Ch¬ng 1: Tæng quan vÒ qu¶n trÞ
Môc ®Ých: Sau khi nghiªn cøu vµ häc tËp chư¬ng nµy, sinh viªn cã thÓ:
v NhËn thøc ®îc khoa häc qu¶n trÞ kh«ng cã giíi h¹n vÒ sù hiÓu
biÕt, do ®ã ph¶i phÊn ®Êu kh«ng ngõng trong mäi m«i trêng qu¶n trÞ nh»m ®a ra
c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ lu«n thÝch øng víi t×nh h×nh thùc tÕ
v N¾m ®îc ®èi tîng, néi dung vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu m«n qu¶n
trÞ häc
v Trªn c¬ së nh÷ng nhËn thøc trªn, c¸c em sinh viªn cã thÓ phÊn ®Êu
rÌn luyÖn ®Ó trë thµnh nh÷ng nhµ qu¶n trÞ giái trong t¬ng lai.
1.1. Kh¸i niÖm vµ b¶n chÊt cña qu¶n trÞ, nhµ
qu¶n trÞ
1.1.1.
Quan niÖm vÒ qu¶n trÞ
Qu¶n trÞ, tiÕng Anh lµ management, võa cã ý nghÜa
lµ qu¶n lý, võa cã ý nghÜa lµ qu¶n trÞ, nhng ®îc dïng chñ yÕu víi nghÜa qu¶n
trÞ. VÒ thùc chÊt, qu¶n trÞ vµ qu¶n lý
®Òu lµ sù t¸c ®éng díi d¹ng ®iÒu khiÓn. Cho ®Õn nay cã thÓ t¹m gäi qu¶n lý lµ
thuËt ng÷ ®îc dïng ®Ó chØ sù ®iÒu khiÓn cña Nhµ níc trong viÖc qu¶n lý x· héi nãi chung vµ
qu¶n lý kinh tÕ nãi riªng cßn qu¶n trÞ lµ thuËt ng÷ ®Ó chØ sù ®iÒu khiÓn ë cÊp
c¬ së trong ®ã cã c¸c tæ chøc kinh doanh - c¸c doanh nghiÖp
Qu¶n trÞ vµ qu¶n lý cã ®iÓm chung lµ l«gÝc gièng nhau nhng ®iÓm
kh¸c lµ ë néi dung vµ quy m« cô thÓ cña nã.
MÆc dï xuÊt hiÖn tõ l©u ®êi vµ ®îc ¸p dông réng r·i trong cuéc
sèng hµng ngµy, nhng cho tíi nay vÉn cha cã mét quan niÖm thèng nhÊt vÒ qu¶n
trÞ
- Theo quan ®iÓm cña Koontz vµ O’Donnell: Qu¶n trÞ lµ thiÕt kÕ vµ duy tr× mét m«i trêng mµ trong ®ã c¸c
c¸ nh©n lµm viÖc víi nhau trong c¸c nhãm cã thÓ hoµn thµnh c¸c nhiÖm vô vµ c¸c
môc tiªu ®· ®Þnh
- Theo Stoner vµ Robbins: Qu¶n trÞ lµ mét tiÕn tr×nh bao
gåm viÖc ho¹ch ®Þnh, tæ chøc, qu¶n trÞ con ngêi vµ kiÓm tra c¸c ho¹t ®éng
trong mét ®¬n vÞ mét c¸ch cã hÖ thèng nh»m hoµn thµnh c¸c môc tiªu cña ®¬n vÞ
®ã
- Theo lý thuyÕt hµnh vi cña Mary Parker Follet,
mét triÕt gia qu¶n trÞ hµng ®Çu, th×: Qu¶n trÞ lµ hoµn thµnh c«ng viÖc th«ng
qua ngêi kh¸c. §Þnh nghÜa nµy ®· ®a ra c¸ch thøc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng qu¶n
trÞ th«ng qua ngêi kh¸c, qu¶n trÞ lµ ho¹t ®éng cã môc ®Ých vµ mang tÝnh tËp thÓ.
Tõ nh÷ng quan niÖm trªn, chóng ta cã thÓ kh¸i qu¸t: Qu¶n trÞ lµ sù t¸c ®éng liªn tôc cã tæ
chøc, cã ®Þnh hưíng cña chñ thÓ qu¶n trÞ lªn ®èi tîng bÞ qu¶n trÞ nh»m ®¹t
®îc môc tiªu chung cña tæ chøc ®· ®Ò ra trong ®iÒu kiÖn biÕn ®éng cña m«i
trưêng vµ sù thay ®æi cña c¸c nguån lùc.
Nh vËy, qu¶n trÞ bao gåm 5 yÕu tè
thµnh phÇn nh
- Chñ thÓ qu¶n trÞ vµ ®èi tîng bÞ qu¶n trÞ
- Cã môc tiªu qu¶n trÞ râ rµng.
- KÕt qu¶ vµ hiÖu qu¶
- Cã nguån tµi nguyªn h¹n chÕ
- M«i trêng qu¶n trÞ lu«n thay ®æi
C¸c yÕu tè trªn kh«ng thÓ t¸ch rêi nhau mµ cã mèi quan hÖ rµng
buéc víi nhau trong qu¶n trÞ. Chñ thÓ qu¶n trÞ lµ t¸c nh©n t¹o ra c¸c t¸c ®éng.
T¸c ®éng nµy cã thÓ lµ mét lÇn nhng còng cã thÓ lµ nhiÒu lÇn. §èi tîng bÞ
qu¶n trÞ ph¶i tiÕp nhËn c¸c t¸c ®éng cña chñ thÓ qu¶n trÞ. Th«ng thêng chñ thÓ
lµ mét hoÆc nhiÒu ngêi cßn ®èi tưîng cã thÓ lµ m¸y mãc thiÕt bÞ, tiÒn vèn, vËt
t hay con ngưêi. C¨n cø ®Ó chñ thÓ t¹o ra c¸c t¸c ®éng lµ môc tiªu cña qu¶n
trÞ.
1.1.2. B¶n chÊt cña qu¶n trÞ
XÐt vÒ mÆt tæ chøc vµ kü thuËt cña ho¹t ®éng qu¶n trÞ th× qu¶n trÞ
chÝnh lµ sù kÕt hîp mäi nç lùc cña con ngêi trong mét tæ chøc nµo ®ã ®Ó ®¹t
tíi môc tiªu chung cña tæ chøc vµ môc tiªu riªng cña mçi ngêi mét c¸ch kh«n
khÐo vµ hiÖu qu¶ nhÊt
Qu¶n trÞ lµ mét lo¹i lao ®éng trÝ ãc ®Æc thï nh»m tæ chøc, ®iÒu
khiÓn vµ phèi hîp c¸c ho¹t ®éng mµ doanh nghiÖp ph¶i thùc hiÖn ®Ó ®¹t môc tiªu
kinh doanh. Nã kh«ng chØ dùa trªn kinh nghiÖm mµ ph¶i cã c¬ së khoa häc (tæng
kÕt tõ thùc tiÔn qu¶n trÞ vµ cã sù vËn dông c¸c quy luËt, nguyªn t¾c, ph¬ng
ph¸p vµ c«ng cô qu¶n trÞ). MÆt kh¸c, nã cßn lµ mét nghÖ thuËt trong xö lý c¸c
t×nh huèng ®a d¹ng kh«ng thÓ dù tÝnh ®Çy ®ñ; cÇn hÕt søc linh ho¹t, s¸ng t¹o,
tuú c¬ øng biÕn sao cho cã hiÖu qu¶ cao nhÊt. Ngoµi ra, qu¶n trÞ cßn lµ mét
nghÒ chuyªn nghiÖp, kÕt qu¶ cña sù ph©n c«ng lao ®éng cao trong x· héi; ®ßi hái
kü n¨ng vµ phÈm chÊt nhÊt ®Þnh.
Ø Qu¶n trÞ lµ mét khoa häc. TÝnh khoa häc cña qu¶n trÞ thÓ hiÖn c¸c ®ßi hái sau:
- Ph¶i dùa trªn sù hiÓu biÕt s©u s¾c c¸c quy luËt kh¸ch quan chung
vµ riªng (tù nhiªn, kü thuËt vµ x· héi). §Æc biÖt cÇn tu©n thñ c¸c quy luËt cña
quan hÖ c«ng nghÖ, quan hÖ kinh tÕ,
chÝnh trÞ; cña quan hÖ x· héi vµ tinh thÇn. V× vËy, qu¶n trÞ ph¶i dùa trªn c¬
së lý luËn cña ngµnh khoa häc tù nhiªn, khoa häc kü thuËt nh to¸n häc, ®iÒu
khiÓn häc, tin häc, c«ng nghÖ häc, v.v... còng nh øng dông nhiÒu luËn ®iÓm vµ
thµnh tùu cña c¸c m«n x· héi häc, t©m lý häc, luËt häc, gi¸o dôc häc, v¨n ho¸
øng xö ...
- ph¶i dùa trªn c¸c nguyªn
t¸c tæ chøc qu¶n trÞ (vÒ x¸c ®Þnh chøc n¨ng, nhiÖm vô, tr¸ch nhiÖm vµ quyÒn
h¹n; vÒ x©y dùng c¬ cÊu tæ chøc qu¶n trÞ; vÒ vËn hµnh c¬ chÕ qu¶n trÞ, ®Æc biÖt
lµ xö lý c¸c mèi quan hÖ qu¶n trÞ).
- Ph¶i vËn dông c¸c ph¬ng ph¸p khoa häc (nh
®o lêng ®Þnh lîng hiÖn ®¹i, dù ®o¸n,
xö lý lu tr÷ d÷ liÖu, truyÒn th«ng, t©m lý x· héi ...) vµ biÕt sö dông c¸c kü
thuËt qu¶n trÞ (như qu¶n lý theo môc tiªu, lËp kÕ ho¹ch, ph¸t triÓn tæ chøc,
lËp ng©n quü, h¹ch to¸n gi¸ thµnh s¶n phÈm, kiÓm tra theo m¹ng líi, kiÓm tra
tµi chÝnh).
- Ph¶i dùa trªn sù ®Þnh
híng cô thÓ ®ång thêi cã sù nghiªn cøu toµn diÖn, ®ång bé c¸c ho¹t ®éng híng
vµo môc tiªu l©u dµi, víi c¸c kh©u chñ yÕu trong tõng giai ®o¹n.
Tãm l¹i, khoa häc qu¶n trÞ cho chóng ta nh÷ng hiÓu biÕt vÒ c¸c quy luËt,
nguyªn t¾c, ph¬ng ph¸p, kü thuËt qu¶n trÞ; ®Ó trªn c¬ së ®ã biÕt c¸ch gi¶i
quyÕt c¸c vÊn ®Ò qu¶n trÞ trong c¸c hoµn
c¶nh cô thÓ, biÕt c¸ch ph©n tÝch mét c¸ch khoa häc nh÷ng thêi c¬ vµ nh÷ng khã
kh¨n trë ng¹i trong viÖc ®¹t tíi môc tiªu. Tuy nhiªn, nã chØ lµ mét c«ng cô; sö
dông nã cµng ph¶i tÝnh to¸n ®Õn ®iÒu kiÖn ®Æc ®iÓm cô thÓ tõng t×nh huèng ®Ó
vËn dông s¸ng t¹o, uyÓn chuyÓn (®ã lµ nghÖ thuËt).
Ø Qu¶n trÞ lµ mét nghÖ thuËt. TÝnh nghÖ thuËt cña qu¶n trÞ xuÊt ph¸t tõ tÝnh ®a
d¹ng, phong phó cña c¸c sù vËt vµ hiÖn tîng
trong kinh tÕ, kinh doanh vµ trong qu¶n trÞ; h¬n n÷a cßn xuÊt ph¸t tõ
b¶n chÊt cña qu¶n trÞ. Nh÷ng mèi quan hÖ gi÷a con ngêi (víi nh÷ng ®éng c¬, t©m
t, t×nh c¶m khã ®Þnh lîng) lu«n ®ßi hái mµ qu¶n trÞ ph¶i xö lý khÐo lÐo, linh
ho¹t. TÝnh nghÖ thuËt cña qu¶n trÞ cßn phô thuéc vµo kinh nghiÖm vµ nh÷ng thuéc
tÝnh t©m lý c¸ nh©n cña tõng ngêi qu¶n lý; vµo c¬ may vµ vËn rñi, v.v...
NghÖ thuËt qu¶n trÞ lµ viÖc sö dông cã hiÖu qu¶ nhÊt c¸c ph¬ng
ph¸p, c¸c tiÒm n¨ng, c¸c c¬ héi vµ c¸c kinh nghiÖm ®îc tÝch luü trong ho¹t
®éng thùc tiÔn nh»m ®¹t ®îc môc tiªu ®Ò ra cho tæ chøc, doanh nghiÖp. §ã lµ
viÖc xem xÐt ®éng tÜnh cña c«ng viÖc kinh doanh ®Ó chÕ ngù nã, ®¶m b¶o cho
doanh nghiÖp tån t¹i, æn ®Þnh vµ kh«ng ngõng ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ cao. Nãi
c¸ch kh¸c, nghÖ thuËt qu¶n trÞ kinh doanh lµ tæng hîp nh÷ng “bÝ quyÕt”, nh÷ng “thñ ®o¹n” trong kinh doanh ®Ó ®¹t môc tiªu mong muèn víi hiÖu qu¶ cao.
NghÖ thuËt qu¶n trÞ kh«ng thÓ t×m thÊy ®îc ®Çy ®ñ trong s¸ch b¸o;
v× nã lµ bÝ mËt kinh doanh vµ rÊt linh ho¹t. Ta chØ cã thÓ n¾m c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n cña nã, kÕt
hîp víi quan s¸t tham kh¶o kinh nghiÖm
cña c¸c nhµ qu¶n trÞ kh¸c ®Ó vËn dông vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ. Mét sè lÜnh vùc cÇn
thÓ hiÖn nghÖ thuËt qu¶n trÞ kinh doanh lµ:
- NghÖ thuËt t¹o thêi c¬, chíp thêi
c¬, tr¸nh nguy c¬.
- NghÖ thuËt t¹o vèn, sö dông vèn
vµ tÝch luü vèn.
- NghÖ thuËt c¹nh tranh (giµnh thÞ
phÇn, ®¹t lîi nhuËn cao).
-
NghÖ thuËt sö dông ngêi (ph¸t hiÖn, bè trÝ, ph¸t huy, liªn kÕt).
- NghÖ thuËt ra quyÕt ®Þnh (nh¹y,
®óng, kÞp thêi ...) vµ tæ chøc thùc hiÖn quyÕt ®Þnh.
- NghÖ thuËt sö dông ®ßn bÈy trong
qu¶n trÞ.
- NghÖ thuËt giao tiÕp (víi ®èi
t¸c, víi kh¸ch hµng, víi cÊp díi ...)
- v.v...
Nh÷ng yÕu tè t¹o c¬ së cho nghÖ
thuËt qu¶n trÞ kinh doanh lµ:
- TiÒm n¨ng cña doanh nghiÖp (sù
trêng vèn, c«ng nghÖ míi, nguån chÊt x¸m, nguån cung øng, thÞ trêng tiªu thô
...).
- Tri thøc vµ th«ng tin (kiÕn thøc
vÒ nhËn biÕt quy luËt, khoa häc - c«ng nghÖ, t×nh h×nh thÞ trêng, ®èi thñ ®èi
t¸c, thêi c¬ vµ vËn rñi ...).
- BÝ mËt trong kinh doanh (ý ®å
chiÕn lîc, ph¬ng híng c«ng nghÖ, gi¸ c¶ ...).
- Sù quyÕt ®o¸n cña l·nh ®¹o doanh nghiÖp (kiªn ®Þnh môc
tiªu, d¸m nghÜ, d¸m lµm vµ d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm, cã biÖn ph¸p h÷u hiÖu, chØ ®¹o
døt kho¸t cã hiÖu lùc ...).
- Sö dông c¸c mưu kÕ trong kinh
doanh <gọi là chiến lược cho nhẹ nhàng >(vËn dông linh ho¹t, s¸ng t¹o c¸c
thñ ®o¹n truyÒn thèng, s¸ng kiÕn bÊt ngê, t¬ng kÕ tùu kÕ ...).
Ø Qu¶n trÞ lµ mét nghÒ. §©y lµ mét chøc n¨ng ®Æc biÖt
h×nh thµnh tõ sù ph©n c«ng chuyªn m«n ho¸ lao ®éng x· héi, ho¹t ®éng qu¶n trÞ
ph¶i do mét sè ngêi ®îc ®µo t¹o, cã kinh nghiÖm vµ lµm viÖc chuyªn nghiÖp
thùc hiÖn.
Ngêi lµm nghÒ qu¶n lý kinh doanh cÇn cã c¸c ®iÒu kiÖn; n¨ng khiÕu
qu¶n trÞ, ý chÝ lµm giµu (cho doanh nghiÖp, cho ®Êt níc, cho b¶n th©n), cã häc
vÊn c¬ b¶n, ®îc ®µo t¹o vÒ qu¶n trÞ (tõ
thÊp ®Õn cao), tÝch luü kinh nghiÖm, cã t¸c phong n¨ng ®éng vµ thËn träng, cã
®Çu ãc ®æi míi, cã ph¬ng ph¸p øng xö tèt, cã phÈm chÊt chÝnh trÞ vµ nh©n c¸ch
®óng mùc, v.v...
Qu¶n trÞ ra ®êi ®· t¹o ra hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cao h¬n h¼n so víi
lao ®éng cña tõng c¸ nh©n ®éc lËp. Thùc chÊt cña qu¶n trÞ lµ qu¶n trÞ con
ngêi, th«ng qua qu¶n trÞ ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ nhÊt mäi tiÒm n¨ng vµ c¬ héi
cña tæ chøc, gióp cho tæ chøc tån t¹i vµ ngµy cµng ph¸t triÓn, ®¸p øng ®îc
nh÷ng mong muèn vµ nguyÖn väng cña tËp thÓ ngêi lao ®éng trong tæ chøc ®ã.
Qu¶n trÞ cã thÓ diÔn ra trªn nhiÒu lÜnh vùc vµ ho¹t ®éng nhng tùu
chung l¹i th× ®ã lµ qu¶n trÞ vÒ tµi s¶n, vÒ thêi gian lao ®éng vµ qu¶n trÞ c¸c
mèi quan hÖ cña con ngêi trong lao ®éng
1.1.3.
Nhµ Qu¶n trÞ
Ø Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i:
C¸c nhµ qu¶n trÞ lµm viÖc ë c¸c
tæ chøc. MÆc dï mçi tæ chøc ®Òu cã nh÷ng môc tiªu vµ néi dung c«ng viÖc thùc
hiÖn kh¸c nhau nhng ®Òu cã chung ®Æc ®iÓm: S¶n phÈm cña qu¶n trÞ lµ c¸c quyÕt
®Þnh trong c¸c lÜnh vùc kh¸c nhau.
C¸c nhµ qu¶n trÞ ë trong c¸c tæ chøc nhng kh«ng ph¶i ai trong tæ
chøc ®Òu lµ nhµ qu¶n trÞ. Ho¹t ®éng qu¶n trÞ liªn quan ®Õn sù phèi hîp, ®Þnh
híng, lùa chän, quyÕt ®Þnh… ®Ó ®¹t ®îc môc
tiªu chung cña tæ chøc. ChÝnh v× vËy, c¸c thµnh viªn trong tæ chøc thêng ®îc
chia lµm hai lo¹i theo ®Æc thï c«ng viÖc ®ã lµ: ngêi thõa hµnh vµ nhµ qu¶n trÞ
Ngêi thõa hµnh lµ nh÷ng
ngêi trùc tiÕp thùc hiÖn mét c«ng viÖc cô thÓ, hä kh«ng cã tr¸ch nhiÖm ho¹ch
®Þnh, tæ chøc, l·nh ®¹o vµ gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña nh÷ng ngêi kh¸c. Cßn nhµ
qu¶n trÞ cã tr¸ch nhiÖm chØ huy, ®iÒu khiÓn, gi¸m s¸t…ho¹t ®éng cña nh÷ng ngêi kh¸c.
Ho¹t ®éng qu¶n trÞ lµ mét ho¹t ®éng x· héi nªn nã ph¶i ®îc chuyªn
m«n ho¸. Trong mçi tæ chøc, c¸c c«ng viÖc qu¶n trÞ kh«ng chØ ®îc chuyªn m«n
hãa mµ cßn ®îc s¾p xÕp mét c¸ch cã trËt tù, cã thø bËc râ rµng. Tuú theo quy
m« vµ ph¹m vi ho¹t ®éng cña tæ chøc mµ mét tæ chøc cã thÓ cã nhiÒu hay Ýt nhµ
qu¶n trÞ. C¸c nhµ qu¶n trÞ thêng ®îc chia lµm 3 cÊp chñ yÕu nh
- CÊp qu¶n trÞ viªn cao cÊp: Bao gåm c¸c thµnh viªn trong Ban l·nh
®¹o cao nhÊt cña tæ chøc chÞu tr¸ch nhiÖm ®iÒu hµnh vµ phèi hîp c¸c ho¹t ®éng
chung cña tæ chøc, ho¹ch ®Þnh ®êng lèi chiÕn lîc ph¸t triÓn tæ chøc:
+ X¸c ®Þnh c¸c môc tiªu vµ biÖn ph¸p lín cho qu¸ tr×nh ho¹t ®éng
+ T¹o dùng bé m¸y, phª duyÖt c¬ cÊu tæ chøc vµ phª duyÖt nh©n sù
+ Phèi hîp ho¹t ®éng gi÷a c¸c lÜnh vùc qu¶n trÞ
+ QuyÕt ®Þnh c¸c biÖn ph¸p lín vÒ tæ chøc qu¶n lý, sö dông nguån
lùc
+ B¸o c¸o tríc l·nh ®¹o cÊp trªn cña tæ chøc
- CÊp qu¶n trÞ viªn thõa
hµnh: Lµ cÊp qu¶n trÞ viªn trung gian tiÕp nhËn c¸c chiÕn lîc vµ chÝnh
s¸ch chung tõ c¸c qu¶n trÞ gia cÊp cao vµ biÕn chóng thµnh nh÷ng kÕ ho¹ch, môc
tiªu cô thÓ ®Ó chuyÓn ®Õn c¸c qu¶n trÞ gia cÊp c¬ së thùc hiÖn chóng. NhiÖm vô
chñ yÕu cña cÊp qu¶n trÞ nµy lµ:
+ Nghiªn cøu vµ ph©n tÝch nhiÖm vô ®îc giao ®Ó tæ chøc thùc hiÖn
mét c¸ch cã hiÖu qu¶ trong bé phËn m×nh.
+ §Ò nghÞ víi cÊp hµng ®Çu vÒ kÕ ho¹ch hµnh ®éng, ®Ò b¹t bæ nhiÖm
c¸n bé ë ®¬n vÞ m×nh
+ Giao viÖc cho nh©n viªn vµ phèi hîp ho¹t ®éng gi÷a c¸c nh©n viªn
díi quyÒn.
+ Dù trï kinh phÝ ho¹t ®éng vµ tæ chøc sö dông cã hiÖu qu¶ nã.
+ B¸o c¸o thêng xuyªn vÒ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña bé phËn m×nh víi
cÊp qu¶n trÞ cÊp cao.
+ T×m hiÓu vµ x¸c ®Þnh mèi liªn hÖ víi c¸c nh©n viªn díi quyÒn ë
c¸c ®¬n vÞ kh¸c.
- CÊp qu¶n trÞ viªn thùc
hiÖn: Lµ cÊp qu¶n trÞ thõa hµnh, hµng ngµy hä trùc tiÕp nhËn c¸c mÖnh lÖnh
vµ triÓn khai thùc hiÖn nh÷ng mÖnh lÖnh ®ã ®Ó t¹o ra s¶n phÈm cuèi cïng. PhÇn
lín thêi gian cña c¸c nhµ qu¶n trÞ nµy ®îc sö dông vµo viÖc gi¸m s¸t, ®iÒu
hµnh nh©n viªn thuéc quyÒn vµ ®a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh hµng ngµy. PhÇn thêi gian
cßn l¹i dµnh cho gÆp gì, b¸o c¸o, héi häp víi cÊp trªn hoÆc quan hÖ víi c¸c
®ång nghiÖp thuéc c¸c bé phËn kh¸c. Yªu cÇu ®èi víi cÊp qu¶n trÞ nµy lµ:
+ HiÓu vµ nç lùc víi c«ng viÖc ®îc giao
+ C¶i tiÕn ph¬ng ph¸p lµm viÖc, rÌn luyÖn c¸c ®øc tÝnh cña ngêi
qu¶n trÞ
+ Liªn hÖ kÞp thêi víi cÊp qu¶n trÞ viªn cao h¬n vµ t¹o lËp tinh
thÇn ®ång ®éi tèt
Ø Chøc n¨ng cña qu¶n trÞ:
§Ó qu¶n trÞ, chñ thÓ qu¶n
trÞ ph¶i thùc hiÖn nhiÒu lo¹i c«ng viÖc
kh¸c nhau. Nh÷ng lo¹i c«ng viÖc nµy ®îc gäi lµ chøc n¨ng qu¶n trÞ. Như
Cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau vÒ sù ph©n chia c¸c chøc n¨ng cña qu¸
tr×nh qu¶n trÞ:
- Henry Fayol ph©n chia qu¸ tr×nh qu¶n trÞ ra 5 chøc n¨ng cô thÓ:
ho¹ch ®Þnh, tæ chøc, ®iÒu khiÓn, phèi hîp vµ kiÓm tra.
- Lyther Gulick Lydal Urwick nªu lªn 7 chøc n¨ng cô thÓ gäi t¾t lµ
POSDCORB, trong ®ã: P (Planning): Ho¹ch ®Þnh; O (Organizing): Tæ chøc; S
(Staffing): Nh©n sù; D (Directing): ChØ huy, ®iÒu khiÓn; CO (Coordinating):
Phèi hîp; R (Reviewing): KiÓm tra; B (Budgeting): Tµi chÝnh, ng©n s¸ch.
- Theo c¸c nhµ qu¶n trÞ Céng hoµ Liªn bang §øc th× qu¶n trÞ cã c¸c
chøc n¨ng c¬ b¶n lµ: X¸c ®Þnh triÕt lý, gi¸o lý vµ chÝnh s¸ch kinh doanh; kÕ
ho¹ch kinh doanh vµ kiÓm tra; Tæ chøc vµ chØ huy; Ph¸t triÓn qu¶n trÞ viªn.
- GÇn ®©y, cã ý kiÕn (cña James Stonner vµ Stenph P.Robbins) dïng
kh¸i niÖm “l·nh ®¹o” theo nghÜa ®iÒu hµnh thay cho hai chøc
n¨ng ®iÒu khiÓn vµ phèi hîp, như vËy qu¶n trÞ chØ cßn 4 chøc n¨ng cô thÓ: ho¹ch
®Þnh, tæ chøc, l·nh ®¹o, kiÓm tra
Cã thÓ nãi, c¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ trªn ®©y lµ chung nhÊt ®èi víi
mäi nhµ qu¶n trÞ, kh«ng ph©n biÖt cÊp bËc, ngµnh nghÒ, quy m« lín nhá cña tæ
chøc vµ m«i trêng x· héi, vµ ë bÊt cø quèc gia nµo. DÜ nhiªn, phæ biÕn hay
chung nhÊt kh«ng cã nghÜa lµ ®ång nhÊt, ë nh÷ng tæ chøc kh¸c nhau, nh÷ng cÊp
bËc kh¸c nhau, cã sù kh¸c nhau vÒ møc ®é vµ sù quan t©m còng nh ph¬ng thøc thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng chung
nµy.
1.1.4. Qu¶n trÞ kinh doanh
Mét doanh nghiÖp cÇn ®îc qu¶n trÞ, qu¶n trÞ nµy ®îc gäi lµ qu¶n
trÞ kinh doanh.
Qu¶n trÞ kinh doanh lµ qu¸ tr×nh t¸c ®éng liªn tôc, cã tæ chøc, cã
híng ®Ých cña chñ doanh nghiÖp lªn tËp thÓ nh÷ng ngêi lao ®éng trong doanh
nghiÖp ®Ó sö dông mét c¸ch tèt nhÊt mäi tiÒm n¨ng vµ c¬ héi cña doanh nghiÖp
trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt nh»m ®¹t ®îc môc tiªu ®Ò ra theo ®óng luËt ®Þnh vµ
th«ng lÖ x· héi.
Qua kh¸i niÖm, cã thÓ thÊy c¸c ®Æc
®iÓm cña qu¶n trÞ kinh doanh lµ:
- CÇn cã sù t¸c ®éng thưêng xuyªn, liªn tôc (trong mçi chu kú kinh
doanh, trong toµn bé thêi gian tån t¹i cña doanh nghiÖp).
- Chñ thÓ qu¶n trÞ bao gåm chñ së h÷u (n¾m quyÒn lùc kinh tÕ) vµ
ngêi ®iÒu hµnh (sö dông quyÒn lùc).
- §èi tîng qu¶n trÞ chñ yÕu lµ tËp thÓ ngêi lao ®éng. XÐt ®Õn
cïng lµ con ngêi (th«ng qua ®ã t¸c ®éng ®Õn c¸c nguån lùc kh¸c).
- Môc tiªu kh«ng chØ thùc hiÖn ®îc khèi lîng c«ng viÖc (s¶n
phÈm, dÞch vô) mµ cßn ph¶i ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao nhÊt, lîi nhuËn lín
nhÊt trong kh¶ n¨ng cho phÐp.
- Lu«n g¾n víi m«i trêng (chñ yÕu lµ thÞ trêng, thÓ chÕ), kÞp
thêi thÝch øng víi c¸c biÕn ®éng cña m«i trêng.
1.2. V¨n ho¸ tæ chøc vµ m«i trưêng qu¶n trÞ
1.2.1. V¨n ho¸ tæ chøc
Ø Kh¸i niÖm:
§Ó tiÕp cËn ®îc vÊn ®Ò
nµy, chóng ta b¾t ®Çu tõ viÖc xem xÐt kh¸i niÖm vÒ v¨n ho¸. V¨n ho¸ lµ mét kh¸i
niÖm cã ngo¹i diªn rÊt réng, bao gåm nhiÒu lo¹i ®èi tîng, tÝnh chÊt vµ h×nh thøc
biÓu hiÖn kh¸c nhau. Bëi vËy, cho ®Õn nay, cã ®Õn hµng tr¨m (cã ngêi cho r»ng
kho¶ng mét ngh×n) ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ v¨n ho¸ nh
- V¨n ho¸ lµ toµn bé nh÷ng
ho¹t ®éng vËt chÊt vµ tinh thÇn mµ loµi ngêi ®· t¹o ra trong lÞch sö cña m×nh
trong mèi quan hÖ víi con ngêi, víi tù nhiªn vµ víi x· héi
- V¨n ho¸ lµ nh÷ng ho¹t
®éng vµ gi¸ trÞ tinh thÇn cña loµi ngêi
- v.v…
MÆc dï cã nhiÒu quan niÖm
kh¸c nhau vÒ v¨n ho¸ nhng gi÷a nh÷ng quan niÖm Êy ®Òu cã ®iÓm chung ë chç coi
v¨n ho¸ lµ nguån lùc néi sinh cña con ngêi, lµ kiÓu sèng vµ b¶ng gi¸ trÞ cña
c¸c tæ chøc, céng ®ång ngêi, trung t©m lµ c¸c gi¸ trÞ ch©n - thiÖn - mü.
V¨n ho¸ lµ thuéc tÝnh b¶n
chÊt cña con ngêi, chØ cã ë loµi ngêi vµ do con ngêi sinh ra. Do ®ã, v¨n ho¸
gi÷ vai trß quan träng, kh«ng thÓ thiÕu ®îc ®èi víi ®êi sèng cña con ngêi, lµ
nh©n tè quyÕt ®Þnh tíi sù h×nh thµnh vµ hoµn thiÖn nh©n c¸ch cña c¸c c¸ nh©n.
Kh«ng chØ vËy, v¨n ho¸ cßn lµ môc tiªu, lµ ®éng lùc, lµ linh hån vµ hÖ ®iÒu
tiÕt ®èi víi sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ x· héi.
ë gãc ®é cña mét tæ chøc,
v¨n ho¸ cã thÓ ®îc hiÓu lµ mét hÖ thèng nh÷ng gi¸ trÞ chung, nh÷ng niÒm tin,
nh÷ng mong ®îi, nh÷ng th¸i ®é, nh÷ng tËp qu¸n thuéc vÒ tæ chøc vµ chóng t¸c
®éng qua l¹i víi nhau ®Ó h×nh thµnh nh÷ng chuÈn mùc hµnh ®éng mµ tÊt c¶ mäi
thµnh viªn trong tæ chøc noi theo.
V¨n ho¸ tæ chøc xuÊt ph¸t tõ
sø mÖnh, c¸c môc tiªu chiÕn lîc cña tæ chøc vµ v¨n ho¸ x· héi…nã bao gåm nh÷ng gi¸ trÞ cèt lâi, nh÷ng
chuÈn mùc, c¸c nghi lÔ vµ truyÒn thuyÕt vÒ nh÷ng sù kiÖn néi bé
V¨n ho¸ tæ chøc th«ng thêng ®îc thÓ hiÖn trªn ba ph¬ng diÖn:
- G¾n víi v¨n ho¸ x· héi vµ
lµ tÇng s©u cña v¨n ho¸ x· héi. Môc tiªu cña v¨n ho¸ tæ chøc lµ nh»m x©y dùng
mét phong c¸ch lµm viÖc hiÖu qu¶ vµ nh÷ng mèi quan hÖ hîp t¸c th©n thiÖn gi÷a
c¸c thµnh viªn cña tæ chøc, lµm cho tæ chøc trë thµnh mét céng ®ång lµm viÖc
trªn tinh thÇn hîp t¸c, tin cËy, g¾n bã, th©n thiÖn vµ tiÕn thñ trªn c¬ së ®ã
h×nh thµnh t©m lý chung vµ lßng tin vµo sù thµnh c«ng cña tæ chøc
- V¨n ho¸ tæ chøc ®îc h×nh
thµnh th«ng qua c¸c quy ®Þnh, chÕ ®é, nguyªn t¾c cã tÝnh chÊt rµng buéc trong
néi bé. Tr¶i qua thêi gian dµi th× nh÷ng quy ®Þnh, nh÷ng nguyªn t¾c ®ã sÏ trë
thµnh nh÷ng chuÈn mùc, nh÷ng gi¸ trÞ, nh÷ng tËp qu¸n vµ nh÷ng nguyªn t¾c bÊt
thµnh v¨n
- V¨n ho¸ tæ chøc nh»m ®a
c¸c ho¹t ®éng cña tæ chøc vµo nÒn nÕp vµ ®¹t diÖu qu¶ cao. Mét tæ chøc cã tr×nh
®é v¨n ho¸ cao lµ mäi ho¹t ®éng cña nã ®Òu ®îc thÓ chÕ ho¸, cô thÓ ho¸ vµ ®îc
mäi ngêi tù gi¸c tu©n thñ.
Ø C¸c thµnh tè cña v¨n ho¸ tæ chøc:
- Néi quy, quy t¾c,
®ång phôc
- Lèi øng xö,
phong c¸ch hµnh vi
- V¨n nghÖ,
thÓ thao
- C¸c anh
hïng, biÓu tîng
- C¸c truyÒn
thuyÕt, giai tho¹i
- C¸c nghi
lÔ, tËp qu¸n, tÝn ngìng
- HÖ thèng
chuÈn mùc
- HÖ gi¸ trÞ,
triÕt lý cña tæ chøc
1.2.2.
Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i m«i trêng qu¶n trÞ
Ø Kh¸i niÖm: M«i trêng qu¶n
trÞ lµ tæng hîp c¸c yÕu tè vµ ®iÒu kiÖn kh¸ch quan, chñ quan cã mèi quan hÖ
t¬ng t¸c lÉn nhau, ¶nh hëng trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp ®Õn ho¹t ®éng cña tæ chøc.
TÊt c¶ c¸c nhµ qu¶n trÞ, cho
dï hä ho¹t ®éng ë bÊt kú ®©u, ë bÊt kú khi nµo muèn thµnh c«ng trong c«ng viÖc,
muèn ®a tæ chøc ngµy cµng ph¸t triÓn còng ®Òu ph¶i ph©n tÝch kü c¸c yÕu tè cña
m«i trêng ¶nh hëng tíi sù ho¹t ®éng cña tæ chøc. Trong c¸c yÕu tè ¶nh hëng,
cã nh÷ng yÕu tè mµ tæ chøc cã thÓ ®iÒu chØnh lµm thay ®æi nhng còng cã nh÷ng
yÕu tè kh«ng thÓ hoÆc khã cã thÓ lµm thay ®æi. ChÝnh v× vËy, cÇn ph¶i nghiªn
cøu kü nh÷ng yÕu tè ®ã ®Ó tËn dông sù t¸c ®éng cña nh÷ng nh©n tè tÝch cùc vµ
h¹n chÕ ¶nh hëng cña nh÷ng nh©n tè tiªu cùc ®Õn tæ chøc.
Ø Ph©n lo¹i m«i trêng qu¶n trÞ: Tuú theo c¸c gãc ®é tiÕp cËn kh¸c nhau mµ ngêi ta cã thÓ ph©n
chia m«i trêng qu¶n trÞ ra thµnh nhiÒu lo¹i. C¸c yÕu tè ®ã ®îc h×nh thµnh
theo 3 nhãm díi ®©y:
- Nhãm 1: YÕu tè m«i trêng vÜ m«. Nhãm yÕu tè nµy cã t¸c ®éng trªn
b×nh diÖn réng vµ l©u dµi. ViÖc nghiªn cøu nh÷ng yÕu tè nµy sÏ gióp cho doanh
nghiÖp biÕt ®îc c¬ héi thuËn lîi cã thÓ tËn dông vµ nh÷ng th¸ch thøc khã kh¨n
ph¶i vît qua. Nhãm nµy bao gåm:
+ C¸c yÕu tè kinh tÕ vÜ m«
+ C¸c yÕu tè v¨n ho¸ - x·
héi
+ C¸c yÕu tè vÒ nh©n khÈu,
d©n sè
+ C¸c yÕu tè thuéc vÒ hÖ
thèng chÝnh trÞ - ph¸p luËt
+ C¸c yÕu tè c«ng nghÖ vµ
tiÕn bé khoa häc kü thuËt
+ C¸c yÕu tè quèc tÕ
+ C¸c yÕu tè thiªn nhiªn
- Nhãm 2: C¸c yÕu tè vi m« bªn ngoµi tæ chøc. Nhãm nµy t¸c ®éng
trªn b×nh diÖn gÇn gòi vµ trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng qu¶n trÞ cña nã. §èi víi mét
doanh nghiÖp ch¼ng h¹n chóng bao gåm:
+ Nhãm c¹nh tranh trùc diÖn
+ Nhãm c¸c nhµ cung øng
+ Nhãm kh¸ch hµng
+ Nhãm nh÷ng ngêi m«i giíi
trung gian
+ Nhãm c¸c ®èi thñ tiÒm Èn
+ Nhãm c¸c giíi chøc ®Þa
ph¬ng vµ c«ng chóng
- Nhãm 3: C¸c yÕu tè vi m« bªn
trong tæ chøc. §©y lµ c¸c yÕu tè m«i trêng vi m« nhng l¹i n»m trong tæ
chøc, chóng cã ¶nh hëng trùc tiÕp, thêng xuyªn vµ rÊt quan träng tíi c¸c ho¹t
®éng qu¶n trÞ cña chÝnh ngay tæ chøc ®ã. Nh÷ng yÕu tè nµy sÏ gióp cho mét tæ
chøc x¸c ®Þnh râ u nhîc ®iÓm cña m×nh.
Nhãm nµy bao gåm:
+ C¸c yÕu tè thuéc vÒ tµi chÝnh
+ C¸c yÕu tè thuéc vÒ nh©n sù
+ C¸c yÕu tè thuéc vÒ c¬ së vËt chÊt
+ C¸c yÕu tè thuéc vÒ v¨n ho¸ tæ chøc
C¸c nhãm yÕu tè trªn lu«n
t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau t¹o ra m«i trêng qu¶n trÞ cña mét tæ chøc. Nhµ qu¶n
trÞ ph¶i nhËn thøc ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c c¸c yÕu tè m«i trêng ®Ó so¹n th¶o chiÕn
lîc vµ s¸ch lîc qu¶n trÞ cho ®óng ®¾n, gióp tæ chøc tån t¹i vµ ph¸t triÓn.
1.2.3. ¶nh hëng cña m«i trêng ®èi víi tæ chøc
Ø
Nh÷ng yÕu tè m«i trêng vÜ m«:
- YÕu tè m«i trêng kinh tÕ : C¸c nh©n tè kinh tÕ lµ yÕu tè quan
träng nhÊt cña m«i trêng ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Sau ®©y lµ nh÷ng nh©n tè
c¬ b¶n :
+ Tèc ®é t¨ng trëng cña nÒn kinh tÕ, lµm ph¸t sinh c¸c nhu cÇu
míi cho sù ph¸t triÓn c¸c ngµnh cña nÒn kinh tÕ quèc d©n.
+ Tû lÖ l¹m ph¸t ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng sinh lîi, vèn ®Çu t.
+ Tû lÖ thÊt nghiÖp chung cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, ngµnh, vïng cã
¶nh hëng ®Õn vÊn ®Ò nh©n c«ng trªn ph¬ng diÖn tuyÓn dông, sa th¶i.
+ Sù ®¶m b¶o chung vÒ tiÒn c«ng, gi¸ c¶.
+ Sù æn ®Þnh cña ®ång tiÒn, tû gi¸ hèi ®o¸i.
+ VÊn ®Ò quèc tÕ ho¸ nÒn kinh tÕ, xu híng vµ thùc tÕ ®Çu t níc
ngoµi ë níc ta.
+ Thu nhËp quèc d©n, tû träng cña c¸c khu vùc, ngµnh, thu nhËp
b×nh qu©n tÝnh theo ®Çu ngêi vµ theo c¸c tÇng líp x· héi kh¸c nhau.
- C¸c nh©n tè chÝnh trÞ vµ ph¸p
luËt: C¸c nh©n tè nµy t¸c ®éng ®Õn m«i trêng
theo c¸c híng kh¸c nhau: cã thÓ t¹o ra lîi thÕ, trë ng¹i, thËm chÝ rñi ro cho
doanh nghiÖp. Nh÷ng nh©n tè nµy thêng bao gåm:
+ Sù æn ®Þnh vÒ chÝnh trÞ, nhÊt qu¸n vÒ quan ®iÓm chÝnh s¸ch lín.
+ HÖ thèng luËt ph¸p ®îc x©y dùng vµ hoµn thiÖn: Ph¸p luËt kinh
doanh vµ b¶o vÖ m«i trêng.
+ C¸c quy ®Þnh vÒ qu¶ng c¸o : §èi víi mét sè doanh nghiÖp, ®©y cã
thÓ lµ mét sù c¶n trë, ®e do¹.
+ C¸c quy ®Þnh vÒ thuÕ, lÖ phÝ.
+ Quy chÕ tuyÓn dông, ®Ò b¹t, chÕ ®é hu trÝ, trî cÊp thÊt
nghiÖp...cã ¶nh hëng ®Õn sö dông vµ ph¸t huy nguån nh©n lùc .
- Nh©n tè kü thuËt c«ng nghÖ: §©y lµ nh÷ng nh©n tè cã ¶nh hëng lín, trùc tiÕp ®Õn chiÕn lîc
kinh doanh cña c¸c lÜnh vùc, ngµnh còng nh nhiÒu doanh nghiÖp cô thÓ. Thùc tÕ
cho thÊy, sù biÕn ®æi c«ng nghÖ ®· lµm chao ®¶o nhiÒu lÜnh vùc nhng ®ång thêi
còng lµm xuÊt hiÖn nhiÒu lÜnh vùc kinh doanh míi hoµn thiÖn h¬n...§iÒu ®ã buéc
c¸c nhµ doanh nghiÖp ph¶i theo dâi thêng xuyªn, liªn tôc ®Ó cã chiÕn lîc
thÝch øng.
+ ChiÕn lîc híng vÒ s¶n phÈm.
+ ChiÕn lîc híng vÒ chøc n¨ng.
Doanh nghiÖp ph¶i thêng xuyªn quan t©m ®Õn
chÝnh s¸ch khoa häc vµ c«ng nghÖ b»ng c¸ch ®Çu t cho khoa häc vµ c«ng nghÖ,
cho nghiªn cøu vµ triÓn khai, khuyÕn khÝch ph¸t minh s¸ng chÕ, thùc hiÖn chuyÓn
giao c«ng nghÖ.
- Nh©n tè v¨n ho¸ - x· héi: Trong c¸c chiÕn lîc trung vµ dµi h¹n, ®©y lµ nh÷ng nh©n tè thay
®æi lín nhÊt. VÒ biÓu hiÖn, c¸c nh©n tè nµy hÕt søc phong phó :
+ Lèi sèng, sù du nhËp lèi sèng míi, ®Æc biÖt lµ theo mèt.
+ Th¸i ®é, tËp qu¸n, thãi quen tiªu dïng; sù xuÊt hiÖn vµ ho¹t
®éng cña hiÖp héi nh÷ng ngêi tiªu dïng.
+ Sù thay ®æi cña th¸p tuæi, tû lÖ kÕt h«n, sinh ®Î, vÞ trÝ vai
trß cña ngêi phô n÷ t¹i n¬i lµm viÖc vµ trong gia ®×nh.
+ Tr×nh ®é d©n trÝ ®îc n©ng lªn. §©y lµ mét th¸ch thøc míi ®èi
víi c¸c nhµ s¶n xuÊt.
- Nh©n tè tù nhiªn: Nh©n tè nµy ¶nh hëng nhiÒu mÆt tíi nguån lùc ®Çu vµo cÇn thiÕt
cho c¸c nhµ s¶n xuÊt kinh doanh vµ chóng cã thÓ g©y ¶nh hëng cho c¸c ho¹t ®éng
marketing trªn thÞ trêng.
+ VÞ trÝ ®Þa lý cã ¶nh
hëng ®Õn ho¹t ®éng th¬ng m¹i cña doanh nghiÖp, liªn quan ®Õn chi phÝ vËn
chuyÓn vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh nhê lîi thÕ vÒ møc chi phÝ vËn chuyÓn thÊp.
+ KhÝ hËu, thêi tiÕt cã ¶nh hëng ®Õn chu kú s¶n xuÊt vµ tiªu dïng
trong khu vùc, ®Õn nhu cÇu vÒ c¸c lo¹i s¶n phÈm ®îc tiªu dïng: c¸c yªu cÇu vÒ
sù phï hîp cña s¶n phÈm vÒ vÊn ®Ò dù tr÷, b¶o qu¶n
+ C¸c vÊn ®Ò vÒ c©n b»ng sinh th¸i « nhiÔm m«i trêng: liªn quan
®Õn nh÷ng hiÖn tîng bÊt thêng cña khÝ hËu thêi tiÕt, ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn
yªu cÇu ph¸t triÓn bÒn v÷ng ¶nh hëng
®Õn kh¶ n¨ng ph¸t triÓn kinh doanh cña doanh nghiÖp
- Nh©n tè nh©n khÈu häc: Nh©n tè nh©n khÈu häc lµ yÕu tè
®îc c¸c nhµ ho¹t ®éng marketing rÊt quan t©m v× thÞ trêng lµ kh¸ch hµng, lµ
do con ngêi hîp thµnh. T¸c ®éng cña yÕu tè nh©n khÈu häc ®Õn ho¹t ®éng
marketing cña doanh nghiÖp ®îc thÓ hiÖn th«ng qua rÊt nhiÒu c¸c biÕn sè kh¸c
nhau sau ®©y:
+ D©n sè vµ tèc ®é t¨ng d©n sè: D©n sè tøc lµ sè ngêi hiÖn h÷u
trªn thÞ trêng. Tiªu thøc nµy ¶nh hëng ®Õn dung lîng thÞ trêng cã thÓ ®¹t
®Õn. Th«ng thêng d©n sè cµng lín th× quy m« thÞ trêng cµng lín, nhu cÇu vÒ
s¶n phÈm hoÆc nhãm s¶n phÈm cµng lín, khèi lîng tiªu thô s¶n phÈm cµng nhiÒu,
do ®ã kh¶ n¨ng ®¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh doanh cµng cao.
+ Tuæi thä vµ cÊu tróc ®é tuæi: Sù thay ®æi cña yÕu tè nµy dÉn ®Õn
t×nh tr¹ng thay ®æi c¬ cÊu kh¸ch hµng tiÒm n¨ng theo ®é tuæi. Tõ ®ã t¸c ®éng
tíi c¬ cÊu tiªu dïng vµ nhu cÇu vÒ c¸c lo¹i hµng ho¸. T×nh h×nh ®ã buéc c¸c
quyÕt ®Þnh marketing cña doanh nghiÖp ph¶i thay ®æi theo.
+ C¬ cÊu, quy m« hé gia ®×nh: ¶nh hëng ®Õn sè lîng quy c¸ch, s¶n
phÈm cô thÓ khi s¶n phÈm ®ã ®¸p øng cho nhu cÇu chung cña c¶ gia ®×nh. §Æc biÖt
cã ý nghÜa khi ph©n tÝch trong mèi liªn hÖ víi thu nhËp cña ngêi tiªu thô.
+ Sù chuyÓn dÞch d©n c vµ xu híng vËn ®éng: Sù h×nh thµnh hay
suy gi¶m møc ®é tËp trung d©n c ë mét khu vùc ®Þa lý cã ¶nh hëng lín ®Õn sù
xuÊt hiÖn c¬ héi míi hoÆc suy tµn c¬ h«i hiÖn t¹i cña doanh nghiÖp.
Ø
Nh÷ng yÕu tè m«i trêng vi m«:
- C¸c yÕu tè vµ lùc lîng bªn trong
cña doanh nghiÖp: C¸c doanh nghiÖp cÇn ph©n tÝch mét
c¸ch chÆt chÏ c¸c yÕu tè bªn trong doanh nghiÖp nh»m x¸c ®Þnh râ u vµ nhîc
®iÓm cña doanh nghiÖp. Trªn c¬ së ®ã ®a ra c¸c biÖn ph¸p nh»m kh¾c phôc nhîc
®iÓm vµ ph¸t huy thÕ m¹nh cña doanh nghiÖp ®Ó ®¹t ®îc lîi nhuËn tèi ®a. Nã bao
gåm:
+ Tµi chÝnh - kÕ to¸n: CÇn ph©n tÝch c¸c yÕu tè sau:
§
Kh¶ n¨ng huy ®éng vèn ng¾n h¹n vµ
dµi h¹n
§
Chi phèi vèn so víi toµn ngµnh vµ
c¸c ®èi thñ c¹nh tranh
§
C¸c vÊn ®Ò vÒ thuÕ, tû lÖ l·i suÊt
§
HÖ thèng kÕ to¸n hiÖu qu¶ vµ hiÖu
n¨ng phôc vô cho viÖc lËp kÕ ho¹ch gi¸ thµnh, kÕ ho¹ch tµi chÝnh vµ lîi nhuËn.
+ S¶n xuÊt vµ nghiÖp vô kü thuËt gåm cã:
§
C¬ cÊu mÆt hµng dÞch vô
§
Kh¶ n¨ng më réng chu kú sèng cña
s¶n phÈm chÝnh
§
Tû lÖ lîi nhuËn so víi doanh thu
s¶n phÈm
§
ChiÕn lîc gi¸ vµ tÝnh linh ho¹t
trong viÖc ®Þnh gi¸
§
Chi phÝ vµ kh¶ n¨ng c«ng nghÖ so
víi toµn ngµnh vµ c¸c ®èi thñ c¹nh tranh
§
Nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn c«ng nghÖ,
s¸ng kiÕn c¶i tiÕn kü thuËt
+ Nh©n sù vµ bé m¸y qu¶n lý bao gåm:
§
Tr×nh ®é tay nghÒ vµ t c¸ch ®¹o
®øc cña c¸n bé c«ng nh©n viªn
§
C¬ cÊu tæ chøc vµ uy tÝn cña doanh
nghiÖp
§
Tæ chøc hÖ thèng th«ng tin giao
tiÕp
- Nh÷ng ngêi cung øng: §ã lµ nh÷ng ngêi cung cÊp ®Çu vµo cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh
doanh cña doanh nghiÖp. BÊt kú mét sù biÕn ®æi nµo tõ phÝa ngêi cung øng, sím
hay muén, trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp ®Òu g©y ¶nh hëng tíi ho¹t ®éng marketing cña
c«ng ty. C¸c nhµ ho¹t ®éng marketing ph¶i quan t©m ®Õn hä trªn nhiÒu ph¬ng
diÖn nh: kh¶ n¨ng cung øng vÒ sè lîng, chÊt lîng, gi¸ c¶, thêi gian cung
øng, ®Þa ®iÓm cung øng…ThËm chÝ cßn
ph¶i quan t©m ®Õn th¸i ®é cña nhµ cung cÊp ®èi víi doanh nghiÖp m×nh vµ c¸c ®èi
thñ c¹nh tranh. Nguån lùc khan hiÕm, gi¸ c¶ t¨ng cã thÓ lµm xÊu ®i c¬ héi thÞ
trêng cho viÖc kinh doanh nh÷ng hµng ho¸ dÞch vô nhÊt ®Þnh hoÆc tåi tÖ h¬n cã
thÓ buéc doanh nghiÖp ph¶i ngõng s¶n xuÊt.
- C¸c trung gian marketing: §ã lµ c¸c tæ
chøc dÞch vô, c¸c doanh nghiÖp kh¸c vµ c¸c c¸ nh©n gióp cho c«ng ty tæ chøc tèt
viÖc tiªu thô s¶n phÈm hµng ho¸, dÞch vô cña m×nh tíi ngêi mua cuèi cïng. C¸c
trung gian marketing bao gåm:
+ Nh÷ng trung gian th¬ng m¹i: Lµ nh÷ng ®¬n vÞ kinh doanh hç trî
c«ng ty t×m kiÕm hay trùc tiÕp b¸n s¶n phÈm cho kh¸ch hµng. Nã bao gåm c¸c ®¹i
lý b¸n bu«n, b¸n lÎ, ®¹i lý ph©n phèi ®éc quyÒn…
+ C¸c c«ng ty chuyªn tæ chøc lu th«ng hµng ho¸: Gióp doanh nghiÖp
t¹o ra lîng dù tr÷ s¶n phÈm cña m×nh vµ vËn chuyÓn chóng tõ n¬i s¶n xuÊt ®Õn
n¬i cÇn.
+ C¸c tæ chøc cung cÊp dÞch vô marketing: Nghiªn cøu thÞ trêng,
cung cÊp c¸c dÞch vô qu¶ng c¸o… gióp c«ng ty
s¶n xuÊt ®Þnh híng chÝnh x¸c h¬n vµ ®a hµng ho¸ cña m×nh ®Õn thÞ trêng thÝch
hîp.
+ C¸c tæ chøc tµi chÝnh tÝn dông trung gian: gåm c¸c ng©n hµng,
c¸c c«ng ty tÝn dông, c«ng ty b¶o hiÓm vµ c¸c tæ chøc kh¸c hç trî c«ng ty ®Çu
t cho c¸c th¬ng vô hay b¶o hiÓm chèng rñi ro liªn quan ®Õn viÖc mua hay b¸n
hµng.
- Kh¸ch hµng: Kh¸ch hµng
®ãng vai trß trung t©m trªn thÞ trêng, lµ ®èi tîng mµ doanh nghiÖp phôc vô vµ
lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña doanh nghiÖp. Nghiªn cøu
kh¸ch hµng tøc lµ nghiªn cøu nhu cÇu cña kh¸ch hµng. B¶n th©n nhu cÇu l¹i kh«ng
gièng nhau gi÷a c¸c nhãm kh¸ch hµng vµ thêng xuyªn biÕn ®æi, sù biÕn ®æi nµy
l¹i ¶nh hëng ®Õn c¸c môc tiªu cña chiÕn lîc thÞ trêng.
V× vËy, doanh nghiÖp ph¶i thêng xuyªn theo dâi kh¸ch hµng vµ dù
b¸o nh÷ng biÕn ®æi vÒ nhu cÇu cña hä ®Ó x©y dùng cho doanh nghiÖp cña m×nh mét
chiÕn lîc thÞ trêng thÝch hîp. Th«ng thêng cã 5 d¹ng thÞ trêng kh¸ch hµng
sau:
+ ThÞ trêng ngêi tiªu dïng - lµ nh÷ng ngêi vµ hé d©n mua hµng
ho¸ vµ dÞch vô ®Ó sö dông cho c¸ nh©n.
+ ThÞ trêng c¸c nhµ s¶n xuÊt - lµ c¸c tæ chøc mua hµng vµ dÞch vô
®Ó sö dông trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.
+ ThÞ trêng nhµ b¸n bu«n trung gian - lµ tæ chøc mua hµng vµ dÞch
vô ®Ó sau ®ã b¸n l¹i kiÕm lêi.
+ ThÞ trêng c¸c c¬ quan nhµ níc - lµ nh÷ng tæ chøc Nhµ níc mua
hµng ho¸ vµ dÞch vô ®Ó sau ®ã sö dông trong lÜnh vùc dÞch vô c«ng céng hoÆc
chuyÓn giao hµng ho¸ vµ dÞch vô ®ã cho nh÷ng ngêi cÇn ®Õn nã.
+ ThÞ trêng quèc tÕ - lµ nh÷ng ngêi mua hµng ë ngoµi níc bao
gåm nh÷ng ngêi tiªu dïng, s¶n xuÊt b¸n trung gian vµ c¸c c¬ quan Nhµ níc ë
níc ngoµi.
- C¹nh tranh trªn thÞ trêng: Nh©n tè nµy ¶nh
hëng thêng xuyªn ®Õn qu¸ tr×nh tiªu thô s¶n phÈm cña doanh nghiÖp trªn thÞ
trêng. Khi x©y dùng chiÕn lîc thÞ trêng doanh nghiÖp ph¶i ph©n tÝch xem ®èi
thñ c¹nh tranh trªn thÞ trêng ®ang sö dông nh÷ng biÖn ph¸p c¹nh tranh g× ®Ó ra
chiÕn lîc phßng thñ thÝch hîp.
Tãm l¹i, trong ho¹t ®éng kinh doanh th×
doanh nghiÖp nµo còng chÞu t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè vi m« vµ vÜ m« trong m«i
trêng kinh doanh. Tuy nhiªn, mçi doanh nghiÖp do tÝnh chÊt ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh kh¸c nhau nªn møc ®é t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè ®ã còng kh¸c nhau. ViÖc
ph©n tÝch kü lìng c¸c yÕu tè trªn cho phÐp c¸c doanh nghiÖp nhËn biÕt ®îc c¸c
c¬ héi s¶n xuÊt kinh doanh ®Ó x©y dùng chiÕn lîc marketing ®óng ®¾n vµ thµnh
c«ng trªn thÞ trêng. §ång thêi còng gióp cho doanh nghiÖp nhËn biÕt ®îc nh÷ng
nguy c¬ ®Ó gi¶m rñi ro trong s¶n xuÊt kinh doanh, cã thÓ c¹nh tranh tèt trªn
thÞ trêng
1.3. Sù ph¸t triÓn cña lý thuyÕt qu¶n trÞ
Trªn ph¬ng diÖn khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n mçi mét lý thuyÕt lµ
mét tËp hîp nh÷ng mèi t¬ng quan gi÷a nh÷ng t tëng võa gi¶i thÝch, võa tiªn
®o¸n c¸c hiÖn tîng x· héi. Lý thuyÕt
qu¶n trÞ còng thÕ, nã còng lµ mét hÖ thèng vÒ nh÷ng t tëng, quan niÖm, ®óc
kÕt, gi¶i thÝch vÒ c¸c ho¹t ®éng qu¶n trÞ ®îc thùc hµnh trong thÕ giíi hiÖn
t¹i. §iÒu nµy còng cã nghÜa lµ lý thuyÕt qu¶n trÞ còng ph¶i dùa vµo thùc tÕ vµ
nã ®· ®îc nghiªn cøu cã hÖ thèng qua c¸c thêi ®¹i, nhÊt lµ tõ thÕ kû XIX. KÕt
qu¶ lµ chóng ta cã ®îc mét di s¶n ®å sé vµ phong phó vÒ qu¶n trÞ mµ c¸c nhµ
qu¶n trÞ ngµy nay ®ang thõa hëng. ChÝnh v× thÕ mµ viÖc nghiªn cøu sù tiÕn
triÓn cña t tëng qu¶n trÞ lµ cÇn thiÕt cho c¸c nhµ qu¶n trÞ trong lý luËn vµ
thùc hµnh, cho hiÖn t¹i vµ cho c¶ t¬ng lai
1.3.1. Lý thuyÕt cæ ®iÓn vÒ qu¶n trÞ
Lý thuyÕt cæ ®iÓn vÒ qu¶n
trÞ lµ thuËt ng÷ ®îc dïng ®Ó chØ nh÷ng
quan ®iÓm vÒ tæ chøc vµ qu¶n trÞ ®îc ®a ra ë Ch©u ©u vµ Hoa kú vµo nh÷ng n¨m
cuèi cña thÕ kû XIX, ®Çu thÕ kû XX
Trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh
c¸c lý thuyÕt cæ ®iÓn cã c«ng ®ãng gãp cña nhiÒu t¸c gi¶. Nh×n chung cã thÓ ®a
ra hai dßng lý thuyÕt qu¶n trÞ cæ ®iÓn chÝnh:
Ø Lý thuyÕt qu¶n trÞ khoa häc
Cã rÊt nhiÒu t¸c gi¶ vÒ dßng lý thuyÕt nµy, cã thÓ kÓ ra ®©y mét
sè t¸c gi¶ chÝnh:
- Charles Babbage (1792 - 1871): «ng lµ mét nhµ to¸n häc Anh t×m c¸ch t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng.
Cïng víi Adam Smith «ng chñ tr¬ng chuyªn m«n ho¸ lao ®éng, dïng to¸n häc ®Ó
tÝnh to¸n c¸ch sö dông nguyªn vËt liÖu tèi u. ¤ng cho r»ng, c¸c nhµ qu¶n trÞ
ph¶i nghiªn cøu thêi gian cÇn thiÕt ®Ó hoµn thµnh mét c«ng viÖc, tõ ®ã Ên ®Þnh
tiªu chuÈn c«ng viÖc, ®a ra viÖc thëng cho nh÷ng c«ng nh©n vît tiªu chuÈn.
¤ng còng lµ ngêi ®Çu tiªn ®Ò nghÞ ph¬ng ph¸p chia lîi nhuËn ®Ó duy tr× quan
hÖ gi÷a c«ng nh©n vµ ngêi qu¶n lý.
- Frank & Lilian Gilbreth. Frank (1886 -
1924) vµ Lilian Gilbreth (1878 – 1972) lµ nh÷ng
ngêi ®Çu tiªn trong viÖc nghiªn cøu
thêi gian - ®éng t¸c vµ ph¸t triÓn lý thuyÕt qu¶n trÞ kh¸c h¼n Taylor
- Henry Gantt (1861 - 1919): «ng vèn lµ mét
kü s chuyªn vÒ hÖ thèng kiÓm so¸t trong c¸c nhµ m¸y. ¤ng ph¸t triÓn s¬
®å Gantt m« t¶ dßng c«ng viÖc cÇn ®Ó hoµn thµnh mét nhiÖm vô, v¹ch ra nh÷ng
giai ®o¹n cña c«ng viÖc theo kÕ ho¹ch, ghi c¶ thêi gian ho¹ch ®Þnh vµ thêi gian
thùc sù. Ngµy nay ph¬ng ph¸p Gantt lµ mét c«ng cô quan träng trong qu¶n trÞ
t¸c nghiÖp. Gantt còng ®a ra mét hÖ thèng chØ tiªu c«ng viÖc vµ hÖ thèng khen
thëng cho c«ng nh©n vµ qu¶n trÞ viªn ®¹t vµ vît chØ tiªu.
Tuy nhiªn, ®¹i biÓu u tó nhÊt cña trêng ph¸i nµy lµ Fededric W.
Taylor (1856 - 1915) ®îc gäi lµ “cha ®Î” cña ph¬ng ph¸p
qu¶n trÞ khoa häc. Tªn gäi cña lý thuyÕt nµy xuÊt ph¸t tõ nhan ®Ò trong t¸c
phÈm cña Taylor
Trong thêi gian lµm nhiÖm vô cña nhµ qu¶n trÞ ë c¸c xÝ nghiÖp,
nhÊt lµ trong c¸c xÝ nghiÖp luyÖn kim «ng ®· t×m ra vµ chØ trÝch m·nh liÖt c¸c
nhîc ®iÓm trong c¸ch qu¶n lý cò, theo «ng c¸c nhîc ®iÓm chÝnh lµ:
+ Thuª mín c«ng nh©n trªn c¬ së ai ®Õn tríc mín tríc, kh«ng
lu ý ®Õn kh¶ n¨ng vµ nghÒ nghiÖp cña c«ng nh©n
+ C«ng t¸c huÊn luyÖn nh©n viªn hÇu nh kh«ng cã hÖ thèng tæ chøc
häc viÖc
+ C«ng viÖc lµm theo thãi quen, kh«ng cã tiªu chuÈn vµ ph¬ng
ph¸p. C«ng nh©n tù m×nh ®Þnh ®o¹t tèc ®é lµm viÖc.
+ HÇu hÕt c¸c c«ng viÖc vµ tr¸ch nhiÖm ®Òu ®îc giao cho ngêi
c«ng nh©n
+ Nhµ qu¶n trÞ lµm viÖc bªn c¹nh ngêi thî, quªn mÊt chøc n¨ng
chÝnh lµ lËp kÕ ho¹ch vµ tæ chøc c«ng viÖc. TÝnh chuyªn nghiÖp cña nhµ qu¶n trÞ
kh«ng ®îc thõa nhËn
Sau ®ã «ng nªu ra 4 nguyªn t¾c qu¶n
trÞ khoa häc nh
+ Ph¬ng ph¸p khoa häc cho nh÷ng thµnh tè c¬ b¶n trong c«ng viÖc
cña c«ng nh©n thay cho ph¬ng ph¸p cò dùa vµo kinh nghiÖm
+ X¸c ®Þnh chøc n¨ng ho¹ch ®Þnh cña nhµ qu¶n trÞ, thay v× ®Ó c«ng
nh©n tù ý lùa chän ph¬ng ph¸p lµm viÖc riªng cña hä
+ Lùa chän vµ huÊn luyÖn c«ng nh©n, ph¸t triÓn tinh thÇn hîp t¸c
®ång ®éi, thay v× khÝch lÖ nh÷ng nç lùc c¸ nh©n riªng lÎ cña hä
+ Ph©n chia c«ng viÖc gi÷a nhµ qu¶n trÞ vµ c«ng nh©n ®Ó mçi bªn
lµm tèt nhÊt c«ng viÖc cña hä chø kh«ng ph¶i chØ ®æ lªn ®Çu c«ng nh©n nh tríc
kia
C«ng t¸c qu¶n trÞ t¬ng øng lµ:
+ Nghiªn cøu thêi gian vµ c¸c thao t¸c hîp lý nhÊt ®Ó thùc hiÖn
c«ng viÖc
+ Dïng c¸ch m« t¶ c«ng viÖc ®Ó chän lùa c«ng nh©n, thiÕt lËp hÖ
thèng tiªu chuÈn vµ hÖ thèng huÊn luyÖn chÝnh thøc
+ Tr¶ l¬ng theo nguyªn t¾c khuyÕn khÝch theo s¶n lîng, b¶o ®¶m
an toµn lao ®éng b»ng dông cô thÝch hîp.
+ Th¨ng tiÕn trong c«ng viÖc, chó träng lËp kÕ ho¹ch vµ tæ chøc
ho¹t ®éng
Tãm l¹i: Trêng ph¸i qu¶n tÞ khoa häc cã nhiÒu ®ãng gãp cã gi¸ trÞ
cho sù ph¸t triÓn cña t tëng qu¶n trÞ, hä ph¸t triÓn kü n¨ng qu¶n trÞ qua
ph©n c«ng vµ chuyªn m«n ho¸ qu¸ tr×nh lao ®éng, h×nh thµnh quy tr×nh s¶n xuÊt
d©y chuyÒn. Hä lµ nh÷ng ngêi ®Çu tiªn nªu lªn tÇm quan träng cña viÖc tuyÓn
chän vµ huÊn luyÖn nh©n viªn, ®Çu tiªn dïng ®·i ngé ®Ó t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng.
Hä còng lµ nh÷ng ngêi nhÊn m¹nh viÖc gi¶m gi¸ thµnh ®Ó t¨ng hiÖu qu¶, dïng
nh÷ng ph¬ng ph¸p cã hÖ thèng vµ hîp lý ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò qu¶n trÞ, cuèi
cïng còng chÝnh hä coi qu¶n trÞ nh lµ mét ®èi tîng nghiªn cøu khoa häc. Tuy
vËy, trêng ph¸i nµy còng cã nh÷ng giíi
h¹n nhÊt ®Þnh. Tríc hÕt trêng ph¸i nµy chØ ¸p dông tèt trong trêng hîp m«i
trêng æn ®Þnh, khã ¸p dông trong m«i trêng phøc t¹p nhiÒu thay ®æi. Thø ®Õn,
hä qu¸ ®Ò cao b¶n chÊt kinh tÕ vµ duy lý cña con ngêi mµ ®¸nh gi¸ thÊp nhu cÇu
x· héi vµ tù thÓ hiÖn cña con ngêi, do vËy vÊn ®Ò nh©n b¶n Ýt ®îc quan t©m.
Cuèi cïng trêng ph¸i nµy cè ¸p dông nh÷ng nguyªn t¾c qu¶n trÞ phæ qu¸t cho mäi
hoµn c¶nh mµ kh«ng nhËn thÊy tÝnh ®Æc thï cña m«i trêng vµ hä còng qu¸ chó t©m
®Õn vÊn ®Ò kü thuËt
Ø Trêng ph¸i qu¶n trÞ hµnh chÝnh
Trong khi trêng ph¸i qu¶n trÞ khoa häc chó träng ®Õn hîp lý ho¸
vµ nh÷ng nhiÖm vô mµ c¸c c«ng nh©n ph¶i lµm th× trêng ph¸i qu¶n trÞ tæng qu¸t
(hay hµnh chÝnh) l¹i ph¸t triÓn nh÷ng nguyªn t¾c qu¶n trÞ chung cho c¶ mét
tæ chøc, chÝnh v× thÕ trêng ph¸i nµy
cßn ®îc gäi lµ t tëng qu¶n trÞ tæ chøc cæ ®iÓn.
§©y lµ tªn gäi ®Ó chØ c¸c ý kiÕn vÒ c¸ch thøc qu¶n trÞ doanh
nghiÖp do Henry Fayol ë Ph¸p vµ Max
Weber ë §øc nªu lªn, còng cïng víi thêi kú Taylor
- Max Weber (1864 - 1920): Lµ mét nhµ x· héi häc ngêi §øc, cã nhiÒu ®ãng gãp vµo lý thuyÕt
qu¶n trÞ th«ng qua viÖc ph¸t triÓn mét tæ chøc quan liªu bµn giÊy lµ ph¬ng
thøc hîp lý tæ chøc mét c«ng ty phøc t¹p. Kh¸i niÖm quan liªu bµn giÊy ®îc
®Þnh nghÜa lµ hÖ thèng chøc vô vµ nhiÖm vô ®îc x¸c ®Þnh râ rµng, ph©n c«ng,
ph©n nhiÖm chÝnh x¸c, c¸c môc tªu ph©n biÖt, hÖ thèng quyÒn hµnh cã t«n ty trËt
tù. C¬ së t tëng cña Weber lµ ý niÖm thÈm quyÒn hîp ph¸p vµ hîp lý. Ngµy nay
thuËt ng÷ “quan liªu” gîi lªn h×nh
¶nh mét tæ chøc cøng nh¾c, lçi thêi, bÞ ch×m ngËp trong thñ tôc hµnh chÝnh
phiÒn hµ vµ nã hoµn toµn xa l¹ víi t tëng ban ®Çu cña Weber. Thùc chÊt nh÷ng
®Æc tÝnh vÒ chñ nghÜa quan liªu cña Weber lµ:
+ Ph©n c«ng lao ®éng víi thÈm quyÒn vµ tr¸ch nhiÖm ®îc quy ®Þnh
râ vµ ®îc hîp ph¸p ho¸ nh
+ C¸c chøc vô ®îc thiÕt lËp theo hÖ thèng chØ huy, måi chøc vô
n»m díi mét chøc vô kh¸c cao h¬n.
+ Nh©n sù ®îc tuyÓn dông vµ th¨ng cÊp theo kh¶ n¨ng qua thi cö,
huÊn luyÖn vµ kinh nghiÖm.
+ C¸c hµnh vi hµnh chÝnh vµ c¸c quyÕt ®Þnh ph¶i thµnh v¨n b¶n.
+ Qu¶n trÞ ph¶i t¸ch rêi së h÷u
C¸c nhµ qu¶n trÞ ph¶i tu©n thñ ®iÒu lÖ vµ thñ tôc. LuËt lÖ ph¶i
c«ng b»ng vµ ®îc ¸p dông thèng nhÊt cho mäi ngêi.
Theo Maz Weber th× quyÒn
hµnh c¨n cø trªn chøc vô. Ngîc l¹i chøc vô t¹o ra quyÒn hµnh. V× vËy, viÖc x©y
dùng mét hÖ thèng chøc vô vµ quyÒn hµnh ph¶i c¨n cø vµo nh÷ng nguyªn t¾c sau:
+ Mäi ho¹t ®éng cña tæ chøc ®Òu ph¶i chuyÓn vµo v¨n b¶n quy ®Þnh
+ ChØ nh÷ng ngêi cã chøc vô míi cã quyÒn quyÕt ®Þnh
+ ChØ cã nh÷ng ngêi cã n¨ng lùc míi ®îc giao chøc vô
+ Mäi quyÕt ®Þnh trong tæ chøc ph¶i mang tÝnh kh¸ch quan
- Henry Fayol (1841 - 1925): Lµ mét nhµ qu¶n trÞ hµnh chÝnh ngêi Ph¸p. Víi t¸c phÈm “Qu¶n trÞ c«ng nghiÖp vµ qu¶n trÞ tæng qu¸t
(administration industrielle et generall) (1916)”. Kh¸c h¼n víi Taylor, cho r»ng n¨ng suÊt lao ®éng kÐm lµ do c«ng
nh©n kh«ng biÕt c¸ch lµm viÖc, vµ kh«ng ®îc kÝch thÝch kinh tÕ ®Çy ®ñ, Fayol
cho r»ng n¨ng suÊt lao ®éng cña con ngêi lµm viÖc chung trong tËp thÓ tuú
thuéc vµo sù s¾p xÕp, tæ chøc cña nhµ qu¶n trÞ. ViÖc s¾p xÕp tæ chøc ®ã ®îc
Fayol gäi lµ viÖc qu¶n trÞ tæng qu¸t vµ viÖc nµy còng quan träng nh 5 viÖc
kh¸c trong c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh: (1) s¶n xuÊt, (2) tiÕp thÞ hay Marketing,
(3) tµi chÝnh, (4) qu¶n lý tµi s¶n vµ con ngêi vµ (5) kÕ to¸n - thèng kª.
§Ó cã thÓ lµm tèt viÖc s¾p xÕp, tæ chøc xÝ nghiÖp Fayol ®· ®Ò nghÞ
c¸c nhµ qu¶n trÞ nªn theo 14 nguyªn t¾c qu¶n trÞ :
+ Ph¶i ph©n c«ng lao ®éng.
+ Ph¶i x¸c ®Þnh râ mèi quan hÖ gi÷a quyÒn hµnh vµ tr¸ch nhiÖm.
+ Ph¶i duy tr× kû luËt trong xÝ nghiÖp.
+ Mçi c«ng nh©n chØ nhËn lÖnh tõ mét cÊp chØ huy trùc tiÕp duy nhÊt.
+ C¸c nhµ qu¶n trÞ ph¶i thèng nhÊt ý kiÕn khi chØ huy.
+ QuyÒn lîi chung ph¶i lu«n lu«n ®Æt lªn quyÒn lîi riªng
+ QuyÒn lîi kinh tÕ ph¶i t¬ng xøng víi c«ng viÖc
+ QuyÒn quyÕt ®Þnh trong doanh nghiÖp ph¶i tËp trung vÒ mét mèi.
+ Doanh nghiÖp ph¶i ®îc tæ chøc theo cÊp bËc tõ gi¸m ®èc xuèng
®Õn c«ng nh©n.
+ Sinh ho¹t trong xÝ nghiÖp ph¶i cã trËt tù
+ Sù ®èi xö trong xÝ nghiÖp ph¶i c«ng b»ng.
+ C«ng viÖc cña mçi ngêi trong xÝ nghiÖp ph¶i æn ®Þnh
+ T«n träng s¸ng kiÕn cña
mäi ngêi
+ Doanh nghiÖp ph¶i x©y dùng cho ®îc tinh thÇn tËp thÓ.
Tãm l¹i: Trêng ph¸i hµnh chÝnh chñ tr¬ng cho r»ng, n¨ng suÊt lao
®éng sÏ cao trong mét tæ chøc ®îc s¾p ®Æt hîp lý. Nã ®ãng gãp rÊt nhiÒu trong
lý luËn còng nh
H¹n chÕ cña trêng ph¸i nµy lµ c¸c t tëng ®îc thiÕt lËp trong
mét tæ chøc æn ®Þnh, Ýt thay ®æi, quan ®iÓm qu¶n trÞ cøng r¾n, Ýt chó ý ®Õn con
ngêi vµ x· héi nªn dÔ dÉn tíi viÖc xa rêi thùc tÕ. VÊn ®Ò quan träng lµ ph¶i
biÕt c¸ch vËn dông c¸c nguyªn t¾c qu¶n trÞ cho phï hîp víi c¸c yªu cÇu thùc tÕ,
chø kh«ng ph¶i lµ tõ bá c¸c nguyªn t¾c ®ã.
1.3.2. Lý thuyÕt t©m lý x· héi trong qu¶n trÞ
Lý thuyÕt t©m lý x· héi trong qu¶n trÞ, cßn gäi lµ lý thuyÕt hµnh
vi, lµ nh÷ng quan ®iÓm qu¶n trÞ nhÊn m¹nh ®Õn vai trß cña yÕu tè t©m lý, t×nh
c¶m, quan hÖ x· héi cña con ngêi trong c«ng viÖc. Lý thuyÕt nµy cho r»ng hiÖu
qu¶ cña qu¶n trÞ do n¨ng suÊt lao ®éng quyÕt ®Þnh, nhng n¨ng suÊt lao ®éng
kh«ng chØ do c¸c yÕu tè vËt chÊt quyÕt ®Þnh mµ cßn do sù tho¶ m·n c¸c nhu cÇu
t©m lý x· héi cña con ngêi.
Lý thuyÕt nµy b¾t ®Çu xuÊt hiÖn ë Mü trong thËp niªn 30, ®îc ph¸t
triÓn m¹nh bëi c¸c nhµ t©m lý häc trong thËp niªn 60, vµ hiÖn nay vÉn cßn ®îc
nghiªn cøu t¹i nhiÒu níc ph¸t triÓn nh»m t×m ra nh÷ng hiÓu biÕt ®Çy ®ñ vÒ t©m
hån phøc t¹p cña con ngêi, mét yÕu tè quan träng ®Ó qu¶n trÞ .
Trêng ph¸i nµy cã c¸c t¸c gi¶ sau:
- Robert owen (1771 - 1858): Lµ kü nghÖ gia ngêi Anh, lµ ngêi ®Çu tiªn nãi ®Õn nh©n lùc
trong tæ chøc. ¤ng chØ trÝch c¸c nhµ c«ng nghiÖp bá tiÒn ra ph¸t triÓn m¸y mãc
nhng l¹i kh«ng c¶i tiÕn sè phËn cña nh÷ng “m¸y mãc ngêi”
- Hugo Munsterberg (1863 - 1916): Nghiªn cøu t©m lý øng dông trong m«i trêng tæ chøc, «ng ®îc coi
lµ cha ®Î cña ngµnh t©m lý häc c«ng nghiÖp. Trong t¸c phÈm nhan ®Ò “T©m lý häc vµ hiÖu qu¶ trong c«ng nghiÖp” xuÊt b¶n n¨m 1913, «ng nhÊn m¹nh lµ ph¶i
nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc t¸c phong cña con ngêi ®Ó t×m ra nh÷ng mÉu mùc
chung vµ gi¶i thÝch nh÷ng sù kh¸c biÖt. ¤ng cho r»ng n¨ng suÊt lao ®éng sÏ cao
h¬n nÕu c«ng viÖc giao phã cho hä ®îc nghiªn cøu ph©n tÝch chu ®¸o, vµ hîp víi
nh÷ng kü n¨ng còng nh
- Mary Parker Follett (1863 - 1933): Lµ nhµ
nghiªn cøu qu¶n trÞ ngay tõ nh÷ng n¨m 20 cña thÕ kû XX ®· chó ý ®Õn t©m lý
trong qu¶n trÞ, bµ cã nhiÒu ®ãng gãp cã gi¸ trÞ vÒ nhãm lao ®éng vµ quan hÖ x·
héi trong qu¶n trÞ.
-
- Abraham Maslow (1908 - 1970): Lµ nhµ t©m lý häc ®· x©y
dùng mét lý thuyÕt vÒ nhu cÇu cña con ngêi gåm 5 bËc ®îc xÕp tõ thÊp ®Õn cao
theo thø tù: (1) nhu cÇu vËt chÊt, (2) nhu cÇu an toµn, (3) nhu cÇu x· héi, (4)
nhu cÇu ®îc t«n träng vµ (5) nhu cÇu tù hoµn thiÖn.
-
- Donghlas Mc Gregor (1906 - 1964): Mc Gregor cho r»ng c¸c nhµ qu¶n trÞ tríc ®©y ®· tiÕn hµnh c¸c
c¸ch thøc qu¶n trÞ trªn nh÷ng gi¶ thuyÕt sai lÇm vÒ t¸c phong vµ hµnh vi cña
con ngêi. Nh÷ng gi¶ thuyÕt ®ã cho r»ng phÇn ®«ng mäi ngêi ®Òu kh«ng thÝch lµm
viÖc, thÝch ®îc chØ huy h¬n lµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm, vµ hÇu hÕt mäi ngêi lµm
viÖc v× lîi Ých vËt chÊt, vµ nh vËy c¸c nhµ qu¶n trÞ ®· x©y dùng nh÷ng bé m¸y tæ
chøc víi quyÒn hµnh tËp trung ®Æt ra nhiÒu quy t¾c thñ tôc, ®ång thêi víi mét
hÖ thèng kiÓm tra gi¸m s¸t chÆt chÏ. Gregor gäi nh÷ng gi¶ thuyÕt ®ã lµ X, vµ ®Ò
nghÞ mét lo¹t gi¶ thuyÕt kh¸c mµ «ng gäi lµ Y. ThuyÕt Y cho r»ng con ngêi sÏ
thÝch thó víi c«ng viÖc nÕu cã ®îc nh÷ng thuËn lîi vµ hä cã thÓ ®ãng gãp nhiÒu
h¬n cho tæ chøc. Mc Gregor cho r»ng thay v× nhÊn m¹nh ®Õn c¬ chÕ kiÓm tra th×
nhµ qu¶n trÞ nªn quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn sù phèi hîp ho¹t ®éng
-
Tõ nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu t¹i nhµ
m¸y Hawthorne do Elton Mayo (1880 - 1949)
Gi¸o s cña ®¹i häc kinh doanh Havard næi tiÕng ë Mü thùc hiÖn vµ tr¶i qua
nhiÒu kÕt qu¶ nghiªn cøu thùc nghiÖm kh¸c cña c¸c nhµ t©m lý c«ng nghiÖp, ngêi
ta ®· cho r»ng sù tho¶ m·n c¸c nhu cÇu t©m lý cña con ngêi nh muèn ®îc ngêi
kh¸c quan t©m, muèn ®îc ngêi kh¸c kÝnh träng, muèn cã vai trß quan träng
trong sù nghiÖp chung, muèn lµm viÖc trong bÇu kh«ng khÝ th©n thiÖn gi÷a c¸c
®ång sù… cã ¶nh hëng
lín ®Õn n¨ng suÊt vµ thµnh qu¶ lao ®éng cña con ngêi
-
Quan ®iÓm c¬ b¶n cña lý thuyÕt nµy
còng gièng nh
-
Tõ nhËn thøc ®ã, c¸c nhµ lý thuyÕt
t©m lý qu¶n trÞ cho r»ng c¸c nhµ qu¶n trÞ nªn thay ®æi quan niÖm vÒ c«ng nh©n.
Hä kh«ng ph¶i lµ nh÷ng con ngêi thô ®éng, thÝch ®îc chØ huy, thÝch ®îc giao
viÖc cô thÓ. Tr¸i l¹i, hä sÏ lµm viÖc tèt h¬n, n¨ng suÊt cao h¬n, ph¸t huy s¸ng
kiÕn nhiÒu h¬n, nÕu ®îc ®èi xö nh
-
Tãm l¹i: T tëng chÝnh cña nhãm
t©m lý x· héi lµ:
-
+ Doanh nghiÖp lµ mét hÖ thèng x· héi
-
+ Khi ®éng viªn kh«ng chØ b»ng yÕu
tè vËt chÊt mµ cßn ph¶i quan t©m ®Õn nh÷ng nhu cÇu x· héi
-
+ TËp thÓ ¶nh hëng trªn t¸c phong
c¸ nh©n (tinh thÇn, th¸i ®é, kÕt qu¶ lao ®éng…)
-
+ L·nh ®¹o kh«ng chØ lµ quyÒn hµnh
do tæ chøc mµ cßn do c¸c yÕu tè t©m lý x· héi cña tæ chøc chi phèi
-
+ C¸c nhãm vµ c¸c tæ chøc phi chÝnh
thøc trong xÝ nghiÖp cã t¸c dông nhiÒu ®Õn tinh thÇn, th¸i ®é vµ kÕt qu¶ lao
®éng
-
+ Sù tho¶ m·n vÒ tinh thÇn cã mèi
liªn quan chÆt chÏ ®Õn n¨ng suÊt vµ kÕt qu¶ lao ®éng
-
+ C«ng nh©n cã nhiÒu nhu cÇu vÒ t©m
lý x· héi
-
+ Tµi n¨ng qu¶n trÞ ®ßi hái nhµ
qu¶n trÞ ph¶i cã chuyªn m«n kü thuËt vµ c¶ c¸c ®Æc ®iÓm vÒ quan hÖ tèt víi con
ngêi
-
Tuy vËy, lý thuyÕt nµy còng cßn
nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh:
-
+ Qu¸ chó ý ®Õn yÕu tè x· héi -
kh¸i niÖm “con ngêi x· héi” chØ cã thÓ bæ sung cho kh¸i niÖm “con ngêi kinh tÕ” chø kh«ng thÓ thay thÕ
-
+ Lý thuyÕt nµy coi con ngêi lµ
phÇn tö trong hÖ thèng khÐp kÝn mµ kh«ng quan t©m ®Õn yÕu tè ngo¹i lai
-
+ Kh«ng ph¶i lóc nµo nh÷ng “con ngêi tho¶ m·n” ®Òu lµ nh÷ng lao ®éng cã n¨ng suÊt cao
1.3.3. Lý thuyÕt ®Þnh lîng trong qu¶n trÞ
ThÕ chiÕn II ®· ®Æt ra nhiÒu
vÊn ®Ò míi cho viÖc qu¶n trÞ. Níc Anh ®· thµnh lËp ®éi nghiªn cøu hµnh qu©n
(Operation research team) bao gåm c¸c nhµ khoa häc ®Ó t×m c¸ch chèng l¹i sù tÊn
c«ng cña §øc
KÕt thóc chiÕn tranh thÕ
giíi II vµ tõ thËp niªn 50, c¸c kü thuËt ®Þnh lîng ®îc c¸c nhµ c«ng nghiÖp Mü
quan t©m vµ ¸p dông vµo nghiªn cøu, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó n©ng cao tÝnh chÝnh x¸c
cña c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ. KÕt qu¶ tõ nh÷ng cè g¾ng nµy cña hä ®· lµm n¶y
sinh mét lý thuyÕt n÷a vÒ qu¶n trÞ ra ®êi. Lý thuyÕt qu¶n trÞ míi nµy ®îc gäi
b»ng nhiÒu tªn kh¸c nhau nh
Do sù bïng næ vÒ th«ng tin
vµ cuéc c¸ch m¹ng vÒ th«ng tin, x· héi loµi ngêi cã nh÷ng bíc chuyÓn biÕn
mang tÝnh c¸ch m¹ng m¹nh mÏ trªn b×nh diÖn cña tõng níc vµ toµn cÇu, kÐo theo
®ã lµ nh÷ng thay ®æi cã tÝnh c¸ch m¹ng trong viÖc ¸p dông nh÷ng kü thuËt c«ng
nghÖ cao vµo c¸c qu¸ tr×nh lao ®éng. Cïng víi nh÷ng trµo lu nµy, trêng ph¸i
qu¶n trÞ ®Þnh lîng víi c¬ së lµ lý thuyÕt quyÕt ®Þnh, ®· ¸p dông cã hiÖu qu¶
thèng kª vµ sù ph¸t triÓn cña m« h×nh to¸n kinh tÕ víi sù trî gióp cña m¸y tÝnh
®iÖn tö vµo qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh. Trêng ph¸i nµy dùa trªn sù suy ®o¸n lµ
tÊt c¶ c¸c vÊn ®Ò ®Òu cã thÓ ®îc gi¶i quyÕt b»ng c¸c m« h×nh to¸n, vµ nã cã
c¸c ®Æc tÝnh sau:
- NhÊn m¹nh ph¬ng ph¸p khoa
häc trong khi gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò qu¶n trÞ
- ¸p dông ph¬ng ph¸p tiÕp
cËn hÖ thèng ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò
- Sö dông c¸c m« h×nh to¸n
häc
- §Þnh lîng ho¸ c¸c yÕu tè
cã liªn quan vµ ¸p dông c¸c phÐp tÝnh to¸n häc vµ x¸c suÊt thèng kª
- Chó ý c¸c yÕu tè kinh tÕ
kü thuËt trong qu¶n trÞ h¬n lµ c¸c yÕu tè t©m lý x· héi
- Sö dông m¸y tÝnh ®iÖn tö
lµm c«ng cô
- T×m kiÕm c¸c quyÕt ®Þnh
tèi u trong hÖ thèng khÐp kÝn
Theo lý thuyÕt ®Þnh lîng, hÖ thèng ®îc c¸c t¸c gi¶ ®Þnh nghÜa nh
+ Berthalanfly: HÖ thèng lµ phèi hîp nh÷ng yÕu tè lu«n lu«n t¸c
®éng l¹i víi nhau
+ Miller: HÖ thèng lµ tËp
hîp c¸c yÕu tè cïng víi nh÷ng mèi quan hÖ t¬ng t¸c
Tæng hîp nh÷ng kh¸i niÖm
trªn, chóng ta cã thÓ thÊy hÖ thèng lµ phøc t¹p cña c¸c yÕu tè:
+ T¹o thµnh mét tæng thÓ
+ Cã mèi quan hÖ t¬ng t¸c
+ T¸c ®éng lÉn nhau ®Ó ®¹t môc tiªu
Doanh
nghiÖp lµ mét hÖ thèng. §ã lµ mét hÖ thèng më cã liªn hÖ víi m«i trêng (víi
kh¸ch hµng, víi nhµ cung cÊp, víi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh…). Nã cã mét môc tiªu ®Æc thï: t¹o ra lîi nhuËn. HÖ thèng doanh nghiÖp bao
gåm nhiÒu ph©n hÖ cã mèi quan hÖ t¬ng t¸c víi nhau nh: ph©n hÖ c«ng nghÖ, ph©n
hÖ nh©n sù, ph©n hÖ tµi chÝnh, ph©n hÖ tæ chøc, ph©n hÖ qu¶n trÞ, ph©n hÖ kiÓm
tra…
Nh vËy, lý thuyÕt qu¶n trÞ ®Þnh lîng cã
c¸c ®Æc trng c¬ b¶n sau:
- Träng
t©m chñ yÕu lµ ®Ó phôc vô cho viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh. Gi¶i ph¸p ®îc t×m thÊy
nhê c¸c kü thuËt ph©n tÝch ®Þnh lîng chØ râ c¸ch thøc mµ c¸c nhµ qu¶n trÞ cã
thÓ tiÕn hµnh
- Sù
lùa chän dùa trªn tiªu chuÈn kinh tÕ. BiÖn ph¸p hµnh ®éng ®îc lùa chän dùa vµo
nh÷ng tiªu thøc cã thÓ ®o lêng ®îc nh chi phÝ, doanh thu, tû lÖ hoµn vèn ®Çu
t vµ nh÷ng t¸c ®éng cña thuÕ
- Sö
dông c¸c m« h×nh to¸n häc ®Ó t×m gi¶i ph¸p tèi u. C¸c t×nh huèng ®îc gi¶ ®Þnh
vµ c¸c vÊn ®Ò ®îc ph©n tÝch theo c¸c m« h×nh to¸n häc
- M¸y ®iÖn to¸n gi÷ vai trß rÊt quan träng. M¸y ®iÖn to¸n ®îc
dïng ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng “bµi to¸n vÊn ®Ò” phøc t¹p mµ nÕu tÝnh to¸n b»ng tay sÏ tèn
rÊt nhiÒu chi phÝ vµ thêi gian
Tãm l¹i: Trêng ph¸i ®Þnh
lîng trong qu¶n trÞ cã c¸c u ®iÓm vµ h¹n chÕ c¬ b¶n sau:
- u ®iÓm:
+ §Þnh lîng lµ sù nèi dµi
cña trêng ph¸i cæ ®iÓn (qu¶n trÞ mét c¸ch khoa häc)
+ Trêng ph¸i ®Þnh lîng
th©m nhËp hÇu hÕt trong mäi tæ chøc hiÖn ®¹i víi nh÷ng kü thuËt phøc t¹p. Ngµy
nay khoa häc qu¶n trÞ, qu¶n trÞ t¸c nghiÖp vµ qu¶n trÞ hÖ thèng th«ng tin rÊt
quan träng cho c¸c nhµ qu¶n trÞ c¸c tæ chøc lín vµ hiÖn ®¹i. C¸c kü thuËt cña
trêng ph¸i nµy ®· ®ãng gãp rÊt lín
trong viÖc n©ng cao tr×nh ®é ho¹ch ®Þnh vµ kiÓm tra ho¹t ®éng
- H¹n chÕ:
+ Kh«ng hÒ chó träng ®Õn yÕu
tè con ngêi trong tæ chøc qu¶n trÞ
+ C¸c kh¸i niÖm vµ kü thuËt
qu¶n trÞ cña lý thuyÕt nµy khã hiÓu cÇn ph¶i cã nh÷ng chuyªn gia giái, do ®ã
viÖc phæ biÕn lý thuyÕt nµy cßn rÊt h¹n chÕ.
1.3.4. Lý thuyÕt qu¶n trÞ hiÖn ®¹i
§©y
lµ sù kÕ thõa c¸c t tëng qu¶n trÞ truyÒn thèng nh»m ®¸p øng nh÷ng thay ®æi
nhanh chãng cña m«i trêng kinh doanh vµ møc ®é c¹nh tranh ngµy cµng gay g¾t
trªn th¬ng trêng
Néi dung: C¸c lý thuyÕt nµy ®Ò cao tÝnh linh ho¹t cña tæ chøc, tËn
dông c¸c thµnh tùu cña c«ng nghÖ th«ng tin, thóc ®Èy tÝnh ®éc lËp s¸ng t¹o cña
nh©n viªn, tÝch cùc uû quyÒn vµ t¨ng cêng truyÒn th«ng trong tæ chøc, gi¶m ®Õn
møc tèi ®a sù lÖ thuéc vµo quy chÕ, nguyªn t¾c vµ chuÈn mùc cøng nh¾c, gi¶m
thiÓu c¸c cÊp qu¶n trÞ trung gian nh»m tho¶ m·n tèi ®a nhu cÇu cña kh¸ch hµng,
ph¸t triÓn nh÷ng quan niÖm, ý tëng vÒ s¶n phÈm
VÒ ph¬ng ph¸p cô thÓ, lý thuyÕt qu¶n trÞ hiÖn ®¹i bao gåm mét sè
ph¬ng ph¸p qu¶n trÞ chñ yÕu sau:
- Ph¬ng ph¸p qu¶n trÞ theo qu¸
tr×nh: Díi søc Ðp cña c¹nh tranh, ®Çu thËp niªn
1990 nhiÒu doanh nghiÖp Hoa kú ®· tiÕn hµnh c¶i tæ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh dùa
trªn quan ®iÓm coi sù tho¶ m·n nhu cÇu riªng cña tõng kh¸ch hµng lµ môc tiªu
sèng cßn cña doanh nghiÖp. Do ®ã, c¬ cÊu tæ chøc, nh©n sù ra quyÕt ®Þnh cña
doanh nghiÖp v.v… ®îc t¸i cÊu
tróc cho phï hîp víi môc tiªu tho¶ m·n nhu cÇu cña kh¸ch hµng. Toµn bé c¸c ho¹t
®éng nµy ®îc liªn kÕt vµ thèng nhÊt thµnh mét “qu¸ tr×nh”, bao gåm toµn
bé c¸c ho¹t ®éng tõ h×nh thµnh ý tëng, tæ chøc thùc hiÖn, lùa chän nh©n sù… vµ hiÖu qu¶ ®îc ®o b»ng møc ®é tho¶ m·n
nhu cÇu cña kh¸ch hµng.
Lý thuyÕt “qu¶n trÞ theo
qu¸ tr×nh” lµ ph¬ng thøc
®iÒu hµnh c¸c ho¹t ®éng kinh doanh ngîc l¹i so víi lý thuyÕt qu¶n trÞ theo
khoa häc cña Taylor
C¬ cÊu tæ chøc theo “qu¸ tr×nh” ®îc h×nh thµnh
dùa trªn tõng qu¸ tr×nh cô thÓ , nh»m ®¸p øng yªu cÇu cña tõng kh¸ch hµng. Do
®ã, h×nh thµnh nh÷ng ®éi c«ng t¸c chøc n¨ng chÐo, cã tÝnh linh ho¹t rÊt cao vµ
sau khi hoµn thµnh nhiÖm vô cña nã, nh÷ng ®éi nµy sÏ tù ®iÒu chØnh hoÆc gi¶i
thÓ. C¬ cÊu tæ chøc cña doanh nghiÖp ph¸t triÓn theo chiÒu ngang, c¸c cÊp qu¶n
trÞ trung gian ®îc gi¶m ®Õn møc tèi ®a vµ nh©n viªn ph¶i ®îc trang bÞ nh÷ng
kiÕn thøc tæng hîp, cã kh¶ n¨ng ®a ra nh÷ng quyÕt ®Þnh ®éc lËp
- Ph¬ng ph¸p qu¶n trÞ theo t×nh
huèng: Vµo gi÷a nh÷ng n¨m 1960, nhiÒu nhµ lý
thuyÕt vµ nhµ qu¶n trÞ ®· kh«ng thµnh c«ng khi cè g¾ng ¸p dông nh÷ng quan ®iÓm
qu¶n trÞ cæ ®iÓn vµ hÖ thèng. Do ®ã, mét sè ngêi cho r»ng trong mçi t×nh huèng
qu¶n trÞ cô thÓ ph¶i cã sù lùa chän ph¬ng ph¸p qu¶n trÞ phï hîp. Tõ ®ã xuÊt
hiÖn lý thuyÕt qu¶n trÞ theo t×nh huèng
C¸c nhµ qu¶n trÞ vµ lý thuyÕt thuéc trêng ph¸i nµy cho r»ng trong
nh÷ng t×nh huèng kh¸c nhau th× ph¶i ¸p dông nh÷ng ph¬ng ph¸p qu¶n trÞ kh¸c
nhau vµ c¸c lý thuyÕt qu¶n trÞ ®îc ¸p dông riªng rÏ hay kÕt hîp víi nhau tuú
theo tõng vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt. Do ®ã, c¸c nhµ qu¶n trÞ ph¶i dù kiÕn vµ hiÓu
râ thùc tr¹ng cña vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt tríc khi ra quyÕt ®Þnh.
C¬ së lý luËn cña ph¬ng ph¸p nµy dùa trªn quan niÖm cho r»ng tÝnh
hiÖu qu¶ cña tõng phong c¸ch, kü n¨ng hay nguyªn t¾c qu¶n trÞ sÏ thay ®æi tuú
theo tõng trêng hîp. C¸c nhµ qu¶n trÞ theo quan ®iÓm nµy c¨n cø vµo tõng t×nh
huèng cô thÓ ®Ó lùa chän vµ sö dông nh÷ng nguyªn t¾c qu¶n trÞ thuéc c¸c trêng
ph¸i cæ ®iÓn, trêng ph¸i hµnh vi hay qu¶n trÞ hÖ thèng mµ hä cho lµ h÷u hiÖu
nhÊt víi t×nh huèng cÇn gi¶i quyÕt. ViÖc lùa chän c¸ch qu¶n trÞ nµo tuú thuéc
vµo nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n sau:
+ C«ng nghÖ: §©y lµ ph¬ng ph¸p dïng ®Ó biÕn c¸c yÕu tè ®Çu vµo
cña tæ chøc thµnh c¸c yÕu tè ®Çu ra. C«ng nghÖ bao gåm tri thøc, thiÕt bÞ, kü thuËt
vµ nh÷ng ho¹t ®éng thÝch hîp ®Ó biÕn nguyªn liÖu th« thµnh dÞch vô hay s¶n phÈm
hoµn thµnh. C«ng nghÖ cã nhiÒu møc ®é tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p. C«ng nghÖ ®¬n
gi¶n liªn quan ®Õn nh÷ng nguyªn t¾c ra quyÕt ®Þnh hµng ngµy nh»m hç trî cho
ngêi c«ng nh©n trong suèt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Cßn nh÷ng c«ng nghÖ tinh vi ®ßi
hái ngêi c«ng nh©n ph¶i ®a ra hµng lo¹t quyÕt ®Þnh, ®«i khi trong t×nh tr¹ng
kh«ng cã ®ñ c¸c th«ng tin cÇn thiÕt
+ M«i trêng bªn ngoµi: C¸c yÕu tè m«i trêng bªn ngoµi cã nh÷ng
t¸c ®éng rÊt m¹nh mÏ ®èi víi tæ chøc vµ sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña tæ chøc
phô thuéc rÊt nhiÒu vµo møc ®é phï hîp ®èi víi m«i trêng cña c¸c quyÕt ®Þnh
qu¶n trÞ. Ch¼ng h¹n nÕu ban l·nh ®¹o mét doanh nghiÖp quyÕt ®Þnh ®Çu t x©y
dùng nhµ m¸y vµo mét khu vùc thêng x¶y ra b¹o ®éng, l¹m ph¸t ë møc cao, kh«ng
cã chÝnh s¸ch hç trî tõ chÝnh phñ th× møc ®é rñi ro cña dù ¸n rÊt cao
+ Nh©n sù: theo quan ®iÓm qu¶n trÞ t×nh huèng, nhµ qu¶n trÞ cÇn
c¨n cø vµo t×nh h×nh nh©n sù cña tæ chøc ®Ó lùa chän phong c¸ch l·nh ®¹o thÝch
hîp. BiÕn sè nh©n sù thÓ hiÖn ë tr×nh ®é nhËn thøc cña c«ng nh©n, nh÷ng gi¸ trÞ
chung vÒ v¨n ho¸, lèi sèng vµ c¸ch thøc ph¶n øng cña hä tríc mçi quyÕt ®Þnh
qu¶n trÞ
Quan ®iÓm qu¶n trÞ theo t×nh huèng tá ra rÊt h÷u hiÖu bëi nã dùa
trªn ph¬ng ph¸p tiÕp cËn tuú theo t×nh tr¹ng thùc tÕ cña tæ chøc hoÆc c¸ nh©n
mµ lùa chän gi¶i ph¸p phï hîp nhÊt ®Ó ra c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ
NhiÒu ngêi cho r»ng trêng ph¸i qu¶n trÞ nµy kh«ng cã g× míi bëi
nã chØ ®¬n thuÇn sö dông mét c¸ch thÝch hîp c¸c kü n¨ng qu¶n trÞ cña c¸c trêng
ph¸i qu¶n trÞ kh¸c. Tuy nhiªn, quan ®iÓm qu¶n trÞ theo t×nh huèng hÕt søc linh
ho¹t vÒ nguyªn t¾c, nã lu«n tu©n thñ tÝnh hiÖu qu¶, phï hîp víi c¸c nguyªn lý
vµ c«ng cô qu¶n trÞ víi tõng t×nh huèng, sau khi ®· t×m hiÓu, ®iÒu tra kü
lìng.
- Trêng ph¸i qu¶n trÞ NhËt b¶n:
+ Lý thuyÕt Z: Lý thuyÕt nµy ®îc gi¸o s Wiliam Ouchi, mét ngêi
Mü gèc NhËt ë Trêng ®¹i häc California ®a ra th«ng qua viÖc xuÊt b¶n cuèn
s¸ch thuyÕt Z - mét cuèn s¸ch ®îc xÕp vµo lo¹i b¸n ch¹y nhÊt t¹i Mü
Ouchi ®Æt vÊn ®Ò ngêi Mü cã thÓ häc tËp ngêi NhËt vÒ qu¶n lý,
tríc hÕt lµ chÕ ®é lµm viÖc suèt ®êi cho mét c«ng ty lín. Bëi v× Ouchi cho
r»ng, xÝ nghiÖp NhËt b¶n thêng g¾n bã víi chÕ ®é lµm viÖc suèt ®êi, xÝ nghiÖp
sÏ lµm viÖc hÕt søc m×nh ®Ó ph¸t triÓn lßng trung thµnh cña nh©n viªn b»ng c¸ch
®èi xö víi hä mét c¸ch c«ng b»ng vµ nh©n ®¹o. Thªm n÷a lµ chÝnh s¸ch nh©n sù ®Ò
b¹t chËm, song l¹i chó träng ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ kh«ng chÝnh thøc “th©n t×nh, tÕ nhÞ vµ phøc t¹p cña ®ång
nghiÖp”. Mét u ®iÓm
n÷a trong thùc tiÔn qu¶n lý NhËt b¶n lµ kh«ng chuyªn m«n ho¸ lao ®éng qu¸ møc;
tr¸i l¹i hä ®· lu©n chuyÓn nh©n viªn qua nh÷ng bé phËn kh¸c nhau cña c«ng viÖc
®Ó hä cã thÓ ph¸t triÓn toµn diÖn
Ouchi cßn ®i vµo t×m hiÓu c¬ chÕ qu¶n lý cña mét xÝ nghiÖp NhËt
b¶n. ¤ng ®Æc biÖt chó ý ®Õn tinh thÇn vµ gi¸ trÞ tËp thÓ cña ph¬ng ph¸p qu¶n
lý NhËt b¶n. Nã hoµn toµn xa l¹ víi c¸c gi¸ trÞ cña chñ nghÜa c¸ nh©n ë ph¬ng
t©y. So s¸nh doanh nghiÖp NhËt b¶n víi doanh nghiÖp ph¬ng t©y, «ng t×m ra sù
t¬ng ph¶n gi÷a chóng nh
Doanh nghiÖp NhËt b¶n
|
Doanh nghiÖp ph¬ng
t©y
|
- ViÖc lµm suèt ®êi
- §¸nh gi¸ ®Ò b¹t chËm
- NghÒ nghiÖp kh«ng
chuyªn m«n ho¸
- C¬ chÕ kiÓm tra mÆc
nhiªn
- QuyÕt ®Þnh tËp thÓ
- Tr¸ch nhiÖm tËp thÓ
- QuyÒn lîi toµn côc
|
- ViÖc lµm giíi h¹n
trong thêi gian
-
§¸nh gi¸ vµ ®Ò b¹t nhanh
- NghÒ nghiÖp chuyªn
m«n ho¸
- C¬ chÕ kiÓm tra hiÓn
nhiªn
- QuyÕt ®Þnh c¸ nh©n
- Tr¸ch nhiÖm c¸ nh©n
- QuyÒn lîi cã giíi
h¹n
|
+ ThuyÕt Kaizen: ThuyÕt nµy ®îc ®a ra bëi Masaakiimai. Kaizen
theo tiÕng NhËt cã nghÜa lµ c¶i tiÕn, c¶i thiÖn kh«ng ngõng liªn quan ®Õn mäi
ngêi, nhµ qu¶n lý lÉn c«ng nh©n. ë NhËt thay ®æi lµ mét lèi sèng. Mäi ngêi
coi thay ®æi nh
1.4. §èi tîng, néi dung vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
qu¶n trÞ häc
1.4.1. §èi tîng nghiªn cøu
Lµ mét khoa häc, qu¶n trÞ häc cã ®èi tîng nghiªn cøu lµ c¸c quan
hÖ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc. Nh÷ng quan hÖ nµy cã
thÓ lµ quan hÖ gi÷a tæ chøc víi m«i trêng nh kh¸ch hµng, nh÷ng nhµ cung cÊp,
c¸c nhµ ph©n phèi, c¸c ®èi thñ c¹nh tranh, c¸c tæ chøc liªn doanh liªn kÕt, c¸c
c¬ quan Nhµ níc, c¸c tæ chøc kh¸c, hay mèi quan hÖ gi÷a c¸c c¸ nh©n vµ tËp thÓ
lao ®éng trong tæ chøc v.v.
Qu¶n trÞ häc nghiªn cøu c¸c mèi quan hÖ con ngêi nh»m t×m ra
nh÷ng quy luËt vµ c¬ chÕ vËn dông nh÷ng quy luËt ®ã trong qu¸ tr×nh t¸c ®éng
lªn con ngêi, th«ng qua ®ã mµ t¸c ®éng lªn c¸c yÕu tè vËt chÊt vµ phi vËt chÊt
kh¸c nh vèn, vËt t, n¨ng lîng, trang
thiÕt bÞ, c«ng nghÖ vµ th«ng tin mét c¸ch cã hiÖu qu¶. Qu¶n trÞ häc sÏ cung cÊp
nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n lµm nÒn t¶ng cho viÖc nghiªn cøu s©u c¸c m«n häc vÒ qu¶n
trÞ tæ chøc theo lÜnh vùc hoÆc theo ngµnh chuyªn m«n ho¸: qu¶n trÞ marketing,
qu¶n trÞ R&D, qu¶n trÞ s¶n xuÊt, qu¶n trÞ nh©n lùc, qu¶n trÞ tµi chÝnh ...
hoÆc qu¶n trÞ c¸c doanh nghiÖp, qu¶n trÞ c¸c tæ chøc x· héi v.v.
1.4.2. Qu¶n trÞ häc lµ mét khoa häc
liªn ngµnh
Lµ khoa häc liªn ngµnh v×
nã sö dông tri thøc cña nhiÒu khoa häc kh¸c nhau nh
1.4.3. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu cña
qu¶n trÞ häc
Ngoµi c¸c ph¬ng ph¸p chung sö dông cho nhiÒu ngµnh khoa häc nh
ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng, duy vËt lÞch sö, ph¬ng ph¸p to¸n, thèng kª,
t©m lý vµ x· héi häc..., qu¶n trÞ häc lÊy ph¬ng ph¸p ph©n tÝch hÖ thèng lµm
ph¬ng ph¸p nghiªn cøu chñ yÕu cña m×nh.
§Ó nghiªn cøu, qu¶n trÞ ®îc ph©n thµnh c¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ.
Hai tiªu chÝ c¬ b¶n ®Ó h×nh thµnh c¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ lµ qu¸ tr×nh qu¶n trÞ
vµ c¸c lÜnh vùc cña ho¹t ®éng qu¶n trÞ.
1.4.4 Néi dung cña m«n qu¶n trÞ häc
M«n qu¶n trÞ häc chøa ®ùng nh÷ng néi dung c¬ b¶n sau ®©y:
1.4.4.1 C¬ së lý luËn vµ ph¬ng ph¸p luËn cña khoa häc qu¶n trÞ
Qu¶n trÞ mang tÝnh khoa häc, v× chØ cã n¾m v÷ng vµ tu©n thñ ®ßi
hái cña c¸c quy luËt kh¸ch quan x¶y ra trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña c¸c tæ
chøc míi ®¶m b¶o cho viÖc qu¶n trÞ ®¹t ®îc kÕt qu¶ mong muèn. Toµn bé néi dung
cña viÖc nhËn thøc vµ vËn dông quy luËt ®îc nªu trong phÇn c¬ së lý luËn vµ
ph¬ng ph¸p luËn cña qu¶n trÞ häc, bao gåm tæ chøc vµ qu¶n trÞ tæ chøc, lý
thuyÕt hÖ thèng trong qu¶n trÞ, c¸c t tëng qu¶n trÞ c¬ b¶n, vËn dông quy luËt
trong qu¶n trÞ, c¸c nguyªn t¾c qu¶n trÞ vµ qu¶n trÞ trong thÕ kû XXI.
1.4.4.2 Qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh qu¶n trÞ vµ ®¶m b¶o th«ng tin cho
c¸c quyÕt ®Þnh
Qu¶n trÞ chÝnh lµ qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh vµ tæ chøc thùc hiÖn
quyÕt ®Þnh. Nguyªn liÖu ®Ó ra quyÕt ®Þnh lµ th«ng tin qu¶n lý cã ®îc th«ng qua
qu¸ tr×nh thu thËp d÷ liÖu, chän läc d÷ liÖu, xö lý th«ng tin, b¶o qu¶n th«ng
tin, cung cÊp th«ng tin cho nh÷ng ngêi ra quyÕt ®Þnh.
1.4.4.3. C¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ
§©y chÝnh lµ nh÷ng néi dung cèt lâi cña gi¸o tr×nh, tr¶ lêi c©u
hái lµm qu¶n trÞ cô thÓ lµ lµm g×? Nh÷ng chøc n¨ng qu¶n trÞ sÏ thÓ hiÖn c«ng
nghÖ cña ho¹t ®éng qu¶n trÞ.
Trong gi¸o tr×nh nµy, c¸c chøc n¨ng qu¶n trÞ sÏ ®îc nghiªn cøu
theo c¸ch tiÕp cËn phæ biÕn nhÊt, ®ã lµ theo qu¸ tr×nh qu¶n trÞ víi bèn chøc n¨ng:
lËp kÕ ho¹ch, tæ chøc, l·nh ®¹o vµ kiÓm tra.
1.4.4.4. §æi míi c¸c ho¹t ®éng qu¶n trÞ tæ chøc
Qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc trong ®iÒu kiÖn biÕn ®æi phøc
t¹p, nhanh chãng, víi nh÷ng xu thÕ kh«ng thÓ ®¶o ngîc cña m«i trêng lu«n ®Æt
ra nh÷ng th¸ch thøc lín lao ®èi víi c¸c nhµ qu¶n trÞ. Hoµn thiÖn, ®æi míi kh«ng
ngõng ho¹t ®éng qu¶n trÞ lµ cøu c¸nh ®¶m b¶o sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn kh«ng
ngõng cña c¸c tæ chøc. Ph©n tÝch kinh tÕ, qu¶n trÞ rñi ro, ®æi míi c¸c ph¬ng
ph¸p vµ c«ng cô qu¶n trÞ, híng tíi chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ lµ nh÷ng yÕu tè ®îc
quan t©m trong tÊt c¶ c¸c néi dung cña qu¶n trÞ.
Tãm t¾t lý thuyÕt
Trong ch¬ng nµy, chóng ta ®· nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò rÊt kh¸i qu¸t
vÒ qu¶n trÞ. Nh÷ng vÊn ®Ò nghiªn cøu chñ yÕu ®· ®îc thèng nhÊt ®ã lµ:
- XÐt vÒ mÆt tæ chøc vµ kü thuËt cña ho¹t ®éng qu¶n trÞ th× qu¶n
trÞ chÝnh lµ sù kÕt hîp mäi nç lùc cña con ngêi trong mét tæ chøc nµo ®ã ®Ó
®¹t tíi môc tiªu chung cña tæ chøc vµ môc tiªu riªng cña mçi ngêi mét c¸ch
kh«n khÐo vµ hiÖu qu¶ nhÊt
- Qu¶n trÞ ra ®êi ®· t¹o ra hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cao h¬n h¼n so víi
lao ®éng cña tõng c¸ nh©n ®éc lËp. Thùc chÊt cña qu¶n trÞ lµ qu¶n trÞ con
ngêi, th«ng qua qu¶n trÞ ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ nhÊt mäi tiÒm n¨ng vµ c¬ héi
cña tæ chøc, gióp cho tæ chøc tån t¹i vµ ngµy cµng ph¸t triÓn, ®¸p øng ®îc
nh÷ng mong muèn vµ nguyÖn väng cña tËp thÓ ngêi lao ®éng trong tæ chøc ®ã.
- Qu¶n trÞ cã thÓ diÔn ra trªn nhiÒu lÜnh vùc vµ ho¹t ®éng nhng
tùu chung l¹i th× ®ã lµ qu¶n trÞ vÒ tµi s¶n, vÒ thêi gian lao ®éng vµ qu¶n trÞ
c¸c mèi quan hÖ cña con ngêi trong lao ®éng
- C¸c nhµ qu¶n trÞ ë trong c¸c tæ chøc nhng kh«ng ph¶i ai trong
tæ chøc ®Òu lµ nhµ qu¶n trÞ. Ho¹t ®éng qu¶n trÞ liªn quan ®Õn sù phèi hîp, ®Þnh
híng, lùa chän, quyÕt ®Þnh… ®Ó ®¹t ®îc môc
tiªu chung cña tæ chøc. ChÝnh v× vËy, c¸c thµnh viªn trong tæ chøc thêng ®îc
chia lµm hai lo¹i theo ®Æc thï c«ng viÖc ®ã lµ: ngêi thõa hµnh vµ nhµ qu¶n trÞ
- Tuú theo quy m« vµ ph¹m vi ho¹t ®éng cña tæ chøc mµ mét tæ chøc
cã thÓ cã nhiÒu hay Ýt nhµ qu¶n trÞ. C¸c nhµ qu¶n trÞ thêng ®îc chia lµm ba
cÊp chñ yÕu lµ: CÊp qu¶n trÞ viªn cao cÊp, cÊp qu¶n trÞ viªn thõa hµnh, cÊp
qu¶n trÞ viªn thùc hiÖn.
- MÆc dï cã nhiÒu quan niÖm
kh¸c nhau vÒ v¨n ho¸ nhng gi÷a nh÷ng quan niÖm Êy ®Òu cã ®iÓm chung ë chç coi
v¨n ho¸ lµ nguån lùc néi sinh cña con ngêi, lµ kiÓu sèng vµ b¶ng gi¸ trÞ cña
c¸c tæ chøc, céng ®ång ngêi, trung t©m lµ c¸c gi¸ trÞ ch©n - thiÖn - mü.
V¨n ho¸ lµ c¸i thuéc tÝnh
b¶n chÊt cña con ngêi, chØ cã ë loµi ngêi vµ do con ngêi sinh ra. Do ®ã, v¨n
ho¸ gi÷ vai trß quan träng, kh«ng thÓ thiÕu ®îc ®èi víi ®êi sèng cña con
ngêi, lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh tíi sù h×nh thµnh vµ hoµn thiÖn nh©n c¸ch cña c¸c
c¸ nh©n. Kh«ng chØ vËy, v¨n ho¸ cßn lµ môc tiªu, lµ ®éng lùc, lµ linh hån vµ hÖ
®iÒu tiÕt ®èi víi sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ x· héi.
- M«i trêng qu¶n trÞ lµ tæng hîp
c¸c yÕu tè vµ ®iÒu kiÖn kh¸ch quan, chñ quan cã mèi quan hÖ t¬ng t¸c lÉn nhau,
¶nh hëng trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp ®Õn ho¹t ®éng cña tæ chøc, nã bao gåm yÕu tè m«i trêng vÜ m«,
yÕu tè vi m« bªn ngoµi tæ chøc, yÕu tè vi m« bªn trong tæ chøc
- Trong lÞch sö ®· cã nhiÒu lý thuyÕt qu¶n trÞ kh¸c nhau, trªn
ph¬ng diÖn khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n mçi mét lý thuyÕt lµ mét tËp hîp nh÷ng
mèi t¬ng quan gi÷a nh÷ng t tëng võa gi¶i thÝch, võa tiªn ®o¸n c¸c hiÖn tîng
x· héi. Lý thuyÕt qu¶n trÞ còng thÕ, nã còng lµ mét hÖ thèng vÒ nh÷ng t tëng,
quan niÖm, ®óc kÕt, gi¶i thÝch vÒ c¸c ho¹t ®éng qu¶n trÞ ®îc thùc hµnh trong
thÕ giíi hiÖn t¹i. §iÒu nµy còng cã nghÜa lµ lý thuyÕt qu¶n trÞ còng ph¶i dùa
vµo thùc tÕ vµ nã ®· ®îc nghiªn cøu cã hÖ thèng qua c¸c thêi ®¹i, nhÊt lµ tõ
thÕ kû XIX. KÕt qu¶ lµ chóng ta cã ®îc mét di s¶n ®å sé vµ phong phó vÒ qu¶n
trÞ mµ c¸c nhµ qu¶n trÞ ngµy nay ®ang thõa hëng. ChÝnh v× thÕ mµ viÖc nghiªn
cøu sù tiÕn triÓn cña t tëng qu¶n trÞ lµ cÇn thiÕt cho c¸c nhµ qu¶n trÞ trong
lý luËn vµ thùc hµnh, cho hiÖn t¹i vµ cho c¶ t¬ng lai.
C©u hái «n tËp
vµ bµi tËp th¶o luËn
1. V× sao mäi ho¹t ®éng ®Òu cÇn cã sù qu¶n trÞ? Môc ®Ých cña qu¶n
trÞ lµ g×?
2. Qu¶n trÞ dùa trªn c¬ së nµo? Mèi quan hÖ gi÷a kinh nghiÖm, khoa
häc, nghÖ thuËt qu¶n trÞ
3. Qu¶n trÞ kinh doanh lµ g×? Cã c¸c ®Æc ®iÓm g× ?
4. V× sao thùc chÊt cña qu¶n trÞ lµ qu¶n trÞ con ngêi? Trong qu¶n
trÞ kinh doanh, qu¶n trÞ t¸c ®éng vµo c¸c nh©n tè nµo?
5. Nªu thùc chÊt b¶n chÊt
cña qu¶n trÞ? HiÓu thùc chÊt vµ b¶n chÊt cña qu¶n trÞ cã ý nghÜa g×?
6. V× sao qu¶n trÞ mang tÝnh khoa häc, tÝnh nghÖ thuËt vµ lµ mét
nghÒ? ý nghÜa cña viÖc hiÓu nh÷ng kh¸i niÖm nµy.
7. Qu¶n trÞ mét trêng ®¹i häc vµ qu¶n trÞ mét doanh nghiÖp gièng
vµ kh¸c nhau nh
8. «ng V sau mét ®ît ®i häc ë níc ngoµi vÒ qu¶n lý rÊt t©m ®¾c
mét ®iÒu lµ nÕu lµm mét viÖc g× ®Êy mµ kh«ng cã kiÕn thøc vµ hiÓu biÕt kü lìng
sÏ kh«ng thÓ lµm tèt ®îc. Tõ bµi häc ®ã, «ng V ®a ra mét quyÕt ®Þnh chiÕn
lîc lµ më réng häc tËp båi dìng cho ®éi ngò c¸n bé qu¶n trÞ cña c«ng ty. ¤ng
mêi nhiÒu chuyªn gia trong vµ ngoµi níc tiÕn hµnh båi dìng kiÕn thøc cho c¸c
c¸n bé díi quyÒn. KÕt qu¶ lµ t×nh h×nh c«ng ty nhÝch lªn ®îc ®«i chót nhng
sau ®ã vµi th¸ng l¹i dËm ch©n t¹i chç.
Hái :
1. Theo anh chÞ, «ng V ra quyÕt ®Þnh båi dìng kiÕn thøc qu¶n trÞ
cho nh©n viªn díi quyÒn lµ ®óng hay sai? V× sao?
2. NÕu ®óng th× v× sao kÕt qu¶ thu ®îc l¹i kh«ng ®óng nh
3. Ph©n tÝch c¸c yÕu tè cña m«i trêng qu¶n trÞ? ý nghÜa cña viÖc
ph©n tÝch nh÷ng yÕu tè nµy?
4. Tr×nh bµy lÞch sö ph¸t triÓn cña c¸c lý thuyÕt qu¶n trÞ: T¸c
gi¶ tiªu biÓu, quan ®iÓm, chÝnh s¸ch qu¶n trÞ, nguyªn t¾c qu¶n trÞ, kÕt qu¶.
5. Tr×nh bµy kh¸i niÖm, vai trß vµ nh÷ng thµnh tè c¬ b¶n cña v¨n
ho¸ trong doanh nghiÖp.
6. Ph©n tÝch c¸c cÊp qu¶n trÞ trong doanh nghiÖp. ý nghÜa cña viÖc
nghiªn cøu
Nghiªn cøu t×nh huèng
T×nh huèng 1: TriÕt lý kinh doanh cña b¹ch khuª
B¹ch Khuª lµ ngêi thêi Chu , cã ph¬ng ch©m “l¹c quan thêi
biÕn” chñ tr¬ng “ngêi bá ta lÊy, ngêi lÊy ta ®a”, cô thÓ lµ “phµm mïa gÆt th× mua thãc lóa, b¸n t¬ lôa, mïa t»m th× mua sîi b«ng, b¸n
l¬ng thùc”. Sao Th¸i ¢m ®ãng ë cung M·o lµ ®îc
mïa, n¨m sau sÏ ®ãi kÐm; ®ãng ë cung Ngä th× bÞ h¹n, n¨m sau sÏ kh¸, tíi cung
Tý lµ ®¹i h¹n, sang n¨m sÏ kh¸. BÞ lò lôt mµ sao Th¸i ¢m tíi cung M·o, nªn tÝch
tr÷ gÊp ®«i mäi n¨m. Muèn l·i nhiÒu th× mua thãc thêng, cã vèn lín, mua g¹o
ngon. B×nh thêng ¨n uèng t»n tiÖn, ®Ì nÐn ham muèn, tiÕt kiÖm quÇn ¸o, cïng
vui cïng khæ víi t«i tí trong nhµ, gÆp thêi c¬ th× chôp nh thó d÷ vå chim.
B¹ch Khuª thêng nãi: “trong viÖc bu«n b¸n, ta theo mu kÕ Y
Doan, L· Väng dïng binh nh
ThuËt trÞ sinh cña B¹ch Khuª
lµ th«ng qua t×nh h×nh biÕn ®æi cña thÞ trêng, biÕn ®éng cña hµng ho¸ mµ thi
hµnh quyÕt s¸ch kinh doanh. Tu tëng “ngêi bá ta lÊy,
ngêi lÊy ta ®a” lµ t tëng chñ ®¹o cña B¹ch Khuª. Nã
còng gièng nh “hµng ®¾t th× b¸n
ra nh ®Êt bôi, hµng rÎ th× mua vµo nh
Lóc mua b¸n hµng ho¸, B¹ch
Khuª còng thÊy r»ng viÖc mÊt mïa l¬ng thùc kh«ng cã nghÜa lµ mÊt mïa vÒ c¸c
s¶n phÈm n«ng nghiÖp kh¸c. V× vËy, n¨m ®îc mïa th× mua l¬ng thùc gi¸ rÎ, b¸n
t¬ sîi, tÇm gi¸ cao ra; n¨m mÊt mïa th× b¸n l¬ng thùc tÝch tr÷ víi gi¸ cao
®ång thêi mua b«ng, t¬ víi gi¸ rÎ vµo. Vµ mét khi ®a ra quyÕt s¸ch th× ph¶i
lµm nhanh nh sÐt næ, giã cuèn, kh«ng ®îc chÇn chõ chíp lÊy thêi c¬
VÒ ph¬ng ph¸p dïng ngêi,
B¹ch Khuª yªu cÇu kinh doanh ph¶i cã ®ñ ®øc tÝnh “cã thÓ ¨n uèng
t»n tiÖn, ®Ì nÐn ham muèn, tiÕt kiÖm quÇn ¸o, cïng síng cïng khæ víi t«i tí”. B¶n th©n «ng còng tiÕt kiÖm chi tiªu cho sinh ho¹t ®Ó ®a tÊt c¶ tiÒn
b¹c vµo kinh doanh, trùc tiÕp tham gia lao ®éng víi ngêi lµm, ngµy ®ªm lµm
viÖc vÊt v¶ khÈn tr¬ng, ®a kinh doanh tíi thµnh c«ng
VÒ viÖc chän lùa hµng kinh
doanh, B¹ch Khuª chñ tr¬ng “mua thãc thêng” kh«ng mua thãc cao cÊp bëi thÞ trêng nhá hÑp, vèn quay vßng chËm, cßn
thãc thêng d©n “lÊy c¸i ¨n lµm trêi” nªn kh«ng thÓ thiÕu mét kh¾c, tuy gi¸ rÎ, lîi nhuËn trªn tõng ®¬n vÞ nhá
nhng thÞ trêng réng lín b¸n ®îc sè lîng lín, thu ®îc tæng sè lîi nhuËn
lín. §ã lµ nguyªn t¾c “l·i Ýt, b¸n nhiÒu, lîi lín”
Ngêi ®êi sau khen c¸c ®¹i
th¬ng nh©n §µo Chu C«ng vµ B¹ch Khuª thêi Tiªn TÇn, biÕt thuËn øng víi trêi,
mua b¸n cã ®¹o, thu nhiÒu lîi nhuËn, l·i Ýt, b¸n nhiÒu, ch¼ng nh÷ng trë nªn
giµu cã mµ cßn ®îc tiÕng th¬m. TriÕt lý kinh doanh cña hä còng ®îc th¬ng
nh©n thµnh c«ng ë c¸c ®êi sau coi lµ “th¬ng nh©n
thµnh thËt, l¬ng thiÖn” - kinh doanh thµnh thËt, hiÓu ®îc tÝn
nghÜa, vui lµm ®iÒu thiÖn, thÝch gióp ®ì ngêi nghÌo
C©u hái th¶o
luËn:
1. Qua triÕt lý kinh doanh ë trªn, anh (chÞ) cã thÓ häc tËp ®îc
nh÷ng ý tëng c¬ b¶n g× trong kinh doanh cña B¹ch Khuª vÒ:
- Ph©n tÝch chíp thêi c¬ vµ biÕn nã thµnh vµng
- ThuËt dïng ngêi
- ThuËt t¹o vèn
- Nguyªn t¾c kinh doanh “l·i Ýt, b¸n
nhiÒu, lîi lín”
2. Cã nh÷ng nguyªn t¾c nµo tr¸i víi quan ®iÓm kinh doanh trong ®iÒu
kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ë níc ta hiÖn nay
kh«ng? t¹i sao?
T×nh huèng 2: NghÖ thuËt qu¶n lý cña nhËt b¶n
M« h×nh 7 ch÷ S - 3 yÕu tè
cøng vµ 4 yÕu tè mÒm:
- ChiÕn lîc kinh doanh
(strategy) víi 3 ®Æc ®iÓm:
+ Coi träng s¸ng t¹o trªn
nguyªn t¾c ®¶m b¶o chiÕn lîc kinh doanh
+ Døt kho¸t coi träng thÞ
phÇn.
+ NhÊn m¹nh chÊt lîng vµ
gi¸ c¶
- C¬ cÊu tæ chøc (structure) víi 4 u ®iÓm:
+ C¸c gi¸m ®èc bé phËn tù chñ trong c«ng viÖc, chuyªn s©u mÆt hµng kinh
doanh, ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c hiÖu qu¶ kinh doanh cña hä
+ Thóc ®Èy hä x¸c lËp mét c¸ch v÷ng ch¾c ph¬ng ch©m híng vÒ ngêi tiªu
dïng
+ C¸c c«ng ty lín còng linh ho¹t, c¬ ®éng nh c¸c c«ng ty nhá
+ C¸c bé phËn nhá cã thÓ ph¸t triÓn së trêng cña m×nh, c¸c gi¸m ®èc bé
phËn cã thÓ thÝch øng víi t×nh thÕ ®Ó trëng thµnh nhanh chãng
- ChÕ ®é (system)
+ ChÕ ®é kiÓm so¸t tµi chÝnh
h÷u hiÖu
+ VËn dông chÕ ®é kÕ ho¹ch
cña c«ng ty Phillip
Hai chÕ ®é trªn bæ sung cho
nhau gióp cho ho¹t ®éng cña mét doanh nghiÖp lín rÊt quy cñ, cã ph¬ng híng râ
rµng, chÕ ®é kÕ ho¹ch ®¬n gi¶n, dÔ thùc hiÖn nhng ®Çy hiÖu qu¶
- C¸n bé (staff) cã mÊy ®Æc
®iÓm ®¸ng chó ý:
Nh÷ng thµnh viªn míi ph¶i
®îc huÊn luyÖn, hiÓu râ c¬ cÊu tæ chøc, chÕ ®é tµi chÝnh, quan ®iÓm qu¶n lý
cña c«ng ty
+ S¸t h¹ch vµ qu¶n lý tËp trung nghiªm ngÆt ®èi víi c¸n bé
+ Chó träng bêi dìng vµ ®Ò
b¹t nh÷ng nh©n viªn b×nh thêng, coi träng ý kiÕn cña cÊp c¬ së
+ Thµnh phÇn c¸n bé gåm
nh÷ng ngêi quan träng trong c«ng ty: c«ng tr×nh s, nhµ kinh doanh, th¹c sü
qu¶n lý c«ng th¬ng nghiÖp
- Phong c¸ch (style): §Æc
®iÓm hµnh ®éng cña ngêi phô tr¸ch khi thùc hiÖn môc tiªu cña tæ chøc:
+ Ph¬ng ph¸p “t¹o ngêi kÕ nghiÖp” - truyÒn thô tinh thÇn cña nhµ doanh
nghiÖp cho nh÷ng ngêi qu¶n lý ë thÕ hÖ sau
+ §i s©u vµo thùc tÕ, ®i s¸t
c¬ së
+ Xö lý c¸c m©u thuÉn n¶y
sinh trong c«ng viÖc mét c¸ch thùc sù cÇu thÞ
- ChuÈn mùc vÒ gi¸ trÞ tinh
thÇn (shooting mark): Con ngêi ph¶i g¾n kÕt ho¹t ®éng cña hä víi x· héi, chuÈn
mùc nµy ®îc tãm t¾t thµnh 7 ®iÓm:
+ Th«ng qua s¶n xuÊt kinh
doanh ®Ó phôc vô c¶ níc
+ C«ng b»ng, hîp lý
+ Hoµ thuËn vµ hîp t¸c
+ NÕu ®· tèt råi th× ph¶i
tèt h¬n
+ Khiªm tèn, lÔ ®é
+ §iÒu chØnh vµ tiÕp thu
+ C¶m ¬n
- Tµi n¨ng (skill): Tµi n¨ng
®Æc biÖt cña nh÷ng ngêi phô tr¸ch chÝnh hoÆc toµn thÓ c«ng ty
T¸c gi¶ cho r»ng, trong c¸c
tæ chøc cña NhËt B¶n, rÊt khã cã thÓ ph©n biÖt gi÷a c¸ nh©n víi tæ chøc. Ngêi
NhËt cã thiªn tµi vÒ qu¶n lý tÇm cì thÕ giíi
So s¸nh trêng ph¸i qu¶n lý
NhËt b¶n vµ Mü ngêi ta kh«ng thÊy cã sù kh¸c nhau vÒ môc tiªu chiÕn lîc, c¬
cÊu vµ thÓ chÕ tæ chøc (3 yÕu tè chÝnh) nhng cã sù kh¸c biÖt vÒ phong c¸ch
qu¶n lý, ph¬ng ch©m nh©n sù, chuÈn mùc vÒ gi¸ trÞ tinh thÇn vµ kü n¨ng qu¶n lý
- (nh÷ng yÕu tè phÇn mÒm). Nguyªn nh©n t¹o nªn sù kh¸c biÖt vÒ v¨n ho¸ ph¬ng
§«ng vµ v¨n ho¸ ph¬ng T©y
C©u hái th¶o
luËn:
1. NÕu lµ mét gi¸m ®èc doanh nghiÖp, b¹n thÊy cã thÓ häc tËp ®îc
nh÷ng ®iÒu g× trong m« h×nh qu¶n lý nãi trªn ®Ó vËn dông vµo doanh nghiÖp mµ
m×nh phô tr¸ch
2. Trong hoµn c¶nh níc ta hiÖn nay, cã thÓ gÆp nh÷ng thuËn lîi vµ
khã kh¨n g× chñ yÕu trong qu¸ tr×nh vËn dông ®ã? Nh÷ng gi¶i ph¸p tËn dông nh÷ng
thêi c¬ v» kh¾c phôc nh÷ng trë ng¹i
T×nh huèng 3: Hai ®iÒu lu ý trong qu¶n lý
F.W. Taylor (1865 - 1915) ®îc mÖnh danh lµ ngêi s¸ng lËp lý thuyÕt qu¶n
lý theo khoa häc cho r»ng, muèn qu¶n lý thµnh c«ng ph¶i lu ý ®Õn hai ®iÒu:
- Con ngêi vÒ b¶n chÊt lµ lêi biÕng, kh«ng muèn lµm viÖc
- Lµm viÖc ph¶i cã tÝnh khoa
häc
Tõ ®ã Taylor ®a ra c¸ch tæ
chøc s¶n xuÊt theo d©y chuyÒn. Víi c¸ch tæ chøc nhu vËy, Taylor ®· thµnh c«ng
trong viÖc tæ chøc ho¹t ®éng ë c¸c xÝ nghiÖp do «ng qu¶n lý nh
+ Mét thî ®ång hå ph¶i lµm
12 thao t¸c, nÕu mçi thao t¸c ph¶i häc 1 n¨m, tæng céng 12 thao t¸c ph¶i ®µo
t¹o trong 12 n¨m, nay chØ ph©n hä lµm 1 thao t¸c nªn hä dÔ dµng th«ng th¹o c«ng
viÖc h¬n ph¶i lµm cïng lóc 12 thao t¸c
+ Tríc kia mét thî ®ång hå
tù m×nh ph¶i lµm c¶ 12 thao t¸c, nÕu hä l¬ lµ c«ng viÖc còng khã ph¸t hiÖn, th×
nay lµm theo d©y chuyÒn th× chØ cÇn mét ngêi lêi biÕng trèn viÖc th× c¶ 11
ngêi kh¸c còng ph¶i nghØ theo nªn rÊt dÔ kiÓm so¸t
+ N¨ng suÊt lao ®éng t¨ng thùc tÕ gÊp 12 -30
lÇn so víi tríc
C©u hái th¶o
luËn:
1. B¹n cã suy nghÜ g× vÒ
c¸ch qu¶n lý cña F.W. Taylor? Vµ Taylor ®· sö dông nguyªn t¾c nµo trong c«ng
t¸c qu¶n lý?
2. C¸ch qu¶n lý nh
3. B¹n cã suy nghÜ g× vÒ
c¸ch qu¶n lý cña F.W. Taylor vµ hai trêng ph¸i, quan ®iÓm nh×n nhËn con ngêi
cña TriÕt häc cæ ph¬ng ®«ng, dÉn ®Õn nh÷ng t tëng kh¸c nhau vÒ qu¶n lý:
a. Khæng tö, M¹nh Tö cho
r»ng: “nh©n chi s¬ tÝnh b¶n thiÖn” cã nghÜa b¶n chÊt con ngêi lµ thiÖn, lµ tèt, nªn qu¶n lý b»ng ®øc trÞ
b. Tu©n Tö vµ Hµn Phi Tö cho
r»ng: “nh©n cho s¬ tÝnh b¶n ¸c” cã nghi· lµ con ngêi b¶n chÊt lµ ¸c, lµ xÊu nªn ph¶i qu¶n lý b»ng ph¸p
trÞ
T×nh huèng 4: V×
sÜ diÖn mµ hao tèn tiÒn b¹c
Thêi Trung Hoa
cæ ®¹i, T«n Tö nãi: “khi cha thÊy cã lîi cho m×nh th× kh«ng nªn cã
hµnh ®éng chÝnh trÞ, thÊy kh«ng thÓ giµnh ®îc th¾ng lîi th× kh«ng nªn dïng ®Õn
qu©n ®éi. Cha ®Õn lóc nguy kÞch th× cha nªn tham chiÕn mét c¸ch dÔ d·i. Vua
chóa kh«ng nªn chØ v× tøc giËn mµ xuÊt
qu©n ®i ®¸nh trËn, tíng so¸i chí cã bùc m×nh
mµ ®em qu©n ®i ®¸nh ®Þch. NÕu hîp víi lîi Ých cña m×nh th× h·y xuÊt
qu©n, kh«ng cã lîi cho m×nh cø ë yªn
trong tr¹i mµ gi÷ cho ch¾c ch¾n”
Lêi nãi trªn ®©y cña T«n Tö vËn dông vµo kinh doanh
còng hoµn toµn thÝch hîp, bëi v× ho¹t ®éng kinh tÕ cµng ph¶i t«n träng nguyªn
t¾c lîi Ých. ViÖc cã lîi th× lµm, kh«ng lîi th× kh«ng lµm, lîi lín th× lµm lín,
lîi nhá th× lµm nhá. Kh«ng thÓ ®Ó mÊt lý trÝ, kh«ng nªn lµm viÖc theo nghÜa
khÝ, kh«ng nªn chØ v× tøc mµ ®Çu t, mµ bá tiÒn ra, còng kh«ng nªn v× vui, v×
kho¸i chÝ mµ mua hµng vÒ. §øng tríc thÞ trêng ph¶i dïng lý trÝ chø chí cã ®Ó
t×nh c¶m l«i cuèn vµo cuéc c¹nh tranh. §Ó t×nh c¶m vui buån, mõng giËn vµ sÜ
diÖn cuèn vµo ho¹t ®éng bu«n b¸n, rÊt dÔ cã thÓ bÞ thÊt b¹i, hao tµi tèn cña
Sau ®©y lµ mét vÝ dô: Cã mét vÞ l·nh ®¹o cña mét nhµ
m¸y nä ë Trung quèc ®i Hång K«ng bµn chuyÖn bu«n b¸n. Trong mÊy lÇn tiÕp xóc,
®èi ph¬ng ®· biÕt râ con ngêi nµy thÝch h vinh vµ sÜ diÖn h·o, nªn trong ®µm
ph¸n thêng ®a ra gi¸ b¸n hµng cao h¬n nhiÒu so víi gi¸ thÞ trêng. Sau khi
khÐo lÐo nªu lý do t¹i sao l¹i ®a ra gi¸ nµy, ®èi ph¬ng bæ sung mét c©u: “Chóng t«i biÕt ngµi kh«ng cã quyÒn quyÕt
®Þnh, cho nªn cã gi¶i thÝch ®Õn thÕ nµo còng ch¼ng Ých g×”. Nghe xong c©u nãi cuèi cïng Êy, vÞ gi¸m
®èc Trung quèc liÒn ®Ëp bµn, ®øng dËy hïng hæ nãi: “Ai b¶o t«i kh«ng cã quyÒn? T«i quyÕt ®Þnh
®Êy, t«i sÏ mua theo gi¸ ®ã ®Êy!”. §èi ph¬ng liÒn dÊn thªm: “LÊy g× ®Ó chøng minh ¹?”. VÞ gi¸m ®èc bùc m×nh, tr¶ lêi døt kho¸t: “T«i sÏ ký tªn ®Ó lµm b»ng”. Nhu vËy, h·ng bu«n Hång K«ng ®· dïng
c¸ch khÝch tíng nhÑ nhµng ®Ó ®a vÞ gi¸m ®èc cã ®Çu ãc gi¶n ®¬n l¹i thÝch h
vinh nµy vµo bÉy vµ hËu qu¶ lµ phÝa nhµ níc Trung quèc ®· bÞ thiÖt h¹i mét
kho¶n lín vÒ kinh tÕ
C©u hái th¶o luËn:
1. §èi ph¬ng ®·
sö dông chiªu bµi g× ®Ó thu lîi?
2. Bµi häc kinh
nghiÖm g× cÇn rót ra tõ thùc tÕ nµy
T×nh huèng 5: §èi víi doanh nghiÖp nhá: “thî rÌn còng lµ triÖu phó”
§ã lµ trêng hîp cña «ng TrÇn V¨n Quþ, «ng sinh ra ë
lµng §a héi cã nghÒ rÌn næi tiÕng kh¾p c¶ níc tõ h¬n 400 n¨m. Tõ nh÷ng n¨m
1970, «ng ®· mµy mß tù s¶n xuÊt ®îc c¸c lo¹i phô tïng xe ®¹p nh vµnh b¸nh xe
thå, nåi trôc, kho¸… D¹o ®ã «ng ®Þnh
më xëng nhng ë thêi ®ã kh«ng ai d¸m lµm ¨n lín.
N¨m 1989, kh«ng hiÓu nghÜ thÕ nµo, «ng quyÕt ®Þnh bá
nghÒ, bá lµng vÒ Hµ néi mua nhµ mÆt phè, më cöa hµng bu«n b¸n. Nhng ch¼ng lµm
nªn trß trèng g×, «ng l¹i b¸n hÕt nhµ ®Ó vÒ quª.
Trë vÒ §a héi ®óng lóc ®Êt níc b¾t ®Çu chuyÓn sang
nÒn kinh tÕ thÞ trêng. ¤ng nhËn thÊy, tõ n«ng th«n ®Õn thµnh thÞ ®Òu mua thÐp.
¤ng quyÕt ®Þnh mua mét chiÕc m¸y c¸n s¾t. Nhng gi¸ mçi chiÕc lóc bÊy giê lµ
h¬n 20 c©y vµng, trong khi gia tµi cña «ng cha ®Çy 10 c©y, «ng ®· lang thang
kh¾p c¸c b·i s¾t vôn, nhÆt nh¹nh tõng chi tiÕt cña hµng tr¨m cç m¸y ®em vÒ l¾p
r¸p. Cuèi cïng, «ng tù chÕ t¹o ®îc mét chiÕc m¸y s¾t. Sau 6 n¨m trêi «ng liªn
tôc c¶i tiÕn, më réng s¶n xuÊt, «ng ®· cã tíi 13 m¸y c¸n s¾t vµ 8 m¸y quÊn vÒ
thÐp, s¶n xuÊt tíi 42 mÆt hµng s¾t phôc vô x©y dùng. HiÖn nay, trung b×nh mét
ngµy «ng thu lêi 1,5 triÖu - 2 triÖu ®ång / m¸y. NhiÒu kh¸ch cña «ng c«ng nhËn:
“ s¾t xo¾n cña «ng chØ cÇn chÊm ®á
®Çu lµ trë thµnh s¾t Liªn x«”. ¤ng rót ra: “RÌn nghÒ kh«ng b»ng rÌn chÝ híng”. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, nÕu kh«ng
b»ng lao ®éng ch©n chÝnh, b»ng ®Çu ãc cña m×nh th× kh«ng thÓ kh¸ ®îc (Theo
thêi b¸o kinh tÕ ViÖt nam, N 28, 5 - 4 - 1997, tr.5).
C©u hái th¶o luËn:
1. §iÒu g× ®· cã thÓ x¶y ra nÕu n¨m 1979 «ng Quy quyÕt
®Þnh lµm ¨n lín b»ng c¸ch më xëng s¶n xuÊt c¸c phô tïng s¶n xuÊt xe ®¹p?
2. T¹i sao ý ®Þnh bá nghÒ, bá lµng ra Hµ néi mua nhµ
mÆt phè, më cöa hµng bu«n b¸n cña «ng ®· kh«ng thµnh?
3. Ph©n tÝch sù thµnh c«ng cña «ng Quþ.
T×nh huèng 6: Lµm thÕ
nµo ®Ó thu hót kh¸ch hµng
C«ng ty Micro cña Thuþ Sü
chuyªn kinh doanh t¹p ho¸. Lµm thÕ nµo ®Ó tiªu thô nhanh hµng ho¸? §©y lµ nhu
cÇu hái lu«n lµm nhµ qu¶n lý suy nghÜ. Qua nghiªn cøu thÞ trêng chñ doanh
nghiÖp thÊy r»ng c¸c cöa hµng b¸n lÎ nãi chung cã tèc ®é tiªu thô kh«ng cao do
®ã kiÕm ch¸c b»ng gÝa c¶, kiÕm lîi thôc m¹ng. NhiÒu th¬ng nh©n chØ biÕt ®Õn
lîi nhuËn vµ t×m c¸ch lµm thÕ nµo ®Ó thu ®îc tiÒn trong tay thÞ d©n, coi nhÑ
c¸c ph¬ng thøc phôc vô dÉn ®Õn sù bÊt b×nh trong ngêi tiªu dïng. Tõ thùc tÕ
nµy, chñ C«ng ty Micro ®· t×m c¸ch phôc vô ngêi tiªu dïng tèt h¬n dï lóc ®Çu
cã thÓ lç vèn, miÔn lµ kÐo ®îc ngêi tiªu dïng vÒ phÝa m×nh. §ã lµ c¸ch dïng
xe chë hµng lo¹i nhá luån l¸ch gi÷a thµnh phè vµ lµng m¹c ®a hµng ho¸ b¸n lÎ
kÞp thêi ®Õn cho d©n c vµ phôc vô riªng biÖt. ¤ng ®· cho söa 5 chiÕc xe t¶i
thµnh 5 xe nhá, xe cöa hµng lu ®éng. ThÝ dô, cã nh÷ng khu phè d©n c ë ®Êy
phÇn lín lµ c¸c nh©n sü thuéc tÇng líp cæ ¸o tr¾ng. PhÇn lín c¸c bµ chñ gia
®×nh cø kho¶ng 9 giê lµ ®i mua b÷a ¨n tra víi thøc ¨n chÝn nªn vµo kho¶ng thêi
gian ®ã chñ doanh nghiÖp cho xe tiªu thô ®Õn ®Êy phôc vô. Cã nh÷ng khu phè phÇn
lín lµ c d©n lµ c«ng nh©n ¸o xanh, nªn thêng lµ tèi míi mua thøc ¨n nªn vµo
thêi gian ®ã chñ c«ng ty míi cho xe tiªu thô kh¸c ®Õn phôc vô. Do phôc vô ®Õn
tËn n¬i, ®óng ®èi tîng nªn chñ c«ng ty ®· nhanh chãng chiÕm ®îc c¶m t×nh cña
ngêi tiªu dïng. Cø ®Õn giê lµ d©n c l¹i tù gi¸c chê xe phôc vô lu ®éng. KÕt
qu¶ cña c¸ch lµm nµy lµ kinh nghiÖm b¸n lÎ t¨ng, vßng quay vèn nhanh h¬n.
C©u hái th¶o
luËn:
1. ChiÕn thuËt kinh doanh
cña C«ng ty Micro lµ g×? ChiÕn thuËt Êy kh¸c thêng ë chç nµo?
2. V× sao chñ C«ng ty Micro
kh«ng theo c¸ch kinh doanh truyÒn thèng?
3. T×m nh÷ng vÝ dô t¬ng tù
trong thùc tÕ ViÖt Nam
T×nh huèng 7: Mét cöa hµng tù chän ®óng nghÜa v¨n
ho¸
N»m trong khu«n viªn Nhµ V¨n hãa Lao ®éng (55B -
NguyÔn ThÞ Minh Khai - TP Hå ChÝ Minh) - mét ®Þa ®iÓm kh«ng ph¶i thuËn tiÖn ®Ó
kinh doanh - nhng “tñ s¸ch vµ phim
video gi¸o dôc” cña anh NguyÔn
Quang §¹t lu«n ®îc kh¸ch hµng tÝn nhiÖm.
Nãi lµ “tñ” nhng thùc ra
®©y lµ mét quÇy hµng b¸n s¸ch vµ video theo c¸ch tù chän. C¸ch riªng cña anh
§¹t chÝnh lµ ph¬ng ch©m chän läc ®Ó phôc vô môc ®Ých gi¸o dôc. Cöa hµng chØ
trng bµy vµ b¸n c¸c lo¹i s¸ch ®· chän läc kü, phï hîp víi b¹n ®äc nhá tuæi.
HiÖn cöa hµng cã kho¶ng 1000 ®Çu s¸ch víi c¸c thÓ lo¹i truyÖn tranh, truyÖn cæ
tÝch, s¸ch song ng÷, rÌn nh©n c¸ch, n÷ c«ng gia ch¸nh, d¹y ®µn, gi¸o dôc giíi
tÝnh cho løa tuæi thanh niªn…Phô huynh cã thÓ
yªn t©m ngåi ngoµi ®Ó cho con em m×nh vµo lùa chän s¸ch vµ tù mang ®Õn quÇy tr¶
tiÒn mµ kh«ng ph¶i gi¸m s¸t.
Bªn c¹nh cöa hµng lµ mét phßng ®äc s¸ch miÔn phÝ cho
c¸c em chiÕm gÇn nöa diÖn tÝch. Phßng ®îc trang trÝ ®Ñp, tho¸ng, bµn ghÕ xinh
x¾n, s¹ch sÏ. Trªn têng lµ nh÷ng lêi nh¾c nhë c¸c em chän lùa s¸ch vµ øng xö
trong phßng ®äc: “Em ngåi ngay
ng¾n lÞch sù”, “§Ó s¸ch võa tÇm m¾t”. “Em nªn chän kü råi ®äc hÕt cuèn s¸ch”. “Em kÐo ghÕ nhÑ
nhµng vµ ®Èy ghÕ vµo khi vÒ”. Phßng ®äc phôc
vô c¸c em chu ®¸o ngµy hai buæi tõ 7h30 ®Õn 12h vµ tõ 14h30
®Õn 20h víi nh÷ng ®Çu s¸ch míi thay ®æi liªn tôc.
Mua s¸ch t¹i ®©y, phô huynh còng kh«ng sî lÇm gi¸,
s¸ch ®îc b¸n theo gi¸ b×a. NÕu phô huynh cã yªu cÇu, nh©n viªn phôc vô sÏ giíi
thiÖu s¬ lîc néi dung tõng tùa s¸ch ®Ó cã thÓ chän mua cho con em m×nh.
Anh TrÇn §×nh Ph¬ng - mét nh©n viªn cho biÕt hiÖn nay
t¹i cöa hµng lo¹i truyÖn tranh thiÕu nhi d¹y trong nhµ trêng ®îc b¸n ch¹y
nhÊt.
Cïng víi s¸ch, cöa hµng còng bµy b¸n c¸c lo¹i b¨ng
cassette vµ c¸c lo¹i b¨ng video karaoke dµnh cho thiÕu nhi, phim ho¹t h×nh Walt
Disney, phim truyÖn chän läc mang tÝnh gi¸o dôc. Kh©u chän läc phim cho thiÕu
nhi bao giê còng lµ kh©u quan träng nhÊt cña cöa hµng. Víi 4000 ®Çu phim cã t¹i
®©y, cöa hµng ®· lo¹i bá c¸c phim b¹o lùc, khiªu d©m.
§Æc biÖt cöa hµng cßn cã c¸ch chän phim cho kh¸ch hµng
b»ng m¸y vi tÝnh. ChØ cÇn nãi tªn ®¹o diÔn, n¨m s¶n xuÊt, h·ng, tªn diÔn viªn…, nh©n viªn phôc vô sÏ t×m ®óng phim yªu
cÇu. Cßn ®èi víi phim míi, cöa hµng sÏ giíi thiÖu s¬ lîc néi dung cho kh¸ch
hµng.
ThÞ trêng v¨n ho¸ phÈm hiÖn nay kh¸ phøc t¹p, c¸c
lo¹i s¸ch, phim ¶nh b¹o lùc, khiªu d©m vÉn tån t¹i vµ lÉn lén trong nh÷ng s¶n
phÈm ®óng nghÜa v¨n ho¸. V× vËy, kinh doanh s¸ch, c¸c lo¹i b¨ng tiÕng, b¨ng
h×nh nh cöa hµng cña anh §¹t lµ ®iÒu ®¸ng khÝch lÖ vµ nªn nh©n réng.
C©u hái th¶o luËn:
1. Ph©n tÝch nh÷ng nÐt riªng biÖt trong tæ chøc kinh
doanh cña cöa hµng s¸ch N.Q.§o¹t!
2. H·y nhËn xÐt vÒ mèi liªn hÖ gi÷a mÆt hµng kinh
doanh, ph¬ng thøc kinh doanh, ®èi tîng phôc vô vµ c¸ch trng bµy s¶n phÈm
hµng ho¸ t¹i cöa hµng.
3. Vai trß cña v¨n ho¸ kinh doanh ®èi víi sù thµnh
c«ng cña mét doanh nghiÖp?
T×nh huèng 8: L¹c rang muèi miÔn phÝ
H¬n 80 n¨m tríc, chó bÐ Hari 15 tuæi, lóc ®ã lµm ch©n
loong toong trong mét r¹p xiÕc. NhiÖm vô cña chó bÐ lµ ®øng tríc cöa r¹p xiÕc
®Ó chµo kh¸ch.
Qua mét thêi gian lµm viÖc, mét h«m Hari ®Ò xuÊt víi
trëng ®oµn:
- T«i t×m c¸ch lµm cho r¹p ta buæi nµo còng ®«ng
kh¸ch, xin phÐp «ng cho t«i ®îc b¸n níc gi¶i kh¸t trong r¹p khi ®ang biÓu
diÔn ®îc kh«ng?
- Nµy chó nhãc! Chó ®Þnh bµy c¸i trß khØ g× ®Êy. ¤ng
trëng ®oµn vèn cã thiÖn c¶m víi chó bÐ chÞu khã, th«ng minh nµy, mØm cêi nãi:
Cø lµm thö xem, chó ý ®õng ®Ó ¶nh hëng ®Õn thu nhËp cña r¹p chóng t«i nghe
cha?
- ¤ng cø ®îi ®Êy
mµ xem!
Ngay h«m sau, Hari bá ra mãn tiÒn giµnh dôm xa nay
cña m×nh mua mét Ýt l¹c sèng vµ níc chanh. Chó bÐ h× hôc rang vµ cho thªm kh¸
nhiÒu muèi. Khi rang l¹c th¬m, Hari lÊy giÊy gãi l¹c ra tõng gãi nhá.
B¾t ®Çu b¸n vÐ, Hari ®em nh÷ng gãi l¹c rang bµy ra
tríc bµn b¸n vÐ vµ giao lín tiÕng rao:
- §Õn xem xiÕc
mau lªn! §Õn xem xiÕc mau lªn! Mua mét tÊm vÐ kÌm theo mét gãi l¹c rang nãng
gißn!
NhiÒu ngêi vµo mua vÐ, vµ ¨n l¹c rang nãng gißn kh«ng
mÊt tiÒn.
VÐ xiÕc ngµy h«m ®ã b¸n hÕt rÊt nhanh. Hari thu nhÆt
nh÷ng gãi l¹c cßn l¹i cêi h¶ hª. Ngêi b¸n vÐ hái:
- Nµy chó nhãc,
chó lµm kiÓu nµy tí nhÑ ®îc x¸c ®i nhiÒu, «ng chñ còng kiÕm thªm ®îc tiÒn,
chØ cã chó mµy lµ thiÖt thßi th«i!
- C¸m ¬n anh ®·
quan t©m. Cø yªn trÝ ®i. ¤ng chñ kiÕm ®îc thªm tiÒn, t«i còng kh«ng chÞu thiÖt
®©u.
Nh÷ng tiÕt môc xiÕc ®éc ®¸o khiÕn ngêi xem kh«ng
ngõng cæ vò. Tõng gãi l¹c rang còng bÞ ngêi ta ¨n hÕt tù lóc nµo. L¹c rang
muèi, ¨n khái miÖng bÊy giê b¾t ®Çu t¸c qu¸i. Cã nhiÒu ngêi miÖng kh¸t nh
- £! Níc chanh!
L¹i ®©y n÷a, mau lªn! TiÕng gäi kh«ng døt. Theo sau nh÷ng tiÕng gäi dån dËp Êy
lµ nh÷ng tê giÊy b¹c theo nhau chui vµo tói Hari. Ngµy h«m Êy, Hari thu nhËp
cßn gÊp mÊy lÇn cña mét diÔn viªn xiÕc.
Hari sau nµy trë thµnh mét nhµ tuyªn truyÒn kú tµi næi tiÕng thÕ giíi trong thêi
kú chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø I.
C©u hái th¶o luËn:
1. §©y còng lµ mét ph¬ng ph¸p kinh doanh “bá con s¨n s¾t b¾t con c¸ r«” cña Hari. Trªn ®êi cßn nhiÒu ph¬ng c¸ch
kh¸c nhau n÷a, b¹n h·y suy nghÜ xem vµ t×m ra mét c¸ch ®i míi cho m×nh.
2. B¹n h·y lÊy thªm mét vµi vÝ dô trong thùc tÕ ®Ó
minh häa vµ cho mét vµi lêi khuyªn.
Tµi liÖu tham kh¶o
1. §ç Hoµng Toµn: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña qu¶n trÞ
kinh doanh. NXB Khoa häc vµ kü thuËt n¨m 1994, trang 45 - 103.
2. GS. PTS. NguyÔn §×nh Phan: Qu¶n
trÞ kinh doanh - Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn ë ViÖt nam. NXB ChÝnh trÞ
Quèc gia 1996, trang 303 - 350
3. Lª §×nh ViÖn (dÞch vµ biªn so¹n): Qu¶n trÞ xÝ
nghiÖp hiÖn ®¹i. NXB trÎ 1994, trang 9 - 26
4. NguyÔn H¶i S¶n: Qu¶n trÞ häc. NXB Thèng kª 1998,
trang 8 - 67
5. Harold Koontz, Cyril O’donnell, Heinz Weihrich: Nh÷ng vÊn ®Ò cèt
yÕu cña qu¶n lý. NXB Khoa häc kü thuËt 1994, trang 19 - 59.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét