng, th­êng Èn n¸u d­íi d¹ng khã hiÓu h¬n, ch¼ng h¹n nh­ hiÖn t­îng nhËp siªu cã ph¶i lµ vÊn ®Ò kh«ng? Hay ®ã chØ lµ kÕt qu¶ cña mét vÊn ®Ò kh¸c cã liªn quan tíi sù qu¶n lý cña Bé th­¬ng m¹i hay Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t­? Hay ®ã lµ quy luËt tÊt yÕu cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn?...

§Ó nhËn biÕt ®­îc vÊn ®Ò, ng­êi qu¶n trÞ ph¶i nhËn thøc ®­îc m©u thuÉn, ph¶i bÞ Ðp hµnh ®éng vµ ph¶i cã nguån ®Ó hµnh ®éng. Hay nãi c¸ch kh¸c, muèn ®Ò ra nhiÖm vô, tr­íc hÕt cÇn ph¶i x¸c ®Þnh: v× sao ph¶i ®Ò ra nhiÖm vô, nhiÖm vô ®ã thuéc lo¹i nµo, tÝnh cÊp b¸ch cña nã? T×nh huèng nµo cã thÓ cã vµ cã liªn quan ®Õn nhiÖm vô ®Ò ra? Nh÷ng nh©n tè nµo ¶nh h­ëng tíi nhiÖm vô? Khèi l­îng th«ng tin ®· cã, th«ng tin nµo ch­a cã cÇn ph¶i thu thËp.

+ B­íc 2: Chän tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña c¸c ph­¬ng ¸n.

Muèn so s¸nh c¸c ph­¬ng ¸n mét c¸ch kh¸ch quan ®Ó lùa chän ph­¬ng ¸n tèt nhÊt vµ thÊy râ kh¶ n¨ng thùc hiÖn môc tiªu ®Ò ra cÇn x¸c ®Þnh tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ c¸c ph­¬ng ¸n.

HiÖu qu¶ c¸c ph­¬ng ¸n ph¶i thÓ hiÖn tÝnh tæng hîp, nghÜa lµ c¶ vÒ kinh tÕ vµ x· héi. C¸c tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ph¶i cô thÓ, dÔ hiÓu, râ rµng vµ ph¶i l­îng ho¸ ®­îc. Khi ®Æt ra tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ cÇn gi÷ l¹i nh÷ng tiªu chuÈn quan träng ph¶n ¸nh môc tiªu c¬ b¶n cÇn ®¹t tíi cña quyÕt ®Þnh vµ còng cÇn x¸c ®Þnh hÖ sè ph¶n ¸nh tÇm quan träng cña c¸c môc tiªu. Th­êng c¸c tiªu chuÈn ®­îc chän tõ c¸c chØ tiªu: chi phÝ nhá nhÊt, n¨ng suÊt cao nhÊt, sö dông thiÕt bÞ tèt nhÊt, sö dông vèn s¶n xuÊt tèt nhÊt...

ViÖc chän ®óng tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ cã t¸c dông rÊt lín v× nÕu chän sai sÏ dÉn ®Õn nh÷ng kÕt luËn sai hoÆc nªu ra nh÷ng môc ®Ých chung dÉn tíi khã chän quyÕt ®Þnh cuèi cïng.

+ B­íc 3: Thu thËp th«ng tin ®Ó lµm râ nhiÖm vô ®Ò ra:

§iÒu quan träng ë ®©y lµ ph¶i ph¸t hiÖn ra nguyªn nh©n cña hiÖn t­îng – tøc lµ vÊn ®Ò ra quyÕt ®Þnh.  VÊn ®Ò hay nhiÖm vô ra quyÕt ®Þnh ®­îc x¸c ®Þnh th«ng qua viÖc thu nhËn vµ ph©n tÝch th«ng tin vÒ t×nh huèng ph¸t sinh hiÖn t­îng. Kh«ng ph¶i mäi vÊn ®Ò trong tæ chøc ®Òu trë thµnh vÊn ®Ò quyÕt ®Þnh. Kh«ng ph¶i mäi sai lÖch, hoÆc mäi c¬ héi ®Òu trë thµnh vÊn ®Ò quyÕt ®Þnh. ChØ nh÷ng vÊn ®Ò chÝn muåi míi trë thµnh vÊn ®Ò quyÕt ®Þnh, tøc lµ vÊn ®Ò ®ã kh«ng chØ cÊp b¸ch mµ cßn cã thÓ can thiÖp cã hiÖu qu¶ b»ng mét quyÕt ®Þnh.

ChØ cã thÓ gi¶i quyÕt ®óng ®¾n mét vÊn ®Ò nµo ®ã nÕu nh­ cã th«ng tin ®Çy ®ñ vµ chÝnh x¸c. CÇn thiÕt lµ ph¶i thu thËp mäi th«ng tin, nÕu th«ng tin cßn thiÕu th× ph¶i cã biÖn ph¸p bæ sung thÝch hîp.

C¸c th«ng tin thu ®­îc cÇn ph¶i chØnh lý chÝnh x¸c. Trong kh¸ nhiÒu tr­êng hîp th«ng tin bÞ sai lÖch ®i mét c¸ch cã ý thøc do xuÊt ph¸t tõ lîi Ých côc bé cña ng­êi thu thËp vµ truyÒn tin hoÆc bÞ tæn thÊt v× ph¶i qua nhiÒu cÊp bËc trong kªnh truyÒn tin. Nh­ng ®«i khi th«ng tin bÞ bãp mÐo ®i mét c¸ch v« ý thøc, v× cïng mét hiÖn t­îng mçi ng­êi l¹i cã thÓ cã nh÷ng ý kiÕn chñ quan nh×n nhËn vÊn ®Ò kh¸c nhau, hoÆc trong c¹nh tranh cã nhiÒu th«ng tin gi¶ (nhiÔu) ®­îc ®èi thñ tung ra ®Ó ®¸nh l¹c h­íng ®èi ph­¬ng ...Cho nªn ng­êi l·nh ®¹o cÇn ph¶i chó ý tíi tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã khi ®¸nh gi¸ c¸c nguån th«ng tin.

+ B­íc 4: ChÝnh thøc ®Ò ra nhiÖm vô:

B­íc nµy cã ý nghÜa rÊt quan träng ®Ó ®Ò ra quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n. ChØ cã thÓ chÝnh thøc ®Ò ra nhiÖm vô sau khi ®· xö lý th«ng tin thu ®­îc qua kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ tÝnh chÊt cña nhiÖm vô, tÝnh cÊp b¸ch cña viÖc gi¶i quyÕt nhiÖm vô ®ã, c¸c t×nh huèng cã thÓ x¶y ra, viÖc x¸c ®Þnh môc ®Ých vµ tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶.

+ B­íc 5: Dù kiÕn c¸c ph­¬ng ¸n cã thÓ cã:

Trªn c¬ së nhiÖm vô ®· ®­îc chÝnh thøc ®Ò ra, ë b­íc nµy nªu ra nh÷ng ph­¬ng ¸n quyÕt ®Þnh s¬ bé tr×nh bµy d­íi d¹ng kiÕn nghÞ. §Ó thùc hiÖn tèt b­íc nµy cÇn ph¶i x©y dùng, xem xÐt kü mäi ph­¬ng ¸n vµ kh«ng ®Ó sãt bÊt kú mét ph­¬ng ¸n cã thÓ cã nµo, ngay c¶ nh÷ng ph­¬ng ¸n míi tho¹t nh×n t­ëng nh­ v« lý, kh«ng thÓ chÊp nhËn ®­îc nh­ng nÕu b×nh tÜnh xem xÐt cÈn thËn, l¹i lµ nh÷ng ph­¬ng ¸n cã hiÖu qu¶ cao h¬n c¶. Trong x©y dùng vµ xem xÐt c¸c ph­¬ng ¸n ph¶i sö dông ph­¬ng ph¸p luËn logic, nghÜa lµ lËt ng­îc vÊn ®Ò, ph¶i "nghi ngê" gièng nh­ ph­¬ng ph¸p 3 W: What? (c¸i g×, thÕ nµo?...); Who? (ai, ng­êi nµo?...); How? (bao nhiªu? lµm sao?...); cÇn ph¶i x¸c ®Þnh xem x©y dùng ph­¬ng ¸n nµo th× cã lîi, ph­¬ng ¸n nµo khã thùc hiÖn do nguyªn nh©n nµo ®ã. §Ó lùa chän lÇn cuèi, chØ nªn ®Ó l¹i nh÷ng ph­¬ng ¸n thiÕt thùc nhÊt, bëi v× c¸c ph­¬ng ¸n cµng nhiÒu th× cµng khã ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña chóng. Cã thÓ nãi ®©y lµ b­íc thÓ hiÖn râ nhÊt tµi n¨ng cña ng­êi l·nh ®¹o khi ra quyÕt ®Þnh.

+ B­íc 6: X©y dùng m« h×nh:

§Ó h×nh thøc ho¸ vµ logic ho¸ c¸c ph­¬ng ¸n dù kiÕn ë b­íc 5 gióp cho ng­êi l·nh ®¹o nghiªn cøu c¸c ph­¬ng ¸n quyÕt ®Þnh víi hao phÝ vÒ søc lùc, ph­¬ng tiÖn vµ thêi gian Ýt nhÊt, trong b­íc nµy ng­êi ta ph¶i sö dông ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu m« h×nh. M« h×nh ph¶n ¸nh hoÆc t¸i t¹o ®èi t­îng, thay thÕ ®èi t­îng, ®Ó sau khi nghiªn cøu m« h×nh thu thËp ®­îc nh÷ng th«ng tin vÒ ®èi t­îng ®ã.

Nhê m« h×nh vµ m¸y tÝnh, ng­êi ta tÝnh to¸n hiÖu qu¶ c¸c ph­¬ng ¸n theo tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ ®· chän ë b­íc 2. Trªn c¬ së ®ã, cã thÓ chän ®­îc ph­¬ng ¸n quyÕt ®Þnh tèi ­u. C¸c m« h×nh to¸n th­êng ®­îc sö dông lµ c¸c m« h×nh quy ho¹ch to¸n (nh­ quy ho¹ch tuyÕn tÝnh, quy ho¹ch phi tuyÕn, quy ho¹ch ®éng, quy ho¹ch ®a môc tiªu, lý thuyÕt trß ch¬i, s¬ ®å m¹ng l­íi PERT).

+ B­íc 7: So s¸nh c¸c ph­¬ng ¸n quyÕt ®Þnh

Tõ kÕt qu¶ thu ®­îc ë b­íc 6, th«ng th­êng cã nhiÒu ph­¬ng ¸n quyÕt ®Þnh cã hiÖu qu¶ cao nh­ nhau, nh­ng cã c¬ cÊu s¶n xuÊt s¾p xÕp kh¸c nhau. MÆt kh¸c, c¸c m« h×nh to¸n kh«ng thÓ ph¶n ¸nh ®­îc mäi mÆt, nhÊt lµ c¸c ®Æc ®iÓm ®Þnh tÝnh (c¸c ®Æc ®iÓm t©m lý x· héi, chÝnh trÞ, lÞch sö...) cho nªn ng­êi l·nh ®¹o ph¶i vËn dông kinh nghiÖm, kh¶ n¨ng vµ c¸c thÓ chÕ hiÖn hµnh vÒ qu¶n trÞ ®Ó c©n nh¾c lùa chän ph­¬ng ¸n cã hiÖu qu¶ nhÊt (hiÖn thùc, Ýt biÕn ®éng, hiÖu qu¶ tæng hîp cao nhÊt).

+ B­íc 8: §Ò ra quyÕt ®Þnh

Tõ b­íc 6 chuyÓn sang b­íc 7, ng­êi l·nh ®¹o ®· cã ®­îc mét nhãm nhÊt ®Þnh c¸c ph­¬ng ¸n tèi ­u, th«ng th­êng ng­êi l·nh ®¹o ph¶i ®­a ra bµn b¹c tËp thÓ (c¸c c¸n bé céng sù cña c¬ quan l·nh ®¹o §¶ng, chÝnh quyÒn, kÕt hîp víi viÖc tr­ng cÇu ý kiÕn cña c¸c tæ chøc quÇn chóng - nÕu lµ c¸c quyÕt ®Þnh lín). MÆc dï ®­a ra tËp thÓ bµn b¹c, th¶o luËn nh­ng quyÕt ®Þnh cuèi cïng ph¶i do ng­êi l·nh ®¹o cao nhÊt quyÕt vµ chÞu tr¸ch nhiÖm hoµn toµn vÒ quyÕt ®Þnh ®ã.

Khi quyÕt ®Þnh mét vÊn ®Ò g× ®ã, ng­êi l·nh ®¹o ph¶i tu©n thñ mét sè quy t¾c ®Ó ng­êi tham gia th¶o luËn chuÈn bÞ quyÕt ®Þnh ®­îc lµm viÖc tù do víi tÝnh s¸ng t¹o cao nh­:

+ Kh«ng c¶n trë ng­êi muèn ph¸t biÓu ý kiÕn.

+ Kh«ng g©y søc Ðp ®èi víi nh÷ng ng­êi cã ý kiÕn tr¸i ng­îc víi ý kiÕn cña l·nh ®¹o b»ng c¸c kÕt luËn h×nh nh­ lµ cña tæ chøc.

+ Phª ph¸n ý kiÕn chø kh«ng phª ph¸n ng­êi ®­a ra ý kiÕn ®ã.

+ Kh«ng dïng quyÒn lùc c¸ nh©n ®Ó g©y ¶nh h­ëng ®èi víi nh÷ng ng­êi tham gia th¶o luËn.

KÕt thóc th¶o luËn chÝnh thøc ®­a ra quyÕt ®Þnh cuèi cïng, ®ång thêi ph¶i chÞu hoµn toµn tr¸ch nhiÖm vÒ quyÕt ®Þnh ®ã.

Ø C¸c c«ng cô hç trî ®Ó ra quyÕt ®Þnh

Cã nhiÒu ph­¬ng ph¸p ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ, mçi ph­¬ng ph¸p ®Òu cã nh÷ng ­u ®iÓm, nh­îc ®iÓm nhÊt ®Þnh vµ tuú thuéc vµo vÊn ®Ò ra quyÕt ®Þnh còng nh­ vµo tr×nh ®é vµ thãi quen cña ng­êi l·nh ®¹o. C¸c ph­¬ng ph¸p ra quyÕt ®Þnh cã thÓ kh¸c nhau nh­ng vÒ ®¹i thÓ vÉn theo tr×nh tù c¸c b­íc nh­ ph©n tÝch ë trªn. (Tuy nhiªn trong tr­êng hîp cã Ýt th«ng tin hoÆc kh«ng cã th«ng tin ng­êi ta ph¶i sö dông c¸c ph­¬ng ph¸p ®Æc biÖt).

C¸c ph­¬ng ph¸p th­êng ®­îc sö dông lµ:

+ Ph­¬ng ph¸p kÞch b¶n: Lµ ph­¬ng ph¸p s¾p xÕp s¬ bé vÊn ®Ò gi¶i quyÕt trong mèi quan hÖ gi÷a nã víi c¸c vÊn ®Ò kh¸c cã kh¶ n¨ng hoÆc ch¾c ch¾n sÏ ph¸t sinh trong t­¬ng lai. Ph­¬ng ph¸p ®­îc thùc hiÖn t­¬ng tù nh­ kü thuËt viÕt kÞch b¶n, mét nhãm c¸c nhµ chuyªn m«n gióp viÖc cho ng­êi l·nh ®¹o (b¶n th©n ng­êi l·nh ®¹o còng lµ thµnh viªn cña nhãm nµy) sÏ so¹n dµn ý kÞch b¶n, nªu c¸c vÊn ®Ò cèt lâi sÏ ph¶i ®Ò cËp khi ra quyÕt ®Þnh. Tõ dµn ý ban ®Çu c¸c phßng ban cña hÖ thèng sÏ v¹ch ra diÔn biÕn cã thÓ cã cña sù kiÖn theo thêi gian b¾t ®Çu tõ t×nh h×nh x¶y ra mét sù kiÖn träng ®¹i nµo ®ã trong t­¬ng lai mµ nã cã ¶nh h­ëng tíi viÖc ®Æt vµ gi¶i quyÕt mét hoÆc nhiÒu vÊn ®Ò cã liªn quan logic víi nhau. Tæng hîp toµn bé l¹i, ng­êi l·nh ®¹o cã "bøc tranh toµn c¶nh" mµ trong ®ã chØ râ quyÕt ®Þnh mµ hä ph¶i lùa chän.

+ Ph­¬ng ph¸p ­íc l­îng chuyªn gia: Lµ ph­¬ng ph¸p huy ®éng tíi møc cao nhÊt kiÕn thøc, kinh nghiÖm cña c¸c nhµ chuyªn m«n thuéc nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau vµo viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh cã tÇm chiÕn l­îc. Ng­êi l·nh ®¹o ph¶i giíi thiÖu s¬ bé yªu cÇu cña vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt, c¸c kh¶ n¨ng, c¸c xu thÕ cã thÓ cã sau ®ã yªu cÇu c¸c chuyªn gia ®¸nh gi¸ cÊu tróc cña vÊn ®Ò, bæ sung, söa ®æi nh÷ng mèi liªn hÖ ch­a ®­îc tÝnh ®Õn. ViÖc huy ®éng kiÕn thøc, kinh nghiÖm cña c¸c chuyªn gia cã thÓ thùc hiÖn d­íi nhiÒu h×nh thøc phong phó: To¹ ®µm, göi phiÕu tr­ng cÇu d©n ý... Tuy nhiªn, cÇn ph¶i chó ý lo¹i bá nhòng nhiÔu trong viÖc ®­a ra c¸c ý kiÕn vÒ quyÕt ®Þnh cña c¸c chuyªn gia, v× c¸c ý kiÕn cã thÓ mang tÝnh chñ quan vµ ®Ò cao lÜnh vùc ho¹t ®éng cña c¸c chuyªn m«n kh¸c nhau.

+ Ph­¬ng ph¸p c©y môc tiªu (c©y quyÕt ®Þnh): Lµ ph­¬ng ph¸p ra quyÕt ®Þnh trong tr­êng hîp bÊt ®Þnh "vÊn ®Ò cã cÊu tróc láng lÎo", tõ môc tiªu ph¶i gi¶i quyÕt ®­îc xem nh­ mét "gèc c©y", b»ng suy luËn logic ph¶i ®i tíi gi¶i quyÕt c¸c môc tiªu gi÷a vµ nhá h¬n (nh­ c¸c nh¸nh c©y), ®ång thêi tiÕp tôc suy luËn t­¬ng tù cho ®Õn c¸c quyÕt ®Þnh cô thÓ, c¬ b¶n cã tÝnh tÊt yÕu. Nhê ph©n tÝch c¸c môc tiªu thµnh mét c©y môc tiªu, ng­êi l·nh ®¹o cã thÓ liªn kÕt c¸c môc tiªu cña mäi cÊp víi c¸c ph­¬ng tiÖn cô thÓ ®Ó ®¹t ®­îc chóng.

Ø N©ng cao hiÖu qu¶ cña quyÕt ®Þnh

Nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn chÊt l­îng c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

Ng­êi ra quyÕt ®Þnh sÏ lµ ng­êi s¸ng suèt hoµn h¶o khi hä hoµn toµn kh¸ch quan vµ khoa häc. Hä x¸c ®Þnh vÊn ®Ò mét c¸ch ®óng ®¾n, biÕt ®­a ra môc tiªu râ rµng víi nh÷ng ph­¬ng ¸n vµ tiªu chuÈn rµnh m¹ch. Ph­¬ng ¸n cuèi cïng mµ hä lùa chän sÏ gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò vµ cã lîi nhÊt cho tæ chøc.

Nh­ng hÇu hÕt c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ th­êng gÆp nh÷ng yÕu tè c¶n trë h¹n chÕ tÝnh hîp lý mµ ng­êi qu¶n trÞ kh«ng thÓ kh«ng biÕt. Nh÷ng yÕu tè ®ã lµ:

+ ThiÕu th«ng tin: ThiÕu th«ng tin cã thÓ do nhiÒu nguyªn nh©n nh­:

o  Cã th«ng tin nh­ng thiÕu chÝnh x¸c.

o  NhiÒu ng­êi qu¶n trÞ cã xu h­íng lùa chän th«ng tin v× nã cã s½n h¬n lµ chÊt l­îng cña nã.

o  Cã thÓ cã nh÷ng th«ng tin cã chÊt l­îng cao nh­ng l¹i tèn thêi gian vµ tiÒn b¹c, trong khi ®ã yªu cÇu vÒ chi phÝ qu¶n trÞ th­êng bÞ giíi h¹n nªn cã giíi h¹n lu«n c¶ kh¶ n¨ng t×m kiÕm ph­¬ng ¸n.

o  Cã nh÷ng giíi h¹n vÒ kh¶ n¨ng xö lý th«ng tin cña tõng c¸ nh©n.

+ Ng­êi ra quyÕt ®Þnh th­êng cã xu h­íng nhÇm lÉn vÊn ®Ò víi gi¶i ph¸p: C¸c vÊn ®Ò ph¶i ®­îc "®Þnh nghÜa" míi cã thÓ ®­a ra ®­îc quyÕt ®Þnh ®óng ®Ó gi¶i quyÕt. Mét vÊn ®Ò ®­îc ®Þnh nghÜa cã nghÜa lµ cã thÓ ho¹ch ®Þnh nã vÒ mÆt néi dung. NÕu ch­a ®Þnh nghÜa ®­îc vÊn ®Ò mµ ®· ®i ngay vµo t×m c¸c gi¶i ph¸p gi¶i quyÕt th× sÏ tèn c«ng v« Ých v× hä ®· ®èt ch¸y giai ®o¹n, ®i vµo gi¶i quyÕt c¸c vô viÖc cô thÓ theo ý chñ quan cã thÓ sÏ g©y ra nh÷ng hiÖu qu¶ xÊu, ph¶i tr¶ gi¸ trong thêi gian dµi.

+ Xu h­íng nhËn thøc cña c¸ nh©n cã thÓ bãp mÐo vÊn ®Ò ®· ®­îc x¸c ®Þnh: Tr×nh ®é, kinh nghiÖm, vÞ trÝ, lîi Ých, së thÝch,v.v. cña ng­êi ra quyÕt ®Þnh sÏ khiÕn hä tËp trung chó ý vµo nh÷ng vÊn ®Ò nhÊt ®Þnh nµo ®ã mµ kh«ng chó ý ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c.

Nh÷ng yÕu tè t©m lý, ®¹o ®øc, v¨n ho¸ còng ¶nh h­ëng ®Õn chÊt l­îng cña c¸c quyÕt ®Þnh. Khi ta kh«ng tin ®iÒu g× ®ã lµ sù thËt th× ta kh«ng thÊy nã. Tr¸ch nhiÖm kh«ng cã, ®¹o ®øc kh«ng trong s¸ng sÏ nh×n nhËn vÊn ®Ò sai lÖch vµ sÏ ra quyÕt ®Þnh sai lÇm, lµm tæn h¹i ®Õn tæ chøc.

+ Cã sù tån t¹i cña c¸c lîi Ých kh¸c nhau gi÷a nh÷ng nhµ qu¶n trÞ: §iÒu ®ã khiÕn cho hä nhËn thøc vÊn ®Ò kh¸c nhau vµ lùa chän c¸c ph­¬ng ¸n kh¸c nhau. NhiÒu khi c¸c quyÕt ®Þnh cuèi cïng chØ lµ sù tho¶ hiÖp ®Ó dung hoµ lîi Ých.

+ Nh÷ng tiÒn lÖ quyÕt ®Þnh tr­íc ®©y giíi h¹n sù lùa chän hiÖn nay. C¸c quyÕt ®Þnh ®­îc ®­a ra kh«ng ph¶i cã tÝnh riªng biÖt mµ cã liªn quan ®Õn sù lùa chän trong qu¸ khø, do ®ã quyÕt ®Þnh ph¶i thËn träng ®Ó t¹o tiÒn lÖ cho nh÷ng quyÕt ®Þnh sau ®ã.

Ø Tæ chøc thùc hiÖn c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ

ViÖc chuÈn bÞ vµ ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh míi chØ lµ ®iÓm xuÊt ph¸t trong qu¸ tr×nh qu¶n trÞ. Cã thÓ ®Ò ra ®­îc c¸c quyÕt ®Þnh ®óng vµ høa hÑn nhiÒu kÕt qu¶, nh­ng nÕu viÖc tæ chøc thùc hiÖn kh«ng tèt th× nh÷ng quyÕt ®Þnh vÉn chØ cã gi¸ trÞ trªn giÊy tê. Tæ chøc viÖc thùc hiÖn quyÕt ®Þnh ®ßi hái sù nç lùc lín lao ë ng­êi l·nh ®¹o. Néi dung cña giai ®o¹n nµy th­êng gåm c¸c b­íc sau ®©y:

- TruyÒn ®¹t quyÕt ®Þnh vµ lËp kÕ ho¹ch tæ chøc thùc hiÖn:

Tr­íc hÕt, quyÕt ®Þnh cÇn ®­îc nªu thµnh mÖnh lÖnh hay chØ thÞ ®Ó nã cã hiÖu lùc nh­ mét v¨n b¶n hµnh chÝnh. Trong b¶n th©n quyÕt ®Þnh kh«ng ph¶i chØ dù tÝnh lµm c¸i g×, mµ cßn ph¶i quy ®Þnh ai lµm, lµm ë ®©u, khi nµo lµm vµ lµm b»ng c¸ch nµo, ai kiÓm tra thùc hiÖn quyÕt ®Þnh? bao giê th× kiÓm tra vµ kiÓm tra nh­ thÕ nµo? TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã t¹o tiÒn ®Ò cÇn thiÕt vÒ tæ chøc thùc hiÖn quyÕt ®Þnh.

CÇn truyÒn ®¹t kÞp thêi, ®Çy ®ñ vµ chÝnh x¸c b»ng nh÷ng ph­¬ng ph¸p vµ ph­¬ng tiÖn phï hîp ®Ó t¹o ra sù th«ng suèt vÒ t­ t­ëng, ®éng viªn mäi ng­êi ®em hÕt kh¶ n¨ng, nhiÖt t×nh ®Ó thùc hiÖn víi hiÖu qu¶ cao nhÊt. ViÖc tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch trong tËp thÓ vÒ ý nghÜa vµ tÇm quan träng cña quyÕt ®Þnh ph¶i ®­îc coi träng trong qu¸ tr×nh truyÒn ®¹t quyÕt ®Þnh ®Õn ng­êi thùc hiÖn. Do ph¶i qua nhiÒu cÊp, nhiÒu ng­êi nªn quyÕt ®Þnh ®­îc gi¶i thÝch vµ bµn luËn ®«i khi kh«ng cßn ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c.

Mçi quyÕt ®Þnh lín ®ßi hái mét c«ng t¸c tæ chøc lín ®Ó thùc hiÖn mµ ®iÓm xuÊt ph¸t lµ kÕ ho¹ch tæ chøc.KÕ ho¹ch tæ chøc ph¶i xuÊt ph¸t tõ viÖc quy ®Þnh râ giíi h¹n hiÖu lùc cña quyÕt ®Þnh vµ ph¶i tu©n theo ®óng giíi h¹n ®ã trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn. KÕ ho¹ch tæ chøc ph¶i cô thÓ vµ chi tiÕt, nghÜa lµ tuú theo tÝnh chÊt vµ møc ®é phøc t¹p cña nhiÖm vô ®· ®Ò ra mµ ph©n ®Þnh toµn bé khèi l­îng c«ng viÖc theo c¸c ®èi t­îng vµ c¸c kho¶ng thêi gian. Trong kÕ ho¹ch ph¶i nªu râ ai lµm vµ bao giê th× b¾t ®Çu, lóc nµo th× kÕt thóc, thùc hiÖn b»ng ph­¬ng tiÖn nµo.

Tr­íc khi chØ ®¹o tiÕn tr×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch cÇn chó ý ®Æc biÖt ®Õn vÊn ®Ò tuyÓn chän c¸n bé víi sè l­îng cÇn thiÕt vµ chuyªn m«n thÝch hîp. C¸n bé ®­îc lùa chän ph¶i lµ ng­êi cã uy tÝn cao trong nh÷ng vÊn ®Ò mµ hä sÏ chØ ®¹o gi¶i quyÕt, hä ph¶i ®­îc giao toµn quyÒn khi chØ ®¹o thùc hiÖn vµ ph¶i cã kh¶ n¨ng tiÕn hµnh chøc n¨ng kiÓm tra t­¬ng øng. Ng­êi thùc hiÖn viÖc kiÓm tra nhÊt thiÕt kh«ng ®­îc dÝnh lÝu vÒ lîi Ých vËt chÊt víi ®èi t­îng bÞ kiÓm tra.

KÕ ho¹ch tæ chøc n¨ng ®éng sao cho vµo thêi gian nhÊt ®Þnh, t¹i thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh cã thÓ tËp trung ®­îc lùc l­îng chñ yÕu vµ gi¶i quyÕt ®óng c¸c kh©u xung yÕu.

- KiÓm tra viÖc thùc hiÖn quyÕt ®Þnh

KiÓm tra t×nh h×nh thùc hiÖn quyÕt ®Þnh cã vai trß quan träng trong viÖc b¶o ®¶m cho quyÕt ®Þnh trë thµnh hiÖn thùc. Th«ng qua c«ng t¸c kiÓm tra ng­êi l·nh ®¹o t¸c ®éng trùc tiÕp, tÝch cùc ®Õn hµnh vi cña c¸c cÊp vµ c¸c c¸ nh©n thùc hiÖn quyÕt ®Þnh, nh¾c nhë tr¸ch nhiÖm vµ ®éng viªn kÞp thêi ®Ó hä hoµn thµnh tèt nhiÖm vô ®· ®Þnh trong kÕ ho¹ch. Th«ng qua c«ng t¸c kiÓm tra, ng­êi l·nh ®¹o cßn cã ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t hiÖn ra c¸c kh©u, c¸c vÊn ®Ò cÇn uèn n¾n vµ ®iÒu chØnh ®Ó viÖc thùc hiÖn lu«n lu«n ®i theo quü ®¹o ®· ®Þnh.

Nh­ vËy, tæ chøc tèt viÖc kiÓm tra sÏ ®em l¹i cho qu¸ tr×nh thùc hiÖn quyÕt ®Þnh sù linh ho¹t cÇn thiÕt, nÕu kh«ng x· héi sÏ chÞu nh÷ng thiÖt h¹i lín. Nh÷ng thiÖt h¹i ®ã bao hµm nh÷ng sù tr× trÖ, sai háng... do quyÕt ®Þnh kh«ng ®­îc thùc hiÖn ®óng thêi h¹n hoÆc do kû luËt lao ®éng bÞ vi ph¹m. Tõ ®ã, ng­êi ta thÊy râ môc ®Ých cña viÖc kiÓm tra kh«ng chØ lµ kÞp thêi ph¸t hiÖn nh÷ng sai lÖch víi ch­¬ng tr×nh ®· ®Þnh, mµ cßn ®Ó kÞp thêi ®Ò ra nh÷ng biÖn ph¸p kh¾c phôc nh÷ng lÖch l¹c ®· thÊy vµ ng¨n ngõa viÖc x¶y ra nh÷ng lÖch l¹c míi. ViÖc kiÓm tra ®­îc tæ chøc tèt sÏ t¹o ra mèi liªn hÖ ng­îc tèt gióp cho qu¸ tr×nh qu¶n trÞ th«ng suèt liªn tôc, kÞp thêi kh¾c phôc c¸c kh©u yÕu.

- §iÒu chØnh quyÕt ®Þnh

Cã nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù cÇn thiÕt ph¶i ®iÒu chØnh quyÕt ®Þnh trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn chóng. C¸c nguyªn nh©n th­êng lµ:

+ Tæ chøc kh«ng tèt viÖc thùc hiÖn quyÕt ®Þnh

+ Cã nh÷ng thay ®æi ®ét ngét do nguyªn nh©n bªn ngoµi g©y ra.

+ Cã sai lÇm nghiªm träng trong b¶n th©n quyÕt ®Þnh vµ mét sè nguyªn nh©n kh¸c.

Kh«ng nªn do dù trong viÖc ®iÒu chØnh quyÕt ®Þnh, khi mét t×nh huèng míi lµm cho quyÕt ®Þnh tr­íc ®©y mÊt hiÖu lùc, kh«ng cßn lµ mét nh©n tè tÝch cùc mµ tr¸i l¹i trªn mét chõng mùc nµo ®ã ®ang trë thµnh mét nh©n tè ph¸ ho¹i.

§èi víi c¸c quyÕt ®Þnh ®­îc ®Ò ra trong ®iÒu kiÖn bÊt ®Þnh cÇn dù kiÕn tr­íc nh÷ng söa ®æi trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn chóng, nh÷ng ®iÒu kiÖn bÊt ®Þnh thÓ hiÖn ë chç th«ng tin kh«ng ®Çy ®ñ khiÕn cho tÇm dù ®o¸n bÞ thu hÑp nh­ng nhiÖm vô l¹i yªu cÇu ph¶i ®Ò ra quyÕt ®Þnh mµ kh«ng cho phÐp chê ®îi cho ®Õn khi hoµn toµn cã ®ñ th«ng tin ®Ó hiÓu râ t×nh h×nh.

Trong ®iÒu kiÖn nh­ vËy, khi chñ thÓ qu¶n trÞ nhËn râ ®­îc t×nh huèng hay tÝch luü ®­îc kinh nghiÖm cÇn thiÕt th× quyÕt ®Þnh sÏ ®­îc söa ®æi.

Sù ®iÒu chØnh quyÕt ®Þnh kh«ng nhÊt thiÕt chØ lµ do xuÊt hiÖn t×nh huèng bÊt lîi mµ nhiÒu khi nã ®­îc thùc hiÖn do ph¸t hiÖn ®­îc c¸c kh¶ n¨ng míi mµ tr­íc ®ã ch­a ®­îc dù kiÕn, c¸c kh¶ n¨ng míi nµy nÕu ®­îc n¾m b¾t vµ khai th¸c kÞp thêi sÏ ®em l¹i hiÖu qu¶ cao h¬n kÕt qu¶ dù ®Þnh, v× thÕ cÇn cã nh÷ng söa ®æi quyÕt ®Þnh.

Ng­êi l·nh ®¹o cÇn cã b¶n lÜnh vµ d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm ®Ó s½n sµng ®­¬ng ®Çu víi nh÷ng ph¶n ®èi ®Ó ®iÒu chØnh quyÕt ®Þnh, tr¸nh ®Ó t×nh tr¹ng quyÕt ®Þnh qu¸ lçi thêi, g©y t©m tr¹ng ch¸n ch­êng cho ng­êi thi hµnh. MÆt kh¸c, cÇn ph¶i chó ý lµ nh÷ng söa ®æi nhá kh«ng c¨n b¶n sÏ chØ t¹o nªn sù x¸o trén vÒ mÆt tæ chøc, g©y ra sù mÊt æn ®Þnh cña nhiÖm vô vµ dÉn ®Õn nh÷ng thiÖt h¹i lín h¬n so víi viÖc kh«ng söa ®æi.

- Tæng kÕt t×nh h×nh thùc hiÖn quyÕt ®Þnh

Trong mäi tr­êng hîp, kh«ng kÓ lµ quyÕt ®Þnh cã ®­îc thùc hiÖn ®Çy ®ñ vµ ®óng h¹n hay kh«ng, ®Òu cÇn ®óc rót kÕt qu¶ thùc hiÖn quyÕt ®Þnh. Qua viÖc tæng kÕt, c¸c tËp thÓ, c¸ nh©n biÕt ®­îc hä ®· lµm viÖc nh­ thÕ nµo, ®¹t kÕt qu¶ ra sao, lao ®éng cña hä cã tÇm quan träng nh­ thÕ nµo cho x· héi. §ã còng lµ sù häc tËp thùc tiÔn tõ chÝnh c«ng viÖc cña m×nh, gãp phÇn lµm phong phó kho tµng kinh nghiÖm qu¶n trÞ, kiÓm tra hiÖu qu¶ cña qu¸ tr×nh ®Ò ra vµ thùc hiÖn quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ. ViÖc tæng kÕt ph¶i ®­îc xem xÐt chu ®¸o ë tÊt c¶ c¸c giai ®o¹n, ph©n tÝch râ tÊt c¶ nh÷ng thµnh c«ng cïng sai lÇm, thiÕu sãt.

ViÖc tæng kÕt bao gåm nh÷ng néi dung chÝnh sau ®©y:

+ §¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn môc tiªu, x¸c ®Þnh râ kÕt qu¶, chÊt l­îng, luËn chøng vµ ph­¬ng h­íng cña quyÕt ®Þnh.

+ Ph¸t hiÖn nh÷ng tiÒm n¨ng ch­a ®­îc sö dông trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn quyÕt ®Þnh.

+ Ph©n tÝch, t×m chÝnh x¸c c¸c nguyªn nh©n cña sù chªnh lÖch gi÷a c¸c chØ tiªu kinh tÕ + kü thuËt vµ s¶n xuÊt x· héi so víi møc ®· ®Ò ra trong quyÕt ®Þnh ban ®Çu.

+ §­a ra nh÷ng kÕt luËn vµ kiÕn nghÞ ®Ó c¶i tiÕn ®æi míi c¬ chÕ qu¶n trÞ.

Tæng kÕt thùc hiÖn quyÕt ®Þnh lµ kÕt thóc chu kú qu¶n trÞ cò, më ®Çu cho chu kú qu¶n trÞ míi, do ®ã khi tæng kÕt cÇn sö dông tæng hîp c¸c ph­¬ng ph¸p theo quan ®iÓm hÖ thèng. CÇn ph¶i x©y dùng kÕ ho¹ch tæng kÕt, lùa chän vµ kiÓm tra nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt, t×m ra nh÷ng nguyªn nh©n thµnh c«ng hoÆc thÊt b¹i vµ ®¸nh gi¸ tæng hîp.

6.2       Qu¶n trÞ sù thay ®æi vµ qu¶n trÞ  ®æi míi cña tæ chøc

Sù thay ®æi tæ chøc lµ quy luËt kh¸ch quan, ®Æc biÖt ngµy nay ph¸t triÓn tæ chøc lµ chiÕn l­îc cña c¸c doanh nghiÖp nh»m thay ®æi ®Ó n©ng cao tÝnh hiÖu qu¶. Thay ®æi tæ chøc t¸i t¹o l¹i c¬ cÊu tæ chøc ®Ó hµnh ®éng phï hîp víi t×nh h×nh míi theo h­íng ph¸t triÓn tæ chøc bao gåm c¶ sù thay ®æi vÒ c¬ cÊu c«ng nghÖ, nhiÖm vô. Song c¬ b¶n lµ thay ®æi con ng­êi

6.2.1.   Thay ®æi vµ lý do cÇn ph¶i thay ®æi

Thay ®æi cã nghÜa lµ lµm cho sù vËt kh¸c ®i. Nãi c¸ch kh¸c thay ®æi tæ chøc lµ nh÷ng cè g¾ng cã kÕ ho¹ch hoÆc kh«ng cã kÕ ho¹ch nh»m hoµn thiªn, ®æi míi tæ chøc theo c¸ch thøc cã thÓ gióp nã thÝch nghi ®­îc víi nh÷ng thay ®æi cña m«i tr­êng hoÆc ®¹t ®­îc nh÷ng môc ®Ých míi. Nh­ vËy, thùc chÊt cña sù thay ®æi lµ tõng b­íc hiÖn ®¹i ho¸ qu¶n trÞ ®¶m b¶o sù thÝch øng cña doanh nghiÖp víi m«i tr­êng kinh doanh. Môc tiªu cña thay ®æi lµ nh»m n©ng cao chÊt l­îng cña c¸c ho¹t ®éng qu¶n trÞ, th«ng qua ®ã ®¶m b¶o tÝnh hiÖu qu¶ vµ søc sèng cho doanh nghiÖp

Qu¶n trÞ sù thay ®æi lµ qu¸ tr×nh thiÕt kÕ vµ thùc hiÖn cã tÝnh to¸n sù ®æi míi tæ chøc theo h­íng thÝch nghi víi nh÷ng thay ®æi cña m«i tr­êng hoÆc nh÷ng môc ®Ých míi

Lý do dÉn tíi sù thay ®æi cña tæ chøc lµ v×:

- C¬ cÊu tæ chøc cña doanh nghiÖp ph¶i ®­îc thiÕt kÕ phï hîp víi sù thay ®æi vµ thóc ®Èy tÝnh s¸ng t¹o cña nh©n viªn

- Thay ®æi ®Ó phï hîp víi nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng hiÖn ®¹i vµ tÝnh chÊt c¹nh tranh míi

- Thay ®æi cña tæ chøc ®Ó lu«n thÝch nghi víi sù biÕn ®æi nhanh chãng vµ kh«ng ngõng cña m«i tr­êng

- Thay ®æi lµ tiÒn ®Ò ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng doanh nghiÖp

LÞch sö kinh tÕ vµ chÝnh trÞ nh÷ng n¨m gÇn ®©y cho thÊy thµnh c«ng thuéc vÒ nh÷ng ai biÕt chuyÓn h­íng ®óng lóc. Sù thay ®æi cã thÓ v× nh÷ng lý do bªn trong nh­ sù chuyÓn h­íng ho¹t ®éng cña tæ chøc. Nh­ng nã th­êng b¾t nguån tõ søc Ðp cña c¸c lùc l­îng thuéc vÒ m«i tr­êng bªn ngoµi nh­ chÝnh s¸ch cña chÝnh phñ, nhu cÇu míi cña ng­êi tiªu dïng...Nh÷ng søc Ðp thóc ®Èy sù thay ®æi cã thÓ nh×n nhËn nh­ nh÷ng mèi ®e do¹ mµ còng cã thÓ coi lµ c¸c c¬ héi cho sù ph¸t triÓn cña tæ chøc. Chóng cã thÓ t¹o ra tr¹ng th¸i tuyÖt väng nh­ng còng cã thÓ lµ ®éng lùc ph¸t huy kh¶ n¨ng s¸ng t¹o cña con ng­êi. Nh÷ng ph¶n øng vµ kÕt qu¶ sÏ phô thuéc vµo viÖc c¸c nhµ qu¶n trÞ hiÓu c¸c søc Ðp nµy nh­ thÕ nµo vµ häâe lµm g× víi chóng.

Trë lùc ®èi víi thay ®æi cã thÓ xuÊt hiÖn tõ nh÷ng lùc l­îng chèng ph¸ bªn ngoµi nh­ng th­êng n¶y sinh tõ nguyªn nh©n bªn trong, g¾n liÒn víi phong c¸ch qu¶n trÞ, c¬ cÊu, thÓ chÕ vµ v¨n ho¸ tæ chøc. Con ng­êi lu«n cã qu¸n tÝnh trong nhËn thøc, th¸i ®é vµ hµnh vi. Hä cã xu h­íng muèn duy tr× nh÷ng g× ®· quen thuéc , vµ kh«ng s½n sµng ®èi ®Çu víi nh÷ng hËu qu¶ kh«ng râ rµng mµ sù thay ®æi ®em l¹i. Qu¸ tr×nh thay ®æi sÏ diÔn ra khi mèi quan hÖ c©n b»ng gi÷a c¸c yÕu tè thóc ®Èy sù thay ®æi vµ c¸c yÕu tè c¶n trë sù thay ®æi bi ph¸ ví nghiªng vÒ c¸c yÕu tè thóc ®Èy.

6.2.2.   Néi dung cña sù thay ®æi tæ chøc

            Sù thay ®æi cña tæ chøc cã thÓ  ®­îc thùc hiÖn theo c¸c h­íng:

            - Thay ®æi c¬ cÊu. Sù thay ®æi nµy sÏ dÉn ®Õn viÖc bè trÝ s¾p xÕp l¹i c¸c bé phËn cÊu thµnh tæ chøc nh­ c¸c mèi liªn hÖ truyÒn th«ng, dßng c«ng viÖc, cÊp bËc qu¶n trÞ…§æi míi c¬ cÊu ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña bé m¸y, bao gåm c¬ cÊu tæ chøc qu¶n trÞ, ph­¬ng thøc ho¹t ®éng vµ ®éi ngò c¸n bé qu¶n trÞ. Nh÷ng thay ®æi c¬ cÊu ®­îc thùc hiÖn th«ng qua:

            + ThiÕt kÕ l¹i tæ chøc: chuyÓn tõ c¬ cÊu c¬ häc, m¸y mãc sang c¬ cÊu h÷u c¬ linh ho¹t

            + Thùc hiÖn ph©n quyÒn: T¹o nªn c¸c bé phËn nhá tù qu¶n nh»m t¨ng ®éng lùc cho c¸c thµnh viªn, vµ tËp trung sù quan t©m cña hä vµo c¸c ho¹t ®éng ­u tiªn hµng ®Çu trong tæ chøc.  Ph©n quyÒn ®Ó khuyÕn khÝch c¸c bé phËn t×m c¸ch thÝch øng c¬ cÊu vµ c«ng nghÖ míi víi nhiÖm vô vµ m«i tr­êng cña nã.

            + C¶i tiÕn dßng c«ng viÖc vµ hîp nhãm mét c¸ch thËn träng c¸c chuyªn m«n: ®Ó cã thÓ lµm t¨ng n¨ng suÊt, chÊt l­îng, t×nh thÇn ®ång ®éi vµ tÝnh s¸ng t¹o cña ng­êi lao ®éng.

            - Thay ®æi c«ng nghÖ. Thay ®æi nµy bao hµm sù hoµn thiÖn, ®æi míi trang thiÕt bÞ, quy tr×nh ho¹t ®éng, kü thuËt, nghiªn cøu hoÆc c¸c ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt. C«ng nghÖ s¶n xuÊt lµ yÕu tè quan träng ¶nh h­ëng ®Õn c¬ cÊu tæ chøc. Sù thay ®æi ®ång thêi c¬ cÊu vµ c«ng nghÖ gióp më réng c«ng viÖc vµ lµm phong phó c«ng viÖc gióp t¨ng c­êng kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña tæ chøc.

            - Thay ®æi  con ng­êi : Kh¸c víi hai c¸ch tiÕp cËn c¬ cÊu vµ c«ng nghÖ cè g¾ng lµm t¨ng kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña tæ chøc nhê thay ®æi hoµn c¶nh lµm viÖc, c¸ch tiÕp cËn thay ®æi con ng­êi cè g¾ng thay ®æi hµnh vi cña ng­êi lao ®éng b»ng c¸ch tËp trung vµo kü n¨ng, th¸i ®é, nhËn thøc vµ kú väng cña hä. BiÖn ph¸p thùc hiÖn lµ thay ®æi ph­¬ng ph¸p vµ t­ duy qu¶n trÞ nh»m thóc ®Èy tÝnh chñ ®éng s¸ng t¹o cña c¸n bé c«ng nh©n viªn, cho phÐp hä tham gia nhiÒu h¬n vµo qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c nhau cña doanh nghiÖp, khuyÕn khÝch nh÷ng ý t­ëng míi vµ s¸ng kiÕn míi cña mäi ng­êi trong doanh nghiÖp. ViÖc thay ®æi t­ duy cã vai trß rÊt quan träng v× nã ®¶m b¶o cho viÖc ®æi míi doanh nghiÖp thÝch øng víi nh÷ng ®ßi hái ph¸t triÓn kinh tÕ kü thuËt hiÖn ®¹i.

6.2.3.   Nh÷ng h×nh thøc thay ®æi tæ chøc

            - Thay ®æi cã tÝnh hoµn thiÖn: lµ lµm cho nh÷ng yÕu tè nhÊt ®Þnh cña tæ chøc tèt h¬n vµ gióp cho tæ chøc ®¹t kÕt qu¶ cao h¬n trong ho¹t ®éng. Qu¸ tr×nh hoµn thiªn lu«n diÔn ra liªn tôc,  nã kh«ng t¹o ra nh÷ng biÕn ®æi vÒ chÊt cho tæ chøc mµ chØ c¶i thiÖn t×nh h×nh cò

            - Thay ®æi cã tÝnh qu¸ ®é. §ã lµ sù thay ®æi t¹m thêi tõng b­íc, tr­íc khi nh÷ng yÕu tè nhÊt ®Þnh cña tæ chøc ®¹t ®­îc tr×nh ®é ph¸t triÓn v­ît bËc vÒ chÊt nh»m thÝch øng víi t×nh h×nh míi

            - Thay ®æi cã tÝnh biÕn ®æi. Lµ ®­a tæ chøc lªn mét b­íc ph¸t triÓn míi v­ît bËc vÒ chÊt nh»m thÝch øng víi t×nh h×nh thùc tÕ. ViÖc thay ®æi nµy nhiÒu khi dÉn ®Õn viÖc nhËn thøc l¹i môc ®Ých, tiªu chuÈn, phong c¸ch l·nh ®¹o, v¨n ho¸… cña tæ chøc.

            Qu¸ tr×nh x¸c ®Þnh nh÷ng thay ®æi cÇn thiÕt cho tæ chøc chÝnh lµ viÖc h×nh thµnh tÇm nh×n t­¬ng lai cña tæ chøc. H×nh ¶nh t­¬ng lai cña tæ chøc cã thÓ chØ ®¬n thuÇn lµ viÖc hoµn thiÖn nh÷ng g× ®· cã; cã thÓ lµ viÖc th¶o ra mét h×nh ¶nh míi, mµ qua nhiÒu b­íc chuyÓn ®æi tæ chøc sÏ ®¹t ®­îc; cã thÓ lµ c¸i g× ®ã hoµn toµn míi , ch­a thùc sù râ rµng ngay b©y giê, nh­ng ch¾c ch¾n lµ sÏ kh«ng gièng nh­ h×nh ¶nh hiÖn t¹i cña tæ chøc.

6.2.4. YÕu tè thêi gian ®èi víi sù thay ®æi

            - Thêi ®iÓm thùc hiÖn thay ®æi

            + Nªn thùc hiÖn b¾t ®Çu thay ®æi khi dù b¸o ®­îc nh÷ng søc Ðp x¶y ra. Søc Ðp nµy th­êng tõ m«i tr­êng bªn ngoµi tæ chøc nh­ ®èi thñ c¹nh tranh, chÝnh trÞ, luËt ph¸p…Tuy kh«ng ph¶i lµ qu¸ nghiªm träng ®e do¹ ®Õn sù sèng cßn cña tæ chøc nh­ng ®­îc ®¸nh gi¸ lµ lý do x¸c ®¸ng cho sù thay ®æi. VÝ dô nh­ ®èi thñ c¹nh tranh liªn tôc cho ra ®êi c¸c s¶n phÈm míi, doanh nghiÖp cã thÓ c¬ cÊu l¹i bé phËn R&D cña m×nh.

            + Thêi ®iÓm thùc hiÖn thay ®æi cã thÓ b¾t ®Çu khi tæ chøc ®ang ®øng tr­íc mét mèi ®e do¹ hiÖn h÷u sù sèng cña tæ chøc, mäi ng­êi ®Òu nhËn ra ®iÒu ®ã vµ ®ang biÕt r»ng kh«ng cã sù lùa chän nµo kh¸c lµ thay ®æi.

            Khi nµo nªn thùc hiÖn sù thay ®æi lµ viÖc c¶m nhËn tinh tÕ vÒ thêi gian. Tæ chøc ph¶i lùa chän ®óng thêi ®iÓm cÇn thùc hiÖn sù thay ®æi vµ kh¶ n¨ng ®Ó lµm viÖc ®ã. Thùc tÕ kh«ng ph¶i lóc nµy hai khÝa c¹nh nµy còng ®i liÒn víi nhau.

            - Thêi gian vµ tèc ®é thay ®æi

            Cã nhiÒu c©u hái cÇn tr¶ lêi: SÏ tèn bao nhiªu thêi gian ®Ó thiÕt kÕ c¸c kÕ ho¹ch vµ ch­¬ng tr×nh thay ®æi? Sù thay ®æi diÔn ra bao l©u? Qu¸ tr×nh tiÕn hµnh nh÷ng ®iÒu chØnh cÇn thiÕt sÏ diÔn ra nh­ thÕ nµo? LiÖu cã dÔ dµng h¬n cho tæ chøc nÕu thùc hiÖn sù thay ®æi nhanh chãng?

             Lêi gi¶i cho nh÷ng c©u hái trªn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè m«i tr­êng, néi dung thay ®æi, lo¹i h×nh thay ®æi, søc m¹nh cña nh÷ng ñng hé vµ c¶n trë, kh¶ n¨ng qu¶n lý thay ®æi, nguån lùc cña tæ chøc

6.2.5    Ph¶n øng ®èi víi sù thay ®æi

            Mäi thay ®æi ®Òu lµm nµy sinh hai lùc l­îng ®èi lËp nhau: mét th× ®i theo h­íng thay ®æi, lùc l­îng kh¸c th× k×m h·m sù thay ®æi. BiÓu hiÖn ph¶n ®èi cã thÓ lµ hoµi nghi, thô ®éng, ®¶ kÝch v¾ng mÆt, ®×nh c«ng, xung ®ét, chËm ch¹p hoÆc h¨ng h¸i qu¸ møc ®Ó chøng tá r»ng viÖc thay ®æi kh«ng ®em l¹i kÕt qu¶, tung tin ®ån… C¸c ph¶n ®èi cã thÓ tiÕn hµnh ngÊm ngÇm hoÆc c«ng khai, mang tÝnh c¸ nh©n hay tËp thÓ.

            Tuy vËy, nhiÒu khi trë lùc ®èi víi sù thay ®æi l¹i lµ cÇn thiÕt v× nã cã thÓ gióp tæ chøc tr¸nh ®­îc nh÷ng thay ®æi tuú tiÖn.

             §Ó chuyÓn tõ th¸i ®é ®èi nghÞch sang th¸i ®é hîp t¸c, c¸c nhµ qu¶n trÞ cÇn lµm nh÷ng viÖc sau:

             - Suy nghÜ kü vÒ nh÷ng ph¶n ®èi, cho ph¶n ®èi lµ:

             + Ph¶n øng tù nhiªn cña con ng­êi ®Ó tù b¶o vÖ

             + Mét b­íc tÝch cùc ®Ó tiÕn tíi thay ®æi

             + §éng lùc ®Ó cïng lµm viÖc

             + Th«ng tin quan träng trong qu¸ tr×nh thay ®æi

             + Kh«ng ph¶i lµ vËt c¶n ®­êng tiÕn tíi sù thay ®æi

             - Gióp hä cã nh÷ng b­¬c ®Çu tiªn:

             + ChÊp nhËn c¶m xóc cña mäi ng­êi

             + L¾ng nghe nh÷ng lêi kªu ca, phµn nµn

             + Lµm cho mäi ng­êi yªn t©m b»ng c¸ch cung cÊp th«ng tin; chØ cho hä thÊy c¸i cò ®· lçi thêi vµ nhÊt thiÕt ph¶i chÊm døt; kh¼ng ®Þnh kÕt qu¶ mong ®îi

             + Cung cÊp nh÷ng nguån lùc cÇn thiÕt vµ ñng hé hä thùc hiÖn thay ®æi.

             - Duy tr× ®éng lùc cho qu¸ tr×nh thay ®æi:

             + Kh¼ng ®Þnh tæ chøc lu«n ñng hé hä m¹o hiÓm

             + Lu«n kh¼ng ®Þnh môc ®Ých l©u dµi vµ nh÷ng c¸i ®­îc mµ sù thay ®æi mang l¹i

             + Gióp nh©n viªn kh¸m ph¸ nh÷ng kh¶ n¨ng cã thÓ cña sù thay ®æi

             + L«i kÐo hä vµo qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh

             + Thùc hiÖn qu¸ tr×nh qu¶n lý sù thay ®æi theo nhãm

             + Cho con ng­êi nh÷ng c¬ héi ph¸t triÓn c¸ nh©n tõ sù thay ®æi.

6.3.      Qu¶n trÞ xung ®ét vµ hîp t¸c

6.3.1.   Kh¸i niÖm

            Xung ®ét lµ sù ®èi ®Çu ph¸t sinh tõ sù kh«ng nhÊt trÝ do c¸c bªn cã nh÷ng môc tiªu, t­ t­ëng, t×nh c¶m tr¸i ng­îc nhau.

            C¸c quan ®iÓm vÒ xung ®ét: Quan ®iÓm truyÒn thèng cho r»ng xung ®ét thÓ hiÖn sù bÕ t¾c trong nhãm vµ cã h¹i, v× vËy cÇn tr¸nh xung ®ét. Quan ®iÓm hµnh vi cho r»ng xung ®ét lµ kÕt qu¶ tù nhiªn vµ kh«ng thªr tr¸nh khái trong bÊt kú mét nhãm nµo. Nã kh«ng cã h¹i mµ ®óng h¬n lµ cßn cã thÓ thë thµnh mét ®éng lùc tÝch cùc trong viÖc ra quyÕt ®Þnh ho¹t ®éng cña nhãm. Quan ®iÓm t­¬ng t¸c cho r»ng xung ®ét cã thÓ lµ ®énglùc tÝch cùc cña nhãm vµ mét sè xung ®ét lµ hÕt søc cÇn thiÕt gióp nhãm ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶.

            Qu¶n trÞ xung ®ét lµ sö dông nh÷ng biÖn ph¸p can thiÖp ®Ó lµm gi¶m sù xung ®ét qu¸ møc hoÆc gia t¨ng sù ®èi lËp trong t×nh tr¹ng m©u thuÉn qu¸ yÕu. Ng­êi qu¶n lý thiÕt lËp mét møc xung ®ét mµ «ng ta cho lµ tèi ­u cho ho¹t ®éng hiÖn h÷u cña tæ chøc ®Ó tiÕn hµnh kiÓm so¸t xung ®ét. C¸c biÖn ph¸p qu¶n lý ®­îc ¸p dông khi xung ®ét qu¸ lín, trong tr­êng hîp ng­îc l¹i th× kÝch thÝch ®Ó gia t¨ng xung ®ét ®Õn møc hiÖu qu¶.

6.3.2.   Nguån gèc cña xung ®ét trong tæ chøc

            Xung ®ét trong tæ chøc cã thÓ b¾t nguån tõ:

            - Sù phô thuéc lÉn nhau ®èi víi nhiÖm vô: X¶y ra khi hai hay nhiÒu nhãm phô thuéc lÉn nhau ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô cña hä vµ tiÒm n¨ng xung ®ét t¨ng lªn khi møc ®é phô thuéc lÉn nhau t¨ng lªn.

            - Môc tiªu kh«ng t­¬ng ®ång: Gi÷a c¸c bé phËn kh¸c nhau cña tæ chøc cã thÓ x¶y ra sù kh«ng t­¬ng ®ång vÒ môc tiªu do nh÷ng môc tiªu c¸ nh©n cña hä.

            - Kh¶ n¨ng xung ®ét sÏ t¨ng lªn trong nh÷ng ®iÒu kiÖn khan hiÕm nguån lùc. Khi nguån lùc h¹n chÕ, c¸c nhãm bÞ ®Èy vµo c¹nh tranh mang tÝnh ¨n thua vµ nh÷ng cuéc c¹nh tranh nh­ vËy th­êng dÉn tíi sù xung ®ét phi chÝnh thøc.

            - Nh÷ng sai lÖch vÒ th«ng tin cã thÓ lµ cè ý ®Ó dÔ n¾m ®­îc thÕ lùc còng lµ nh÷ng nguyªn nh©n tiÒm tµng xung ®ét.

            - Sö dông ®e do¹: Møc ®é xung ®ét t¨ng lªn khi mét bªn cã n¨ng lùc trong viÖc ®e do¹ phÝa bªn kia. Khi kh«ng cã sù ®e do¹, c¸c bªn d­êng nh­ cã sù hîp t¸c nhiÒu h¬n vµ h­íng tíi viÖc ph¸t triÓn c¸c quan hÖ hîp t¸c. Khi mét bªn cã kh¶ n¨ng ®e do¹ phÝa bªn kia th­êng kh«ng th«ng b¸o vÒ sù ®e do¹ mµ sö dông nã

            - Sù g¾n bã cña nhãm: Khi c¸c nhãm cµng trë lªn g¾n bã, xung ®ét gi÷a c¸c nhãm cµng t¨ng. V× c¶ hai nhãm theo ®uæi cïng mét môc tiªu nh÷ng chØ cã mét nhãm cã thÓ ®¹t tíi. Khi c¸c nhãm nµy trë lªn ®oµn kÕt th× t¹o ra th¸i ®é th«ng c¶m lÉn nhau. §iÒu nµy chØ ra r»ng c¶m gi¸c cña sù thï ®Þch vµ sù phª ph¸n cã thÓ tån t¹i gi÷a hai nhãm cïng lµm viÖc víi nhau trong mét tæ chøc, thËm chÝ  trong tr­êng hîp hä kh«ng cã sù t­¬ng t¸c qua l¹i còng nh­ kh«ng c¹nh tranh v× nh÷ng nguån lùc khan hiÕm.

            - Th¸i ®é th¾ng - thua: Khi hai nhãm t­¬ng t¸c trong cuéc c¹nh tranh, chóng ta dÔ dµng hiÓu t¹i sao xung ®ét næ ra

6.3.3.   C¸c h×nh thøc xung ®ét

            Xung ®ét cã hai lo¹i: xung ®ét chøc n¨ng vµ phi chøc n¨ng

            - Xung ®ét chøc n¨ng: Lµ sù ®èi ®Çu gi÷a hai phÝa mµ sù ®èi ®Çu nµy nh»m hoµn thiÖn hoÆc mang l¹i lîi Ých cho viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô cña tæ chøc.

            Nh÷ng xung ®ét chøc n¨ng cã thÓ dÉn tíi viÖc kh¸m ph¸ ra nh÷ng c¸ch thøc hiÖu qu¶ h¬n trong viÖc cÊu tróc tæ chøc, nhËn d¹ng tèt h¬n vÒ nh÷ng thay ®æi chiÕn l­îc cÇn thiÕt cho sù tån t¹i, ®iÒu tiÕt vµ chÊp nhËn nh÷ng quan hÖ / quyÒn lùc trong tæ chøc còng nh­ gi÷a c¸c tæ chøc

            Trong mét sè giíi h¹n nhÊt ®Þnh xung ®ét t¹o ra sù c¨ng th¼ng vµ ®iÒu nµy thóc ®Èy c¸c c¸ nh©n hµnh ®éng theo h­íng nµy, xung ®ét t¹o ra møc ®é cao cña n¨ng suÊt vµ sù tho¶ m·n

            Nh÷ng xung ®ét chøc n¨ng chØ cã thÓ t¹o ra lîi Ých tÝch cùc cho tæ chøc, nÕu  nã ®­îc qu¶n lý mét c¸ch ®óng ®¾n.

            - Xung ®ét phi chøc n¨ng: Lµ bÊt kú sù t­¬ng t¸c nµo gi÷a hai phÝa mµ nã c¶n trë hoÆc tµn ph¸ viÖc ®¹t tíi môc tiªu cña tæ chøc. ViÖc thùc hiÖn nhiÖm vô cña tæ chøc lµ thÊp khi møc ®é xung ®ét  gi÷a c¸c nhãm lµ ë th¸i cùc cao hoÆc thÊp. Khi ë møc ®é trung b×nh xung ®ét t¹o ra møc ®é cao cña viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô

6.3.4. C¸c biÖn ph¸p gi¶i quyÕt vµ lo¹i trõ xung ®ét

            - KhuyÕn khÝch c¸c xung ®ét chøc n¨ng: Mét møc ®é nhÊt ®Þnh cña xung ®ét lµ cÇn thiÕt ®Ó khuÊy ®éng vµ ®éng viªn cho viÖc t¹o ra c¸c ý t­ëng s¸ng t¸c vµ ®éng viªn mäi ng­êi ®¹t tíi møc ®é cao cña viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô

            Cã bèn c¸ch ®Ó t¹o ra xung ®ét chøc n¨ng lµ:

            + Thay ®æi dßng th«ng tin: C¸c nhµ qu¶n trÞ sö dông th«ng tin mét c¸ch kh«ng chÝnh thøc ®Ó t¹o ra xung ®ét b»ng c¸ch ®Ó lé, lµm rß rØ c¸c th«ng tin gi¶ vµ th«ng tin mËt

            + T¹o ra sù c¹nh tranh: B»ng viÖc khuyÕn khÝch vËt chËt vµ nh÷ng phÇn th­ëng kh¸c cã thÓ duy tr× bÇu kh«ng khÝ c¹nh tranh vµ ®iÒu nµygãp phÇn vµo viÖc t¹o ra xung ®ét chøc n¨ng. Nh÷ng phÇn th­ëng ®­îc ®­a cho nh÷ng ng­êi th¾ng cuéc ph¶i ®ñ søc hÊp dÉn vµ cã kh¶ n¨ng ®éng viÖn viÖc thùc hiÖn tèt nhiÖm vô vµ nh÷ng ng­êi thua ph¶i kh«ng c¶m thÊy sù thÊt b¹i cña hä lµ mÊt m¸t to lín

            + Thay ®æi c¬ cÊu tæ chøc: Tæ chøc cã thÓ ®­îc cÊu tróc theo c¸ch lµm t¨ng hoÆc gi¶m xung ®ét

            + Thuª c¸c chuyªn gia bªn ngoµi

            - H¹n chÕ c¸c xung ®ét phi chøc n¨ng g©y c¶n trë viÖc thùc hiÖn môc tiªu chung b»ng c¸ch:

            + NÐ tr¸nh m©u thuÉn: Lµ khuynh h­íng t×m c¸ch rót ra khái t×nh huèng xung ®ét hay gi÷ t×nh tr¹ng trung lËp

            + Dµn xÕp æn tho¶: Lµ khuynh h­íng gi¶i quyÕt c¸c xung ®ét b»ng c¸ch tèi thiÓu ho¸ hay chÕ ngù nh÷ng kh¸c biÖt vÒ nhËn thøc hay hµnh ®éng th«ng qua sù chó träng vµo nh÷ng lîi Ých chung

            + §èi ®Çu: Lµ sö dông quyÒn lùc ®Ó Ðp buéc ng­êi kh¸c vµ yªu cÇu ng­êi kh¸c ®ång ý víi quan ®iÓm cña b¹n

            + Tho¶ hiÖp: ThÓ hiÖn khuynh h­íng mµ c¸c c¸ nh©n chÊp nhËn sù hy sinh mét sè quyÒn lîi cña hä b»ng c¸ch ®­a ra c¸c nh­îng bé nh»m ®¹t ®­îc sù tho¶ thuËn

            + Hîp t¸c: Lµ sù s½n sµng nhËn diÖn nh÷ng nguyªn nh©n ®Ých thùc cña xung ®ét, sù sÎ chia th«ng tin réng ra trong néi bé vµ t×m kiÕm nh÷ng gi¶i ph¸p cã lîi cho tÊt c¶ c¸c bªn

6.4.      Quan niÖm vÒ rñi ro vµ Qu¶n trÞ  rñi ro

6.4.1.   Quan niÖm vÒ rñi ro vµ qu¶n trÞ rñi ro

 Rñi ro trong kinh doanh lµ c¸c sù cè x¶y ra ngÉu nhiªn kh«ng mong muèn vµ cã h¹i cho c«ng viÖc kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp. CÇn ph©n biÖt ba tr­êng hîp: x¸c ®Þnh (khi x¸c suÊt x¶y ra sù kiÖn b»ng 1), rñi ro (khi x¸c suÊt x¶y ra sù kiÖn bÐ h¬n 1) vµ bÊt ®Þnh (khi kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc x¸c suÊt xuÊt hiÖn sù cè)

            Qu¶n trÞ rñi ro lµ møc ®é mµ trong ®ã ng­êi ra quyÕt ®Þnh cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt, ®¸nh gi¸ ®­îc tû lÖ x¸c suÊt mµ sù viÖc cã thÓ x¶y ra, nhËn diÖn c¸c gi¶i ph¸p kh¸c nhau vµ tû lÖ x¸c suÊt vÒ kÕt qu¶ cña mçi gi¶i ph¸p

6.4.2.   C¸c lo¹i rñi ro

- Ph©n lo¹i theo b¶n chÊt. Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, rñi ro bao gåm:

+ C¸c rñi ro vÒ kinh tÕ, bao gåm c¸c rñi ro kinh tÕ vÜ m« (vÝ dô sù thay ®æi c¸c luËt ph¸p vµ chÝnh s¸ch g©y nªn bÊt lîi cho doanh nghiÖp), c¸c rñi ro kinh tÕ do m«i tr­êng kinh doanh cña doanh nghiÖp g©y ra (vÝ dô hµng ho¸ Õ Èm do quan hÖ cung cÊu bÊt lîi, t×nh thÕ c¹nh tranh bÊt lîi cho doanh nghiÖp).

+ C¸c lo¹i rñi ro trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt: sù cè háng hãc cña m¸y mãc, gi¸n ®o¹n cung cÊp ®iÖn, n­íc, tai n¹n lao ®éng, ch¸y, næ,..

+ C¸c rñi ro do m«i tr­êng tù nhiªn (®éng ®Êt, m­a b·o, lôt,…)

+ C¸c rñi ro vÒ x· héi vµ chÝnh trÞ (thay ®æi chÝnh phñ, møc thu nhËp cña ng­êi tiªu thô thay ®æi ®ét ngét, dÞch bÖnh, èm ®au, chiÕn tranh)

-  Ph©n lo¹i theo møc ®é khèng chÕ cña con ng­êi, ph©n ra:

+ Rñi ro cã thÓ khèng chÕ

+ Rñi ro kh«ng thÓ khèng chÕ (bÊt kh¶ kh¸ng)

- Ph©n lo¹i theo møc ®é kh¸ch quan vµ chñ quan

+ Rñi ro kh¸ch quan, hay cßn gäi lµ rñi ro tù nhiªn, rñi ro thuÇn tuý

+ Rñi ro cã tÝnh chÊt chñ quan do quyÕt ®Þnh sai cña con ng­êi g©y nªn

6.4.3.   TiÕn tr×nh qu¶n trÞ rñi ro

            - Dù ®o¸n rñi ro cã thÓ x¶y ra. §Ó qu¶n trÞ tr¸nh ®­îc rñi ro cÇn dù ®o¸n ®­îc rñi ro cã thÓ x¶y ra. Tõ ®ã x¸c ®Þnh ®­îc x¸c suÊt x¶y ra

            - §¸nh gi¸ møc ®é t¸c ®éng cña rñi ro. Trong b­íc nµy, trªn c¬ së dù ®o¸n rñi ro cã thÓ x¶y ra, c¸c nhµ qu¶n trÞ cÇn thu thËp th«ng tin ®Ó ®¸nh gi¸ ®­îc møc ®é t¸c ®éng cña rñi ro ®Õn c¸c ho¹t ®éng cña tæ chøc

            - §Ò ra c¸c biÖn ph¸p ®Ó phßng chèng rñi ro. C¸c nhµ qu¶n trÞ ph¶i t×m ra c¸c biÖn ph¸p trªn c¸c th«ng tin ®· thu thËp ®­îc. C¸c biÖn ph¸p nµy cã thÓ dùa vµo c¸c sè liÖu qu¸ khø hoÆc dùa vµo kinh nghiÖm cña mçi nhµ qu¶n trÞ

6.4.4. C¸c ph­¬ng ph¸p phßng ngõa qu¶n trÞ rñi ro

Nãi chung cã 5 ph­¬ng ph¸p ®Ó tæ chøc cã thÓ qu¶n trÞ rñi ro. §ã lµ:

+ Tr¸nh khái rñi ro: chän ph­¬ng ¸n cã x¸c suÊt tr¸nh khái thiÖt h¹i kh¸ cao. Tuy nhiªn, ®©y lµ mét gi¶i ph¸p kh«ng tÝch cùc bëi ph¹m vi øng dông rÊt h¹n chÕ.

+ Phßng ngõa thiÖt h¹i vµ h¹n chÕ rñi ro: ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p ®Î ng¨n chÆn thiÖt h¹i nh­ l¾p ®Æt thiÕt bÞ b¸o ®éng, thiÕt bÞ an toµn, trang bÞ kiÕn thøc cho tõng c¸ nh©n vµ céng ®ång vÒ quy t¾c an toµn ®Ó gi¶m bít thiÖt h¹i.

+ Tù b¶o hiÓm: lËp quü dù phßng rñi ro dùa trªn dù b¸o nh÷ng thiÖt h¹i víi ®é chÝnh x¸c cã thÓ chÊp nhËn ®­îc.

+ Phong to¶ rñi ro: lµ t¹o ra rµo ch¾n trªn tÊt c¶ c¸c ph­¬ng diÖn cña mét giao dÞch ®Ó c¸c lo¹i rñi ro cã thÓ bï ®¾p ®­îc. Phong to¶ rñi ro th­êng ®­îc ¸p dông ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng rñi ro hèi ®o¸i, hay sù thay ®æi bÊt th­êng vÒ gi¸ c¶ trªn thÞ tr­êng hµng ho¸

+ ChuyÓn giao rñi ro: th«ng qua b¶o hiÓm.

- C¸c biÖn ph¸p ë giai ®o¹n x©y dùng ph­¬ng ¸n s¶n xuÊt - kinh doanh, bao gåm:

+ B¶o ®¶m chÊt l­îng cña dù b¸o, ®iÒu tra, kh¶o s¸t, th«ng tin, tiªu chuÈn tÝnh to¸n,.. khi lËp ph­¬ng ¸n

+ Khi lËp dù ¸n ®Çu t­ ph¶i b¶o ®¶m c¸c mÆt: an toµn tù nhiªn, an toµn c«ng nghÖ vµ tæ chøc, an toµn vÒ tµi chÝnh, ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch ph­¬ng ¸n trong ®iÒu kiÖn rñi ro.

+ Khi lËp kÕ ho¹ch ph¶i tÝnh ®Õn rñi ro th«ng qua c¸c kÕ ho¹ch dù phßng, b¶o ®¶m tÝnh linh ho¹t cña kÕ ho¹ch.

+ Khi lùa chän h×nh thøc tæ chøc cña doanh nghiÖp ph¶i b¶o ®¶m tÝnh ®a n¨ng cÇn thiÕt, ¸p dông c¸c h×nh thøc tæ chøc cho phÐp ph©n t¸n rñi ro (c«ng ty cæ phÇn)

+ N©ng cao chÊt l­îng cña viÖc thÈm ®Þnh, xÐt duyÖt ph­¬ng ¸n.

-  C¸c biÖn ph¸p ë giai ®o¹n chØ ®¹o ®iÒu hµnh thùc hiÖn, bao gåm

+ Nghiªn cøu kü ph­¬ng ¸n thiÕt kÕ vµ t×nh h×nh cô thÓ tr­íc khi ®i vµo thùc hiÖn, cã biÖn ph¸p c«ng nghÖ vµ tæ chøc thÝch hîp.

+ T«n träng quy tr×nh c«ng nghÖ, b¶o ®¶m vòng ch¾c vµ tin cËy cña m¸y mãc thiÕt bÞ, sö dông c«ng nh©n vµ c¸n bé ®óng theo yªu cÇu vÒ tay nghÒ vµ søc khoÎ

+ T«n träng quy t¾c an toµn s¶n xuÊt vµ an toµn lao ®éng

+ T¨ng c­êng kiÓm tra, gi¸m s¸t, ¸p dông lý thuyÕt ®iÒu khiÓn vµ c«ng nghÖ th«ng tin.

+ Tæ chøc dù tr÷ vµ mua b¶o hiÓm

+ Phèi hîp tèt gi÷a tù kh¾c phôc rñi ro vµ ph©n t¸n rñi ro cho ng­êi kh¸c (th«ng qua mua b¶o hiÓm vµ c¸c ®iÒu kho¶n cña hîp ®ång s¶n xuÊt kinh doanh)

 

Tãm t¾t lý thuyÕt

Trong ch­¬ng nµy, chóng ta ®· nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò rÊt kh¸i qu¸t vÒ c«ng t¸c tæ chøc trong doanh nghiÖp. Nh÷ng néi dung chñ yÕu cÇn chó ý ®ã lµ:

Th«ng tin lµ nhu cÇu kh«ng thÓ thiÕu ®­îc cña con ng­êi. Con ng­êi lµ tæng hoµ c¸c mèi quan hÖ x· héi, vµ nh÷ng mèi quan hÖ ®ã ®­îc thÓ hiÖn qua l¹i lÉn nhau. Tõ khi cã con ng­êi, nãi c¸ch kh¸c cã x· héi loµi ng­êi th× ®· cã sù trao ®æi gi÷a nh÷ng con ng­êi víi nhau trong qu¸ tr×nh lao ®éng, s¨n b¾n, h¸i l­îm, s¶n xuÊt, sinh ho¹t hµng ngµy nh»m ®¹t ®­îc mét môc ®Ých nhÊt ®Þnh.

Nh­ vËy: th«ng tin lµ nh÷ng d÷ liÖu, sè liÖu, tin tøc thu thËp ®­îc ®· qua xö lý, s¾p xÕp, diÔn gi¶i theo cÊu tróc thÝch hîp ®Ó phôc vô cho môc tiªu nµo ®ã. Nãi c¸ch kh¸c, th«ng tin lµ tÊt c¶ nh÷ng g× cã thÓ mang l¹i cho con ng­êi sù hiÓu biÕt vÒ ®èi t­îng mµ hä quan t©m tíi (v× nh÷ng nguyªn nh©n vµ môc tiªu nµo ®ã). Th«ng tin lµ sù ph¶n ¸nh cña sù vËt, hiÖn t­îng cña tù nhiªn, x· héi, con ng­êi.

Yªu cÇu c¬ b¶n ®èi víi th«ng tin lµ: tÝnh chÝnh x¸c vµ trung thùc, tÝnh kÞp thêi vµ linh ho¹t, tÝnh ®Çy ®ñ,  tÝnh hÖ thèng vµ tæng hîp, tÝnh c« ®äng vµ l«gÝc  

QuyÕt ®Þnh qu¶n trÞ lµ hµnh vi s¸ng t¹o víi t­ c¸ch lµ s¶n phÈm cña chñ thÓ qu¶n trÞ, nh»m ®Þnh ra môc tiªu ch­¬ng tr×nh, tÝnh chÊt ho¹t ®éng cña ng­êi hoÆc cÊp ph¶i thùc hiÖn quyÕt ®Þnh ®ã ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò ®· chÝn muåi trªn c¬ së hiÓu biÕt c¸c quy luËt vËn ®éng kh¸ch quan cña ®èi t­îng qu¶n trÞ vµ viÖc ph©n tÝch th«ng tin vÒ hiÖn tr¹ng cña hÖ thèng.

Toµn bé qu¸ tr×nh qu¶n trÞ, tõ viÖc ®iÒu hµnh s¶n xuÊt trong mét ph¹m vi hÑp nh­ tæ, ®éi, ph©n x­ëng, xÝ nghiÖp, ®Õn ph¹m vi réng lín h¬n nh­ c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph­¬ng vµ toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n, ®Òu lµ qu¸ tr×nh ra c¸c quyÕt ®Þnh vµ tæ chøc thùc hiÖn c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ.

Sù thay ®æi tæ chøc lµ quy luËt kh¸ch quan, ®Æc biÖt ngµy nay ph¸t triÓn tæ chøc lµ chiÕn l­îc cña c¸c doanh nghiÖp nh»m thay ®æi ®Ó n©ng cao tÝnh hiÖu qu¶. Thay ®æi tæ chøc t¸i t¹o l¹i c¬ cÊu tæ chøc ®Ó hµnh ®éng phï hîp víi t×nh h×nh míi theo h­íng ph¸t triÓn tæ chøc bao gåm c¶ sù thay ®æi vÒ c¬ cÊu c«ng nghÖ, nhiÖm vô. Song c¬ b¶n lµ thay ®æi con ng­êi

Xung ®ét lµ sù ®èi ®Çu ph¸t sinh tõ sù kh«ng nhÊt trÝ do c¸c bªn cã nh÷ng môc tiªu, t­ t­ëng, t×nh c¶m tr¸i ng­îc nhau

            Qu¶n trÞ xung ®ét lµ sö dông nh÷ng biÖn ph¸p can thiÖp ®Ó lµm gi¶m sù xung ®ét qu¸ møc hoÆc gia t¨ng sù ®èi lËp trong t×nh tr¹ng m©u thuÉn qu¸ yÕu

Rñi ro trong kinh doanh lµ c¸c sù cè x¶y ra ngÉu nhiªn kh«ng mong muèn vµ cã h¹i cho c«ng viÖc kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp.

            Qu¶n trÞ rñi ro lµ møc ®é mµ trong ®ã ng­êi ra quyÕt ®Þnh cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt, ®¸nh gi¸ ®­îc tû lÖ x¸c suÊt mµ sù viÖc cã thÓ x¶y ra, nhËn diÖn c¸c gi¶i ph¸p kh¸c nhau vµ tû lÖ x¸c suÊt vÒ kÕt qu¶ cña mçi gi¶i ph¸p, lùa chän ph­¬ng ph¸p ®Ó kh¾c phôc.

 

C©u hái vµ bµi tËp th¶o luËn

1. Th«ng tin trong qu¶n trÞ kinh doanh lµ g×? Chóng cã vai trß g× trong qu¶n trÞ kinh doanh? Chóng ®¸p øng yªu cÇu nµo? Trong qu¶n trÞ kinh doanh cÇn nh÷ng lo¹i th«ng tin nµo? §Ó cã chóng cÇn ph¶i lµm g×?

2. QuyÕt ®Þnh qu¶n trÞ lµ g×? Cã c¸c lo¹i quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ nµo? C¸c yªu cÇu vµ qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ? C¸c ph­¬ng ph¸p ®Ò ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ?

3. H·ng giÇy Bata cã cö 2 chuyªn gia Marketing sang Ch©u Phi t×m hiÓu thÞ tr­êng víi mét chuyªn gia giµ, mét chuyªn gia trÎ. Sau khi nghiªn cøu, chuyªn gia giµ b¸o vÒ th«ng tin lµ thÞ tr­êng Ch©u Phi kh«ng cã nhu cÇu vÒ giÇy v× hä thÝch ®i ®Êt vµ kh«ng cã tiÒn ®Ó ®i giÇy. Cßn chuyªn gia trÎ b¸o vÒ th«ng tin lµ thÞ tr­êng Ch©u Phi rÊt cã triÓn väng v× d©n b¶n xø ch­a cã giÇy dÐp ®Ó ®i.

Hái:

a. Theo anh (chÞ) th«ng tin cña hai chuyªn gia ®ã ph¶i ®¸nh gi¸ nh­ thÕ nµo? §óng hay sai? Hay võa ®óng võa sai? V× sao?

b. NÕu lµ gi¸m ®èc cña h·ng Bata th× anh (chÞ) sÏ ph¶i cã quyÕt ®Þnh ra sao?

4. TËp ®oµn TL cã mét xÝ nghiÖp thµnh viªn §Q ®­îc l¾p ®Æt mét hÖ thèng thiÕt bÞ míi, nÕu sau khi ch¹y hoµn h¶o mçi th¸ng sÏ cho 1000 s¶n phÈm; nh­ng v× xÝ nghiÖp míi l¾p ®Æt ®ang ch¹y thö m¸y (rµ tr¬n) nªn chØ cho mçi th¸ng 800 s¶n phÈm. Ban qu¶n trÞ cña tËp ®oµn TL ra ®iÒu kiÖn nÕu gi¸m ®èc §GC kh«ng b¶o ®¶m cung cÊp cho tËp ®oµn 1000 s¶n phÈm mçi th¸ng sÏ bÞ c¸ch chøc.

Hái:

a. Ban qu¶n trÞ tËp ®oµn TL ®· ph¹m sai lÇm g× khi ra quyÕt ®Þnh?

b. NÕu lµ gi¸m ®èc xÝ nghiÖp §Q th× anh (chÞ) sÏ ph¶i cã quyÕt ®Þnh ra sao?

5. Lµ mét phã gi¸m ®èc c«ng ty, nh­ng kh«ng may cho anh (chÞ) kh«ng ®­îc gi¸m ®èc cña m×nh ­ng ý, hä cè t×nh g©y khã kh¨n cho anh (chÞ) ?

Hái :  Anh (chÞ) ph¶i chän quyÕt ®Þnh nh­ thÕ nµo ®Ó c¶i thiÖn t×nh h×nh?

6. Cã khi nµo biÕt tr­íc lµm mét viÖc nµo ®ã mµ anh (chÞ) sÏ thÊt b¹i mµ anh (chÞ) vÉn lµm kh«ng? Cho mét vÝ dô cô thÓ minh ho¹ ?

7. Nªn ch¨ng anh (chÞ) thµ nhËn mét kÕt côc xÊu, cßn h¬n duy tr× mét thùc tr¹ng kÐo dµi tåi tÖ ? Anh (chÞ) h·y ®­a ra mét vÝ dô ®Ó minh ho¹ ®iÒu ®ã.

8. Ph¶i ch¨ng c¸i g× phi lý ph¶i lÊy c¸i phi lý ®Ó xö lý ? Anh (chÞ) h·y nªu mét vÝ dô ®· biÕt (®· nghe) trong kinh doanh ®Ó luËn gi¶i ®iÒu nµy ?

9. Tr×nh bµy nh÷ng nguyªn nh©n  ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp ph¶i thay ®æi. Nªu néi dung vµ môc tiªu cña sù thay ®æi

10. TiÕn tr×nh thay ®æi ®­îc tiÕn hµnh theo nh÷ng b­íc nµo

11. Cã nh÷ng lo¹i rñi ro nµo trong qu¶n trÞ. C¸ch kh¾c phôc nh÷ng rñi ro ®ã ra sao

12. Cã nh÷ng h×nh thøc xung ®ét nµo trong qu¶n trÞ?

Nghiªn cøu t×nh huèng

T×nh huèng 1: NH÷NG LêI KHUY£N THIÕT THùC VÒ T×M B¹N HµNG Lý T­ëng

H·y t×m ng­êi b¹n hµng (ng­êi céng t¸c) cã kh¶ n¨ng lµm c©n b»ng nh÷ng mÆt m¹nh s½n cã cña b¹n.

 + NÕu b¹n m¹nh trong lÜnh vùc th­¬ng m¹i hay Marketing, h·y t×m mét chuyªn gia s©u vÒ tµi chÝnh hay kü thuËt

 + NÕu b¹n lµ ng­êi míi ®i vµo con ®­êng kinh doanh, h·y t×m mét ng­êi ®· tr¶i qua kinh nghiÖm trong viÖc lµm vµ trong giao tiÕp (ph¶i lµm sao cã ®­îc quan hÖ ®ã ngay tõ ®Çu).

 + NÕu chän mét ng­êi b¹n kinh doanh tåi trong qu¸ khø ch¾c sÏ khã mang l¹i cho doanh nghiÖp cña b¹n “ ®«i bµn tay vµng”.

 + Cïng ®i víi mét nhµ kinh doanh giµu kinh nghiÖm - mét ng­êi ®· tr¶i qua thêi kú së h÷u vµ vËn hµnh mét doanh nghiÖp t­ nh©n. §iÒu ®ã còng cã nghÜa kh¼ng ®Þnh: Mét ng­êi ®iÒu hµnh doanh nghiÖp kh«ng cã kinh nghiÖm vµ kh«ng cã n¨ng lùc ®· cã nghÜa lµ mét sù thÊt b¹i cña c¸c doanh nghiÖp nhá.

 + Chän ng­êi b¹n hµng t­¬ng lai ph¶i lµm sao ng­êi ®ã còng g¾n bã víi lîi Ých vµ sù thµnh b¹i cña doanh nghiÖp nh­ b¹n. Tèt nhÊt, yªu cÇu ng­êi b¹n hµng t­¬ng lai ®ãng gãp mét sè tiÒn vèn cho doanh nghiÖp, nh­ vËy mäi ng­êi sÏ lµm viÖc tÝch cùc h¬n khi tiÒn cña b¶n th©n m×nh ®ang bÞ ®e do¹.

 + B¹n h·y c¾t ®øt quan hÖ ngay víi nh÷ng b¹n hµng kh«ng trung thùc vµ trong tæ chøc doanh nghiÖp cña b¹n kh«ng nªn cã chç cho c¸c b¹n th©n.

C©u hái th¶o luËn:

1. H·y ph©n tÝch c¸c c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cña nh÷ng lêi khuyªn trªn!

             2. B¹n cã thªm nh÷ng lêi khuyªn nµo n÷a kh«ng?

 T×nh huèng 2: mÑo kinh doanh cña cöa hµng thùc phÈm mü vÞ h­¬ng

  Vµo dÞp lÔ tÕt, nhiÒu ng­êi ë §µi B¾c muèn mua mét sè thùc phÈm ®å hép ®Ó tÆng b¹n th©n hoÆc khi mua mét chót ruèc thÞt, thÞt ­íp sÊy kh« ¨n cho bâ thÌm kh¸t, th× ®Òu cã liªn t­ëng ngay tíi cña hµng thùc phÈm Mü vÞ H­¬ng n»m ngay c¹nh b­u ®iÖn §µi B¾c c¹nh ®­êng B¾c Ai. §©y lµ mét cöa hµng kinh doanh 50 n¨m nay, ch¼ng mét ai nghÜ r»ng ph­¬ng ph¸p ®Ó duy tr× uy tÝn cña nã l¹i lµ mçi ngµy chØ s¶n xuÊt mét l­îng s¶n phÈm cã h¹n, nÕu cã kh¸ch hµng tíi mµ kh«ng mua ®­îc ®å th× bÌn nãi víi anh ta r»ng “ ngµy mai tíi sím”.

 VËy th× t¹i sao kh«ng lµm nhiÒu hµng mét chót ®Ó tiÖn cho ®¸p øng nhu cÇu cña kh¸ch hµng? Vèn dÜ “Thµ thiÕu chø kh«ng thõa” lµ nguyªn t¾c kinh doanh  cña cöa hµng thùc phÈm Mü vÞ H­¬ng. Tuy vËy, kh«ng ph¶i lµ mét cöa hµng sang träng g×, nh­ng ®Ó duy tr× uy tÝn cña m×nh, nã ph¶i bá ra nhiÒu c«ng søc tõ viÖc chän mua nguyªn liÖu tíi viÖc tiÕp ®ãn kh¸ch hµng. Víi sù hîp t¸c chÆt chÏ gi÷a «ng chñ, c¸c ®Çu bÕp, c¸c nh©n viªn b¸n hµng ®· lµm cho kh¸ch hµng cã thÓ yªn t©m ra vµo cöa hµng thùc phÈm nµy mµ kh«ng lo l¾ng bÞ lõa dèi. Mçi sím, ®Ó mua c¸c lo¹i thÞt cÇn ®Ó chÕ biÕn, c¸c thî c¶ cña cöa hµng nµy cÇn ph¶i ®Ých th©n tíi tÊt c¶ c¸c chî §µi B¾c hoÆc l©n cËn ®Ó mua thÞt lîn lo¹i th­îng h¶o h¹ng. Nh­ vËy, vÒ mÆt nguyªn liÖu cöa hµng vÉn gi÷ ­u thÕ.

Mét nguyªn t¾c kinh doanh kh¸c cña cöa hµng thùc phÈm nµy lµ kh«ng b¸n ra ngoµi. Thùc phÈm c©u kh¸ch cña cöa hµng lµ ®ïi lîn hun khãi. ChÕ biÕn hun khãi lµ mét m«n nghÖ thuËt. Mäi thø ®Òu rÊt cÇu kú, ®å hun khãi cña Mü vÞ H­¬ng chØ lÊy chÊt l­îng lµm chÝnh, kh«ng cÇn sè l­îng nhiÒu, ®Ó khái lµm cho kh¸ch hµng mÊt ®i lßng tin ®èi víi thùc phÈm cña cöa hµng, thµ r¼ng mêi anh s¸ng mai tíi sím chø nhÊt quyÕt kh«ng cung øng s¶n phÈm kh«ng ®¹t tiªu chuÈn. §©y chÝnh lµ nguyªn nh©n t¹i sao cöa hµng thùc phÈm Mü vÞ H­¬ng kh«ng muèn më réng tiªu thô ra thÞ tr­êng bªn ngoµi, nh»m tr¸nh viÖc khi nhËn ®Æt hµng víi sè l­îng lín lµm kh«ng kÞp hoÆc lµm µo µo cho ®ñ sè l­îng, mµ ¶nh h­ëng tíi uy tÝn danh tiÕng mµ cöa hµng ®· c«ng phu t¹p lËp qua suèt 50 n¨m. Còng v× chó träng tíi viÖc chän mua nguyªn liÖu vµ chÕ biÕn nªn ®ïi lîn cña cöa hµng nµy gi¸ kh«ng ph¶i lµ thÊp nh­ng kh¸ch hµng vÉn tíi mua kh«ng ngít. Hµng ngµy cöa hµng cho ra lß kho¶ng 300 chiÕc ®ïi lîn hun khãi, trõ khi b¹n nhanh ch©n, nÕu kh«ng tÊt sÏ ph¶i thÊt väng quay vÒ. V× nh÷ng lo¹i hµng ®ã ®· bÞ nh÷ng kh¸ch hµng h«m tr­íc ®Æt mua råi.

 C©u hái th¶o luËn:

1. V× sao cöa hµng thùc phÈm Mü vÞ H­¬ng l¹i lÊy nguyªn t¾c kinh doanh chÝnh cña m×nh lµ “ thµ thiÕu chø kh«ng ®Ó thõa”

2. Ph©n tÝch c¸c nguyªn t¾c kinh doanh cña cöa hµng thùc phÈm Mü vÞ H­¬ng. Nh÷ng nhËn xÐt cÇn rót ra sau khi ph©n tÝch nh÷ng nguyªn t¾c trªn.

3. Theo anh chÞ, «ng chñ cöa hµng thùc phÈm Mü vÞ H­¬ng ®· ¸p dông thñ thuËt g× trong c«ng t¸c b¸n hµng?

4. §Æt tªn kh¸ch thÝch hîp cho t×nh huèng qu¶n lý trªn.

T×nh huèng 3: N¨m nguyªn t¾c qu¶n lý kinh doanh cña Shiseido.

 §­îc thµnh lËp tõ n¨m 1872, Shiseido ®­îc coi lµ h·ng mü phÈm NhËt B¶n ®Çu tiªn s¶n xuÊt hµng ho¸ theo chÊt l­îng ph­¬ng T©y. Sau h¬n mét thÕ kû tr­êng tån, ®Õn nay Shiseido ®· trë thµnh nhµ s¶n xuÊt mü phÈm lín nhÊt trong n­íc vµ xÕp h¹ng thø t­ trªn thÕ giíi.

Trong n¨m tµi chÝnh 1998 (tÝnh ®Õn 31 - 03 - 1998), h·ng ®¹t doanh sè b¸n hµng kû lôc 620,9 tû Yªn (4,8 tû USD) víi l·i dßng lµ 16,8 tû Yªn (129 triÖu USD). Doanh sè b¸n hµng ë n­íc ngoµi n¨m 1998 ®¹t 92,2 tû Yªn (709 triÖu USD),chiÕm kho¶ng 15% tæng doanh sè cña h·ng.

 BÝ quyÕt nµo gióp cho Arinobu Fukuhara, «ng chñ ®Çu tiªn cña Shiseido vµ nh÷ng hËu duÖ cña «ng ®· biÕn mét x­ëng chÕ t¹o d­îc phÈm nhá bÐ chØ chuyªn s¶n xuÊt thuèc ®¸nh r¨ng t¹i quËn Ginza, Tokyo thµnh mét h·ng mü phÈm nèi tiÕng vÒ ch¨m sãc lµn da nh­ ngµy nay? §ã chÝnh lµ sù tu©n thñ nghiªm ngÆt suèt gÇn mét thÕ kû 5 nguyªn t¾c qu¶n lý kinh doanh ®­îc ®Ò ra tõ 1921, mµ cho ®Õn nay vÉn ®­îc coi nh­ tinh thÇn v¨n ho¸ c«ng ty vµ ph­¬ng ch©m chØ ®¹o ho¹t ®éng cña ban l·nh ®¹o vµ tÊt th¶y mäi nh©n viªn cña h·ng.

 Thø nhÊt, chÊt l­îng lµ trªn hÕt, Shiseido lu«n cam kÕt víi mäi tÇng líp kh¸ch hµng chÊt l­îng s¶n phÈm lµm ra cùc tèt vµ phï hîp. KÓ tõ ngµy thµnh lËp, h·ng ®· nhÊn m¹nh ®Õn tÇm quan träng cña c«ng t¸c  nghiªn cøu nhÊn m¹nh ®Õn tÇm quan träng cña c«ng t¸c nghiªn cøu vµ triÓn khai (R&D) ®Ó kh«ng ngõng n©ng cao chÊt l­îng mü phÈm. HiÖn t¹i, Shiseido trë thµnh trung t©m hµng ®Çu thÕ giíi víi 935 nhµ khoa häc chuyªn vª nghiªn cøu c¸c lo¹i bét mü phÈm. Song song víi nh÷ng nghiªn cøu, s¸ng chÕ vÒ mü phÈm, h·ng cßn tËp trung søc lùc nghiªn cøu vÒ lÜnh vùc da mÆt, sinh lý cña da ng­êi, thÓ lùc con ng­êi vµ nh÷ng c«ng nghÖ cã liªn quan, nh»m ®em l¹i s¾c ®Ñp, h¹nh phóc cho ng­êi trÎ tuæi vµ sù dÞu dµng cho ng­êi cao tuæi.

Thø hai, ®ång c¶m céng khæ cïng chÞu rñi ro vµ cïng h­ëng lîi. Mäi nh©n viªn lµm viÖc trong h·ng vµ c¸c ®èi t¸c cã quan hÖ lµm ¨n bªn ngoµi ®Òu ®­îc chia sÎ lîi nhuËn xøng ®¸ng khi ®· v­ît quan khã kh¨n.

Thø ba, t«n träng kh¸ch hµng. lu«n lu«n l¾ng nghe th«ng tin ph¶n håi tõ mäi líp ng­êi tiªu dïng vµ kÞp thêi ®¸p øng, gi¶i quyÕt nh÷ng khiÕu n¹i dï nhá nhÊt. V× vËy, Shiseido lu«n gi÷ ®­îc kh¸ch hµng cò vµ thu hót thªm ngµy cµng nhiÒu kh¸ch hµng míi. Ngay tõ n¨m 1923, h·ng ®· yªu cÇu c¸c cöa hµng vµ chi nh¸nh b¸n hµng cña h·ng ph¶i ký hîp ®ång víi nh÷ng ®iÒu kho¶n  b¸n hµng theo phong c¸ch cña Shiseido. N¨m 1934 h·ng ®· ®Ò ra chÕ ®é chuyªn viªn t­ vÊn ch¨m sãc s¾c ®Ñp cho kh¸ch hµng nh»m t¹o ra sù hiÓu biÕt th©n t×nh gi÷a nhµ s¶n xuÊt víi ng­êi tiªu dïng.

Thø t­, æn ®Þnh trong néi bé c«ng ty. H·ng lu«n chó träng x©y dùng nÒn t¶ng tinh thÇn c«ng ty lµ nh»m tíi nh÷ng môc tiªu vµ lîi Ých l©u dµi ®Ó mäi ng­êi trong c«ng ty cïng v­ît qua khã kh¨n tr­íc m¾t, phÊn ®Êu cho t­¬ng lai.

Thø n¨m, ®Ò cao tÝnh ch©n thµnh, trung thùc. Kinh doanh lµ ph¶i cã lîi nhuËn song Shiseido biÕt r»ng muèn thµnh c«ng ®«i khi ph¶i biÕt kiÒm chÕ tham väng t×m kiÕm lîi nhuËn tèi ®a b»ng mäi gi¸. Kinh doanh lu«n ®i kÌm ch÷ tÝn, trung thùc vµ t«n träng ®èi t¸c vµ kh¸ch hµng. Tõ n¨m 1937, Shiseido ®· thiÕt lËp C©u l¹c bé Hoa Trµ dµnh cho c¸c kh¸ch hµng “ruét” tô häp gãp ý kiÕn th­êng xuyªn vÒ c¸c lo¹i s¶n phÈm cña m×nh. §ång thêi ph¸t hµnh hµng th¸ng mét t¹p chÝ chuyªn cung cÊp c¸c th«ng tin vÒ s¾c ®Ñp cho héi viªn. C©u l¹c bé nµy vÉn tån t¹i cho ®Õn tËn ngµy nay víi sè héi viªn tÝnh ®Õn th¸ng 10 -1998 lªn tíi 10 triÖu ng­êi.

       Nhê 5 bÝ quyÕt ®· nªu, Shiseido ®· v­ît qua ®­îc 4 cuéc thö th¸ch nghiªm träng trong vßng 127 n¨m tån t¹i: thêi kú khëi ®Çu lËp nghiÖp; trËn ®éng ®Êt n¨m 1923; t×nh tr¹ng kiÖt quÖ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø 2 vµ cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh vµ tiÒn tÖ ch©u A gÇn ®©y. Trong ®ã trËn ®éng ®Êt n¨m 1923 g©y thiÖt h¹i lín nhÊt, gÇn nh­  ph¸ huû hÕt toµn bé hÖ thèng nhµ x­ëng, kho tµng nguyªn liÖu cña h·ng. Tuy nhiªn, nhê biÕt gi÷ ch÷ tÝn nªn c¸c nhµ cung cÊp nguyªn liÖu ®· tin t­ëng tuyÖt ®èi vµo Shiseido vµ ra tay gióp ®ì C«ng ty ®øng dËy tõ ®èng tro tµn. V× vËy chØ hai th¸ng sau trËn ®éng ®Êt lµm kh¸nh kiÖt gia s¶n, h·ng ®· phôc håi vµ ®­a hµng ho¸ phñ ®Çy c¸c hiÖu t¹p ho¸ trªn toµn n­íc NhËt.

C©u hái th¶o luËn:

1. Néi dung chñ yÕu cña 5 bÝ quyÕt trªn lµ g×?

2. Lµm thÕ nµo ®Ó cã mét tËp thÓ ®ång cam céng khæ, cïng chÞu rñi ro vµ cïng h­ëng l¬i?

3. V× sao ph¶i ®Ò cao tÝnh ch©n thµnh, trung thùc trong kinh doanh? Cho vÝ dô.

T×nh huèng 4: Nhµ hµng khinh m¹n - mét thñ ph¸p kinh doanh lËp dÞ.

 Hµng n¨m, Thñ ®« R«ma thu hót hµng triÖu du kh¸ch thËp ph­¬ng. Sau khi th¨m thó c¸c danh lam th¾ng c¶nh, t×m hiÓu nÒn v¨n minh cæ ®¹i n¬i ®©y, nh÷ng du kh¸ch hiÕu kú th­êng tíi th­ëng thøc “nh÷ng ®iÒu khã chÞu” t¹i nhµ hµng “Khinh m¹n” - Mét nhµ hµng chñ tr­¬ng thu hót kh¸ch hµng theo ph­¬ng ch©m “tiÕng xÊu ®ån xa”

 Hoµn toµn tr¸i ng­îc víi nÐt v¨n minh cæ ®¹i cßn ®Ëm s¾c n¬i ®©y, nhµ hµy nµy cè dµnh cho kh¸ch hµng mét kiÓu phôc vô “ng­îc ®êi”. VÊn ®Ò nµy, «ng chñ nhµ hµng kh«ng hÒ “dÊu giÕm” ®Æt tªn cho nhµ hµng lµ “khinh m¹n”

 Nöa thÕ kû qua, chÝnh phong c¸ch phôc vô lç m·ng, khinh m¹n ®· gióp cho nhµ hµng ®øng v÷ng trong lÜnh vùc kinh doanh ¨n uèng lu«n cã sù c¹nh tranh quyÕt liÖt ë Roma, h¬n n÷a cßn khiÕn c¸c ®ång nghiÖp ph¶i ghen tÞ bëi sè l­îng thùc kh¸ch lui tíi hµng ngµy.

 Nh÷ng du kh¸ch hiÕu kú tíi ®©y Èm thùc cÇn ph¶i chuÈn bÞ tr­íc t­ t­ëng “bá tiÒn ®Ó mua sù khã chÞu”- Võa b­íc ch©n vµo, ch­a kÞp t×m chç ngåi, thùc kh¸ch kh«ng nh÷ng kh«ng nhËn ®­îc sù nghªnh tiÕp lÞch sù, vui vÎ cña nh©n viªn phôc vô, mµ cßn bÞ hä chÊt vÊn vÒ kh¶ n¨ng thanh to¸n b»ng mét giäng ®iÖu th« lç. TiÕp ®ã, chØ thÊy thùc ®¬n ®­îc ®Èy tíi bëi mét bµn tay hé ph¸p ®Çy l«ng l¸. C¸c mãn ¨n liÖt kª trong thùc ®¬n ®­îc viÕt b»ng tiÕng lãng ®Ó buéc thùc kh¸ch ph¶i suy ®o¸n ra. NhiÒu mãn, bªn c¹nh cã cã ghi kÌm nh÷ng c©u mang tÝnh ®e do¹. Trong khi ¨n, c¸c nh©n viªn th­êng  bÊt ngê x«ng tíi vµ th¶n nhiªn bèc x¬i ®å nhËu cña thùc kh¸ch. Khi thay ®æi mãn ¨n, nhµ hµng kh«ng bao giê cho thay dao ®Üa, nÕu thùc kh¸ch tá ý yªu cÇu th­êng nhËn ®­îc c©u qu¸t: “cßn bËn”

 Phong c¸ch phôc vô khinh m¹n kh¸ch hµng cña nhµ hµng qña lµ cã tr¸i víi quy t¾c lÔ nghÜa ®· ®­îc x· héi c«ng nhËn, song kh¸ch hµng l¹i ®¸nh gi¸ “§©y lµ mét ®iÓm du lÞch, tuy nhiªn kh«ng ph¶i ®Þa ngôc, bëi lÏ mãn ¨n ë ®©y ngon, chÊt l­îng cao vµ gi¸ l¹i ph¶i ch¨ng”. Còng cã du kh¸ch l¹i cho r»ng “Vµo ®©y mét lÇn cho biªt, bÞ khinh mét lÇn còng ch¼ng sao”

 Theo c¸c nhµ ph©n tÝch, c«ng cuéc kinh doanh cña nhµ hµng nµy së dÜ thÞnh v­îng lµ bëi tÝnh lËp dÞ cña nã, chÝnh tÝnh lËp dÞ ®ã ®· tho¶ m·n ®­îc t©m lý hiÕu kú cña kh¸ch hµng, ®Æc biÖt lµ kh¸ch n­íc ngoµi, b»ng c¸c h×nh thøc vµ th¸i ®é phôc vô ng­îc ®êi, c¸c ng«n tõ khã hiÓu, khiÕn kh¸ch hµng c¶m thÊy bÞ “kÝch thÝch” vµ cuèi cïng lµ v× c¸c mãn ¨n uèng:thùc kh¸ch cßn cã ®­îc nh÷ng trËn c­êi thó vÞ.

C©u hái th¶o lu©n:

1. LiÖt kª vµ b×nh luËn c¸c thñ thuËt kinh doanh cña nhµ hµng “khinh m¹n” (chó ý “liÒu l­îng” cña tõng thñ thuËt)

2. Ph©n tÝch triÕt lý vµ nguyªn t¾c kinh doanh cña nhµ hµng “khinh m¹n”. T¹i sao phong c¸ch phôc vô cña nhµ hµng nµy kh«ng b×nh th­êng mµ nã vÉn thµnh c«ng trong kinh doanh? §iÓm nµo lµ bÝ quyÕt cña sù thµnh c«ng Êy?

 T×nh huèng 5: MÌo x¬i chuét - chuét x¬i mÌo

       N¨m 1885, ë Mü næi lªn mét nhµ TriÖu phó, næi tiÕng vÒ kü nghÖ da mÌo. Nghe tiÕng mét tê b¸o cho ký gØa ®Õn t×m hiÓu. Nhµ triÖu phó ®­a ký gi¶ ®Õn th¨m trang tr¹i nu«i mÌo cña m×nh. Cã 10.000 con mÌo ®­îc ch¨m sãc rÊt tèt.

 - Ngoµi viÖc thu mua mÌo ®Ó chÕ biÕn ra, ®©y lµ c¬ së dù tr÷ vµ nh©n gièng cña t«i – triÖu phó nãi – tÝnh trung b×nh mçi n¨m 1 con mÌo c¸i ®Î 12 con mÌo con. Do ®ã chóng t«i kh«ng bao giê thiÕu nguyªn liÖu.

 - Mçi ngµy ngµi cho xuÊt x­ëng bao nhiªu tÊm da thµnh phÈm?

 - 5.000 tÊm

 - Mçi tÊm da lêi bao nhiªu?

 - 3 USD

 - Chµ! Mçi ngµy lêi 15.000 USD. Mét con sè kh«ng nhá. ThÕ ngµi nu«i mÌo b»ng g×?

 - MÌo, th× dÜ nhiªn x¬i chuét

 - Lµm thÕ nµo ®ñ chuét cho sè mÌo khæng lå kia x¬i?

 - Xin mêi ngµi theo t«i

 Ký gi¶ l¹i ®­îc nhµ triÖu phó dÉn ®i th¨m tr¹i nu«i chuét. Cã tÊt c¶ 1 triÖu con.

 - Chuét ®Î h¬n mÌo gÊp 10 lÇn. Víi tr¹i nu«i chuét nµy, chóng t«i cã ®ñ søc cho mçi con mÌo 1 ngµy x¬i 4 con chuét.

 - ThÕ ngµi nu«i chuét b»ng g×?

 - T«i cho chuét x¬i mÌo… thÞt nh÷ng con mÌo ®· lét da.

 ThËt lµ kú diÖu mµ còng thËt ®¬n gi¶n. Cø luÈn quÈn thÕ mÌo x¬i chuét råi chuét l¹i x¬i mÌo. Cßn «ng chñ th× giµu nøt ®è ®æ v¸ch.

C©u hái th¶o luËn:

 1. H·y nªu nh÷ng suy nghÜ vµ b×nh luËn cña b¶n th©n vÒ c©u chuyÖn trªn!

 2. H·y ph©n tÝch nguyªn t¾c “tèi ®a ho¸ lîi nhuËn” trong kinh doanh th«ng qua t×nh huèng trªn!

 3. KÓ mét c©u chuyÖn t­¬ng tù ë ViÖt Nam mµ anh (chÞ) biÕt?

  T×nh huèng 6: Géi ®Çu b»ng dÇu géi cña m×nh

  Mét thÈm mü viÖn ®­a ra lêi qu¶ng c¸o nh­ sau: “Tõ h«m nay, mçi kh¸ch hµng h·y ®Õn chç chóng t«i géi ®Çu ®Òu ®­îc tÆng mét chai dÇu géi ®Çu”. ThÈm mü viÖn chØ yªu cÇu kh¸ch hµng ph¶i ®Ó chai dÇu ®­îc tÆng ®ã l¹i mµ kh«ng ®­îc mang vÒ nhµ dïng. Mçi chai ®Ò viÕt tªn kh¸ch hµng cÈn thËn ®Ó lÇn sau khi ®Õn géi ®Çu kh¸ch hµng sÏ ®­îc dïng ®óng chai dÇu ®­îc tÆng. ThÈm mü viÖn ®· tho¶ m·n ®­îc t©m lý cña kh¸ch: “géi ®Çu b»ng dÇu géi cña m×nh vµ chØ m×nh míi cã”.

  L­u ý: gi¸ mét chai dÇu géi ®Çu lµ 60.000 ®ång; mçi chai géi ®­îc 20 lÇn, céng mçi lÇn géi ®Çu lµ 20.000 ®ång. TÝnh ra thÈm mü viÖn cã thÓ thu ®­îc 400.000 ®ång sau kh¸ch hµng sö dông hÕt chai dÇu géi ®Çu ®­îc tÆng vµ nh­ vËy l·i lµ 340.000 ®ång.

C©u hái th¶o luËn:

 1. Dùa trªn c¬ së nµo thÈm mü viÖn ®­a ra lêi  qu¶ng c¸o trªn?

 2. Kh¸ch hµng ®­îc lîi hay thiÖt? V× sao? NÕu thiÖt th× t¹i sao hä vÉn cø ®Õn géi ®Çu?

 3. ThuËt chiªu hµng ë ®©y lµ g×? Cã thÓ nh©n réng ®­îc kh«ng?

  T×nh huèng 7: ®Êt trêi trong ¸o cña ford

 §Çu thËp kû 20 cña thÕ kû XX, Ford l¹i ®øng tr­íc mét ®ît sãng giã, l­îng «t« tiªu thô gi¶m xuèng nhanh chãnh, xuÊt hiÖn t×nh tr¹ng kinh doanh kÐm hiÖu qu¶.

 Lóc bÊy giê ®óng vµo thêi ®iÓm nÒn c«ng nghiÖp «t« Mü ®ang cÊt c¸nh, c¸c c«ng ty lín ®ua nhau ®­a ra c¸c lo¹i «t« míi mµu s¾c t­¬i trÎ, tho¶ m·n nh÷ng së thÝch kh¸c nhau cña ng­êi tiªu dïng nªn b¸n rÊt ch¹y. Duy chØ cã «t« Ford mµu ®en lµ vÉn gi÷ kh«ng thay ®æi, cã vÎ võa nghiªm võa cøng nh¾c, viÖc tiªu thô tù nhiªn còng ¶nh h­ëng. ThÕ nh­ng bÊt kÓ h·ng ®¹i lý c¸c n¬i yªu cÇu Ford cung øng «t« c¸c mµu hay nh÷ng ý kiÕn trong C«ng ty, Ford vÉn kiªn quyÕt b¸c ®i: “xe Ford chØ cã mµu ®en. T«i kh«ng thÊy mµu ®en cã g× lµ kh«ng tèt, chÝ Ýt nã còng bÒn h¬n c¸c mµu kh¸c n÷a”

 S¶n xuÊt ngµy cµng khã kh¨n, Ford b¾t ®Çu gi¶m nh©n viªn, mét phÇn thiÕt bÞ ngõng s¶n xuÊt, chuyÓn ca ®ªm thµnh ca ngµy ®Ó tiÕt kiÖm chi phÝ ®iÖn. Ng­êi trong vµ ngoµi C«ng ty giao ®éng, ngay c¶ bµ Ford còng c¶m thÊy rÊt khã lý gi¶i, kh«ng thÓ k×m nÐn nèi. ThÊy vËy, Ford c­êi vµ nãi r»ng: “Trêi trong tay ¸o t«i, giê kh«ng nãi cho bµ biÕt, ®îi nghÜ xong råi míi nãi”. Ford hiÓu nçi lo l¾ng cña vî vµ t©m sù ®Çy tin t­ëng: “§·i ngé cña C«ng ty chóng tèt h¬n bÊt cø c«ng ty nµo, hä kh«ng ph©n t©m mµ ra ®i. H¬n n÷a hä biÕt t«i lµ ng­êi quyÕt kh«ng chÞu thua, kh«ng ®i theo ng­êi kh¸c ®Ó s¶n xuÊt xe nh¹t mµu, nhÊt ®Þnh lµ ph¶i cã kÕ ho¹ch”

 KÕ ho¹ch kh¸c ®· ®Þnh h×nh ra lµ g×? Mét trong nh÷ng “kiÖt t¸c” ®¾c ý nhÊt trong cuéc ®êi Ford ®ã lµ mua tµu cò dì xuèng luyÖn thÐp, tõ ®ã h¹ thÊp h¼n gÝa thµnh s¶n phÈm cña s¾t thÐp, ®Æt nÒn mãng th¾ng lîi cho lo¹i «t« lo¹i A s¾p söa ®­a ra.

 Th¸ng 5 - 1927 Ford ®ét ngét tuyªn bè ngõng toµn bé nhµ m¸y s¶n xuÊt lo¹i xe T, ®©y lµ lÇn ®Çu tiªn ngõng s¶n xuÊt x­ëng xe míi trong 24 n¨m kÓ tõ ngµy thµnh lËp C«ng ty, nh÷ng xe b¸n trªn thÞ tr­êng ®Òu lµ xe tån ®äng.

 Tin tøc võa ®­a ra, c¶ thÕ giíi kinh ng¹c, b¾t ®Çu ®o¸n mß. Ngoµi mÊy c¸n bé chñ chèt ra, ch¼ng mét ai râ Ford cã tÝnh to¸n g×. §iÒu lµm cho ng­êi ta thÊy l¹ lµ sau khi nhµ m¸y ngõng s¶n xuÊt, nh©n viªn C«ng ty kh«ng nghØ viÖc, hµng ngµy vÉn ®i lµm. T×nh tr¹ng nµy lµm cho giíi b¸o chÝ ®Ó ý, trªn b¸o th­êng ®¨ng nh÷ng tin cã liªn quan ®Õn Ford, t¹o dùng nªn lßng hiÕu kú cña mäi ng­êi.

 Sau ®ã 2 th¸ng, cuèi cïng Ford tiÕt lé, lo¹i xe A míi sÏ tung ra thÞ tr­êng vµo th¸ng 12. §iÒu nµy cßn g©y chÊn ®éng so víi viÖc tuyªn bè nhµ m¸y ngõng s¶n xuÊt.

 Cuèi n¨m, lo¹i xe A nh·n hiÖu Ford mµu s¾c ®Ñp, trang nh·, tiÖn lîi cuèi cïng ®· tu«n ra thÞ tr­êng trong sù chê ®îi mái cæ cña mäi ng­êi, qu¶ nhiªn b¸n ch¹y ch­a tõng thÊy. Nã t¹o nªn côc ®iÖn huy hoµng cÊt c¸nh lÇn thø hai cña C«ng ty.

 Do khai th¸c lo¹i xe T, C«ng ty Ford tõ l©u ®· cã vÞ trÝ trong nÒn c«ng nghiÖp xe h¬i cña Mü. LÇn nµy ®èi mÆt tr­íc nh÷ng th¸ch thøc ®­a ra vò khÝ mµu s¾c, ngo¹i h×nh cña C«ng ty, Ford kh«ng øng chiÕn mµ nghØ ng¬i d­ìng søc, ph¸t huy së tr­êng, thu hÑp së ®o¶n, n¾m ch¾c kh©u chÊt l­îng, gi¸ c¶, khi ®· chÝn muåi th× cho ®èi thñ tõ m¹nh chuyÓn thµnh yÕu, tõ lîi thÕ chuyÓn thµnh bÊt lîi.

C©u hái th¶o luËn:

 1. V× sao lóc ®Çu trong khi c«ng ty s¶n xuÊt «t« kh¸c lÊy mµu s¾c sÆc sì cña s¶n phÈm ®Ó thu hót kh¸ch hµng th× C«ng ty Ford vÉn duy tr× mµu ®en truyÒn thèng cho s¶n phÈm cña m×nh ?

 2. Trong t×nh huèng qu¶n lý trªn, C«ng ty Ford ®· ¸p dông chiÕn l­îc kinh doanh gi?

 3. H·y ph©n tÝch c¸c yÕu tè then chèt ®¶m b¶o thµnh c«ng trong chiÕn l­îc cña Ford ë t×nh huèng qu¶n lý trªn!

       4. Liªn hÖ ë n­íc ta - liªn doanh «t« Ford ViÖt Nam cã ¸p dông chiÕn l­îc kinh doanh t­¬ng tù nh­ trªn kh«ng? LiÖu Ford ViÖt Nam cã thÓ thµnh c«ng hay kh«ng?

 T×nh huèng 8: M¹o hiÓm nh­ng kh«ng liÒu m¹ng

       §Ó n©ng cao chÊt l­îng s¶n phÈm, C«ng ty KÝnh §¸p CÇu ®Çu t­ mét d©y truyÒn hiÖn ®¹i cña §øc, s¶n xuÊt kinh doanh an toµn, c«ng suÊt tíi 240.000 m²/ n¨m. Khái nãi kÝnh míi h¬n h¼n kÝnh th­êng: ®é bÒn va ®Ëp gÊp 4 -5 lÇn, chÞu chªnh lÖch nhiÖt ®é ®Õn 470⁰C. §Æt c¹nh kÝnh ngo¹i, kÝnh §¸p Cçu mét phÇn còng kh«ng chÞu kÐm c¹nh mµ gi¸ th× rÎ h¬n rÊt nhiÒu lÇn.

 §¬n cö: KÝnh ch¾n giã IFA gi¸ 600 ngh×n ®ång / tÊm, §¸p CÇu 180 ngh×n ®ång / tÊm, kÝnh ch¾n giã xe YAZ t¶i 2,1 triÖu th× §¸p CÇu chØ lµ 400 ngh×n ®ång. ¢y vËy mµ suèt thêi gian dµi kÝnh §¸p CÇu vÉn…con nhÖn ch¨ng t¬, bôi phñ mê. ¤ng gi¸m ®èc §¸p CÇu quyÕt ®Þnh ®i mét n­íc cê hiÓm: Kh¸ch ®Æt tÊm kÝnh gi¸…100 ngh×n ®ång, «ng còng nhËn! Hîp ®ång võa r¸o mùc, «ng ®· bá ra c¶ 10 triÖu ®ång lµm khu«n, ®­êng hép thæi. §ã lµ ch­a kÓ ®Õn l­¬ng c«ng nh©n, khÊu hao vµ bao nhiªu chi phÝ kh¸c. Chi li ra th× ph¶i bá ra c¶ chôc triÖu ®Ó s¶n xuÊt mét s¶n phÈm thu vÒ vÎn vÑn…100 ngh×n ®ång. Nh­ng ®õng t­ëng lµ liÒu m¹ng, “bÞt mòi nh¶y xuèng n­íc”! B©y giê C«ng ty ®· cã trong tay 25 bé khu«n mÉu, lo¹i nµo còng cã, tõ c¸c lo¹i khu«n dïng cho «t«, tµu háa cho ®Õn ®å gia dông vµ c¸c khu«n cho c¸c c«ng tr×nh x©y dùng.

 Sù m¹o hiÓm ®· ®­îc bï ®¾p: KÝnh §¸p CÇu hiÖn ®· “¨n kh¸ch” trªn thÞ tr­êng c¶ ba miÒn ViÖt Nam. Ng­êi tiªu dïng n­ím n­îp ®Õn kÝnh §¸p CÇu ngµy cµng ®«ng. Giê th× §¸p CÇu chØ lo s¶n xuÊt cho nhiÒu mµ…ngåi b¸n. NÕu ai l­u t©m ®Õn sù ­u viÖt cña kÝnh an toµn th× ph¶i t×m ®Õn kÝnh §¸p CÇu, hä ®· tiÕt kiÖm ®­îc hµng tr¨m ngh×n, thËm chÝ hµng triÖu ®ång.

 Ch©n lý kinh doanh ®¬n gi¶n, nh­ng kh«ng ph¶i lóc nµo còng t×m ra.

C©u hái th¶o luËn:

 1.H·y ph©n tÝch møc ®é m¹o hiÓm cña «ng gi¸m ®èc C«ng ty KÝnh §¸p CÇu khi quyÕt ®Þnh ký vµ thùc hiÖn hîp ®ång 100 ngh×n ®ång? ¤ng gi¸m ®èc cã biÕt vÒ nh÷ng m¹o hiÓm rñi ro ®ã kh«ng?

 2. VÞ thÕ c¹nh tranh cña kÝnh §¸p CÇu sau “nh÷ng quyÕt ®Þnh m¹o hiÓm” cña «ng gi¸m ®èc?

 3. H·y ®¸nh gi¸ vai trß cña nhµ qu¶n lý ®èi víi sù thµnh b¹i cña doanh nghiÖp.

 T×nh huèng 9: Ra quyÕt ®Þnh ®©u cã dÔ

 TËp ®oµn Th¨ng Long cã mét XÝ nghiÖp thµnh viªn §«ng Quan ®­îc l¾p ®Æt 1 hÖ thèng thiÕt bÞ míi, nÕu sau khi ch¹y hoµn h¶o th× mét th¸ng sÏ cho 1000 s¶n phÈm, nh­ng v× xÝ nghiÖp míi l¾p ®Æt ®ang ch¹y thö m¸y (rµ tr¬n) nªn chØ cho mçi th¸ng 800 s¶n phÈm. Ban qu¶n lý cña tËp ®oµn Th¨ng Long ra ®iÒu kiÖn nÕu gi¸m ®èc §«ng Quan kh«ng ®¶m b¶o cung cÊp cho tËp ®oµn 1000 s¶n phÈm mçi th¸ng sÏ bÞ c¸ch chøc.

C©u hái th¶o luËn:

 1. Ban qu¶n lý tËp ®oµn Th¨ng Long ®· ph¹m sai lÇm g× khi ra quyÕt ®Þnh?

 2. NÕu lµ gi¸m ®èc xÝ nghiÖp §«ng Quan th× anh (chÞ) sÏ cã quyÕt ®Þnh ra sao?

T×nh huèng 10: T×m ng­êi cung cÊp hµng

Kim Ch©u lµ mét h·ng s¶n xuÊt bµn ghÕ t¹i mét thµnh phè trùc thuéc tØnh.

Th¸ng 12-1994, ng­êi chuyªn m«n lo vÒ viÖc tiÖp liÖu cho h·ng lµ «ng Lý dù tÝnh nhu cÇu cña hang vÒ nh÷ng thanh gç dµi ®Ó lµm ch©n ghÕ sÏ vµo kho¶ng 50.000 thanh trong ba th¸ng tíi.

N¨m nhµ cung cÊp gç ®· cho biÕt gi¸ cña hä. HiÖn gi¸ thÊp nhÊt lµ cña C«ng ty Cam Toµn ë mét tØnh l©n cËn vµ cña Nam Giao - mét c«ng ty ë cïng thµnh phè víi Kim Ch©u. Cam Toµn chÞu cung cÊp gç víi gi¸ lµ 10.500 ®ång / m tiªu chuÈn vµ Nam Giao lµ 10.000 ®ång / m.

Nhu cÇu 50.000 m gç tronh 3 th¸ng ®ßi hái ng­êi cung cÊp ph¶i chë 4 hay 5 xe mçi tuÇn ®Õn Kim Ch©u. Mçi xe th­êng chØ t¶i ®­îc tõ 800 m ®Õn 1.000 m gç. X­ëng Kim Ch©u chØ tån kho gç lµm ghÕ ®ñ dïng cho tõ mét ®Õn hai tuÇn.

Sau khi nhËn ®­îc gi¸ ®Êu thÇu, «ng Lý b¸o cho Cam Toµn biÕt gi¸ cña hä lµ cao, «ng chñ Cam Toµn tr¶ lêi r»ng h·ng cña «ng ®ang b¸n lç víi gi¸ 10.500 ®ång / m vµ nÕu h¹ gi¸ xuèng 10.000 ®ång / m th× «ng sÏ ®ãng cöa hµng h¬n lµ ph¶i b¸n víi gi¸ thÊp nh­ vËy.

C«ng ty Kim Ch©u ®· mua vµo kho¶ng 70% nhu cÇu gç ®Ó lµm ghÕ t¹i h·ng Cam Toµn tõ 10 n¨m nay. Gi¸ c¶ cña Cam Toµn bao giê còng gi¶m h¬n so víi c¸c chç kh¸c, kÓ c¶ Nam Giao vµ ch­a bao giê v­ît qu¸ møc 11.000 ®ång / m. NhiÒu khi Kim Ch©u cÇn gÊp mét sè gç nµo ®ã th× Cam Toµn còng s½n sµng giµnh quyÒn ­u tiªn cung cÊp cho Kim Ch©u, vµ cã khi v× vËy mµ Cam Toµn ph¶i cho c«ng nh©n lµm viÖc c¶ ban ®ªm ®Ó cho kÞp göi gç ®óng kú h¹n, kÓ c¶ khi gi¸ c¶ thÞ tr­êng cã ®ét biÕn Cam Toµn còng kh«ng ®Æt vÊn ®Ò t¨ng gi¸.

Chñ h·ng Cam Toµn lµ «ng NghÞ cã lÏ ®· cho «ng Lý biÕt tr­íc vÒ t×nh h×nh gi¸ c¶ vµ vÒ thÞ tr­êng gç. ¤ng Lý vÉn nghe theo tin tøc ®ã v× biÕt r»ng «ng NghÞ lµ ng­êi am hiÓu thÞ tr­êng h¬n «ng. V¶ l¹i, tin cña «ng NghÞ bao giê còng x¸c ®¸ng. Tuy cã x¶y ra mét vµi tr­êng hîp nhÇm lÉn, «ng Lý kh«ng tin r»ng Cam Toµn ®· cè t×nh lîi dông sù tin cËy cña «ng ®Ó lõa g¹t trong viÖc mua gç.

¤ng Lý cho r»ng phÈm chÊt gç cña Cam Toµn cung cÊp rÊt tèt, nh­ng «ng còng cã kinh nghiÖm gç cña Nam Giao thËt lµ h¶o h¹ng.

H·ng nam Giao ë cïng thµnh phè, cung cÊp nhanh chãng h¬n Cam Toµn. Kim Ch©u Ýt khi giao dÞch víi Nam Giao vµ sè l­îng bu«n b¸n gi÷a hai bªn tõ x­a ®Õn nay vÉn kh«ng cã g× ®¸ng kÓ. Trong n¨m 1992 vµ ®Çu n¨m 1993, Nam Giao ®· t¨ng rÊt cao so víi Cam Toµn. Tuy cã t¨ng gi¸ cao nh­ng «ng Lý vÉn khã kh¨n trong viÖc thóc giôc Nam Giao giao hµng mau lÑ nh­ Cam Toµn. Cuèi n¨m 1993 viÖc giao hµng mau lÑ kh«ng cßn thµnh vÊn ®Ò n÷a v× nhu cÇu ghÕ ®ang h¹ xuèng vµ nhµ cung cÊp nµo còng giao hµng ®óng hÑn c¶. ¤ng Lý ®­îc «ng NghÞ cho hay r»ng sang n¨m thÞ tr­êng ghÕ cã thÓ bµnh tr­íng trë l¹i vµ ®Õn mïa xu©n n¨m 1995 gi¸ c¶ cña h·ng Cam Toµn sÏ kh«ng cao h¬n gi¸ c¶ cña c¸c n¬i kh¸c.

C©u hái th¶o luËn:

1. §Æt m×nh lÇn l­ît vµo vÞ trÝ cØa gi¸m ®èc C«ng ty Kim Ch©u, gi¸m ®èc C«ng ty Cam Toµn vµ gi¸m ®èc C«ng ty Nam Giao, h·y tù ®Ò ra c¸c gi¶ thuyÕt vµ ra c¸c quyÕt ®Þnh cÇn thiÕt.

2. Trong qu¸ tr×nh c©n nh¾c ®Ó gi¶i quyÕt vµ c¸c quyÕt ®Þnh b¹n hµng, gi¸m ®èc Kim Ch©u cÇn chó ý nh÷ng vÊn ®Ò g×? V× sao?

3. Th«ng qua t×nh huèng nµy, b¹n h·y ph©n tÝch ¶nh h­ëng cña c¸c yÕu tè thuéc m«i tr­êng kinh doanh ®Æc thï ®Õn ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp.

 T×nh huèng 11: Mét c¸ch tiÕp thÞ ®éc ®¸o

 Keo d¸n lµ mét mÆt hµng rÊt th«ng dông vµ cÇn thiÕt trong ®êi sèng còng nh­ trong c«ng nghiÖp. Mét trong nh÷ng ®Æc ®Øªm quan träng cña keo d¸n lµ ®é b¸m dÝnh cña hai vËt thÓ (cïng lo¹i hoÆc kh¸c lo¹i) ®­îc d¸n vµo nhau. §é b¸m dÝnh cµng lín th× t¸c dông d¸n cña keo cµng cao. C«ng ty Quý Ch©u võa s¶n xuÊt ®­îc lo¹i keo d¸n míi tèt h¬n lo¹i cò. §Ó qu¸ng c¸o cho mÆt hµng míi nµy c«ng ty ®· ®­a ra 1 mÑo: T¹i phÝa ngoµi bøc t­êng øng víi cöa ra vµo cña cöa hµng trªn tÇng 3, Gi¸m ®èc c«ng ty Quý Ch©u cho ng­êi dïng s¶n phÈm míi (keo d¸n) ®Ó d¸n lËp l¾c vµng 4 sè 9 vµ tuyªn bè: Ai dïng tay lÊy ®­îc chiÕc lËp l¾c nµy (gi¸ 5,4 triÖu ®ång) ra khái t­êng th× ng­êi ®ã sÏ ®­îc toµn quyÒn sö dông chiÕc lËp l¾c ®ã. Sau khi nghe gi¸m ®èc c«ng ty tuyªn bè nh­ vËy ®· cã rÊt nhiÒu ng­êi kÐo ®Õn cöa hµng ®Ó thö vËn may. Trong suèt 1 tuÇn lÔ ch­a cã ai may m¾n ®­îc së h÷u chiÕc lËp l¾c vµng nh­ng c«ng ty ®· b¸n ®­îc rÊt nhiÒu keo d¸n míi.

C©u hái th¶o luËn:

 Dùa vµo ®©u gÝam ®èc c«ng ty Quý Ch©u ®­a ra c¸ch tiÕp thÞ nµy? T¸c dông tÝch cùc cña nã ®Õn ®©u, h¹n chÕ cña nã thÕ nµo?

Tµi liÖu tham kh¶o

1. ChiÕn l­îc kinh doanh vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp: PGS. PTS NguyÔn Thµnh §é (chñ biªn). NXB Gi¸o dôc 1999.

2. Ng« §×nh Giao (chñ biªn): C«ng nghÖ qu¶n trÞ kinh doanh. NXB Gi¸o dôc 1997

3. ViÖn nghiªn cøu qu¶n lý kinh tÕ trung ­¬ng: T­ duy cña nhµ qu¶n lý chiÕn l­îc1990

4. Ph­¬ng Hµ: NghÖ thuËt ®iÒu hµnh doanh nghiÖp võa vµ nhá. NXB Thµnh phè Hå ChÝ Minh 1996

5. Trung t©m th«ng tin, Uû ban khoa häc nhµ n­íc: ChiÕn l­îc kinh doanh 1990