SÖÏ PHAÙT TRIEÅN CUÛA LYÙ THUYEÁT QUAÛN TRÒ
Muïc ñích yeâu caàu
§
Naém
ñöôïc lyù thuyeát coå ñieån veà quaûn trò.
§
Hieåu
ñöôïc 14 nguyeân taéc quaûn trò toång quaùt cuûa Hery Fayol.
§
Naém
ñöôïc lyù thuyeát taâm lyù xaõ hoäi trong quaûn trò.
§
Naém
ñöôïc lyù thuyeát ñònh löôïng veà quaûn trò.
Lyù
thuyeát coå ñieån veà quaûn trò laø khaùi nieäm duøng ñeå chæ nhöõng hoïc
thuyeát veà quaûn trò ñöôïc ñöa ra vaøo nhöõng thaäp nieân ñaàu cuûa theá kyû
20 taïi Hoa Kyø vaø Chaâu AÂu. Tuy ñaõ coù nhöõng hoïc thuyeát quaûn trò môùi
nhöng lyù thuyeát coå ñieån vaãn giöõ moät vò trí xöùng ñaùng trong quaûn trò
hieän ñaïi. Cho ñeán nay nhieàu quan ñieåm vaø nguyeân taéc cuûa lyù thuyeát
coå ñieån vaãn ñöôïc aùp duïng coù hieäu quaû trong thöïc tieãn quaûn trò.
Lyù thuyeát coå
ñieån coù 2 tröôøng phaùi chính:
§
Tröôøng
phaùi quaûn trò moät caùch khoa hoïc cuûa Frederick Taylor vaø caùc coäng söï
vieân ôû Hoa Kyø.
§
Tröôøng
phaùi quaûn trò toång quaùt cuûa H.Fayol vaø Max Weber ôû Chaâu aâu.
1.1.
THUYEÁT
QUAÛN TRÒ MOÄT CAÙCH KHOA HOÏC
Hoïc
thuyeát quaûn trò moät caùch khoa hoïc gaén lieàn vôùi teân tuoåi cuûa
Frederick Winslow Taylor (1856 – 1915), vôùi taùc phaåm noåi tieáng “Nhöõng
nguyeân taéc quaûn trò moät caùch khoa hoïc” cuûa oâng ñöôïc xuaát baûn vaøo
naêm 1911 taïi Hoa Kyø. Coâng trình naøy ñaõ ñöôïc caùc nhaø quaûn trò toaøn
theá giôùi ñoùn nhaän moät caùch traân troïng. Toát nghieäp ngaønh Luaät, laïi
laø moät kyõ sö cô khí, Taylor
§
Coâng
nhaân khoâng bieát phöông phaùp laøm vieäc
§
Coâng
nhaân laøm vieäc thieáu haêng haùi nhieät tình.
Thöïc teá cho
thaáy raèng, nhôø sôùm tieáp nhaän nhöõng nguyeân taéc quaûn trò khoa hoïc cuûa
Taylor maø caùc coâng ty cuûa Hoa Kyø ñaõ coù nhöõng lôïi theá hôn caùc coâng
ty ôû nhöõng nöôùc khaùc vaø naêng suaát cuõng nhö hieäu quaû vaø chaát löôïng
cuûa quaûn trò saûn xuaát, kinh doanh taïi Hoa Kyø laø ñieàu theøm muoán cuûa
nhieàu nöôùc treân theá giôùi.
1.2.
LYÙ
THUYEÁT QUAÛN TRÒ TOÅNG QUAÙT
Ñaây laø
teân goïi ñeå chæ caùch thöùc quaûn trò doanh nghieäp do Henry Fayol ôû Phaùp
vaø Max Weber ôû Ñöùc neâu leân.
Trong khi Taylor
cho raèng naêng suaát lao ñoäng thaáp do coâng nhaân khoâng bieát caùch laøm
vieäc vaø khoâng ñöôïc kích thích kinh teá ñaày ñuû, thì Henry Fayol cho raèng
naêng suaát vaø hieäu quaû laøm vieäc cuûa con ngöôøi laøm vieäc chung trong
taäp theå tuøy thuoäc vaøo söï saép xeáp, toå chöùc cuûa nhaø quaûn trò. Vieäc
saép xeáp, toå chöùc ñoù Fayol goïi laø quaûn trò toång quaùt.
OÂng ñaõ chia
coâng vieäc kinh doanh laøm 6 loaïi:
§
Coâng
vieäc kyõ thuaät (saûn xuaát).
§
Coâng
vieäc thöông maïi (mua baùn, trao ñoåi).
§
Coâng
vieäc taøi chính (taïo vaø söû duïng voán coù hieäu quaû).
§
Coâng
vieäc an ninh (baûo veä taøi saûn vaø nhaân vieân).
§
Coâng
vieäc keá toaùn (vaø thoáng keâ).
§
Coâng
vieäc quaûn trò (vôùi chöùc naêng hoaïch ñònh, toå chöùc phoái hôïp, laõnh ñaïo
vaø kieåm tra).
H.Fayol ñaõ neâu leân 14 nguyeân taéc cuûa quaûn trò toång quaùt. Noäi dung
cuûa caùc nguyeân taéc naøy ñöôïc toùm taét nhö sau:
§
Phaân chia
coâng vieäc: Söï phaân chia coâng vieäc, ñaûm baûo chuyeân moân hoùa trong saûn
xuaát vaø trong quaûn trò ñeàu raát caàn thieát. Noù ñaûm baûo coâng vieäc
ñöôïc hoaøn thaønh nhanh choùng vaø coù chaát löôïng cao.
§
Thaåm quyeàn
vaø traùch nhieäm: Thaåm quyeàn vaø traùch nhieäm coù quan heä maät thieát vôùi
nhau. Quyeàn haïn phaûi gaén lieàn vôùi traùch nhieäm. Giao traùch nhieäm maø
khoâng giao quyeàn haïn thì coâng vieäc khoâng hoaøn thaønh ñöôïc. Coù quyeàn
quyeát ñònh maø khoâng chòu traùch nhieäm veà caùc quyeát ñònh ñaõ ñöa ra thì seõ
daãn ñeán thoùi voâ traùch nhieäm vaø nhöõng haäu quaû xaáu.
§
Kyû luaät: Fayol
cho raèng kyû luaät laø söï toân troïng nhöõng thoûa maõn nhaèm ñaït tôùi söï
tuaân leänh, tính chuyeân caàn. Kyû luaät ñoøi hoûi coù nhöõng ngöôøi laõnh
ñaïo toát ôû moïi caáp quaûn trò. Kyû luaät chaët cheõ baûo ñaûm naêng suaát,
chaát löôïng vaø hieäu quaû trong kinh doanh.
§
Thoáng nhaát
chæ huy: Nguyeân taéc naøy chính laø nguyeân taéc thuû tröôûng. Moãi nhaân
vieân chæ ñöôïc nhaän meänh leänh töø moät thöôïng caáp maø thoâi.
§
Thoáng nhaát
ñieàu khieån: Theo nguyeân taéc naøy thì moät nhoùm hoaït ñoäng coù cuøng moät
muïc tieâu phaûi coù ngöôøi ñöùng ñaàu vaø phaûi coù keá hoaïch thoáng nhaát.
Nguyeân taéc naøy lieân quan ñeán ñoaøn, nhoùm hôn laø ñoái vôùi caù nhaân,
nhaân vieân nhö ôû nguyeân taéc treân.
§
Caù nhaân leä
thuoäc lôïi ích chung; Nguyeân taéc naøy töï noù giaûi thích roõ. Tuy nhieân theo
H.Fayol khi coù söï khaùc bieät khoâng thoáng nhaát giöõa lôïi ích caù nhaân
vaø lôïi ích chung thì caáp quaûn trò phaûi hoøa giaûi hôïp lyù.
§
Thuø lao: Caùch
traû coâng phaûi coâng baèng, hôïp lyù vaø mang laïi söï thoûa maõn toái ña coù
theå cho caû chuû vaø thôï.
§
Taäp trung
vaø phaân taùn: Nguyeân taéc naøy noùi leân möùc ñoä quan heä thaåm quyeàn
giöõa taäp trung vaø phi taäp trung. Chuaån möïc cuûa moái quan heä naøy phaûi
daãn ñeán “naêng suaát toaøn boä” cao nhaát.
§
Caáp baäc,
tuyeán hay “xích laõnh ñaïo”: Trong quaûn trò phaûi coù caáp baäc, phaûi coù
xích laõnh ñaïo töø caáp cao nhaát xuoáng caáp thaáp nhaát. Phaûi ñaûm baûo
nguyeân taéc, khoâng ñöôïc ñi traät khoûi ñöôøng daây. Söï vaän duïng phaûi
linh hoaït, khoâng cöùng ñôø.
§
Traät töï hay
saép xeáp ngöôøi vaø vaät vaøo ñuùng choã caàn thieát; H.Fayol cho raèng vaät
naøo, ngöôøi naøo cuõng coù choã rieâng cuûa noù. Phaûi ñaët ñuùng ngöôøi vaø
vaät vaøo ñuùng choã cuûa noù. Ñaây laø nguyeân taéc quan troïng trong vieäc
saép xeáp, söû duïng ngöôøi vaø duïng cuï maùy moùc.
§
Coâng baèng: Söï
coâng baèng trong caùch ñoái xöû vôùi caáp döôùi vaø vôùi nhaân vieân nhö loøng
töû teá ñoái vôùi hoï laø söï caàn thieát taïo neân loøng trung thaønh vaø söï
taän tuïy cuûa coâng nhaân vieân ñoái vôùi doanh nghieäp.
§
Söï oån ñònh
nhieäm vuï; Söï oån ñònh nhieäm vuï laø nguyeân taéc caàn thieát trong quaûn
trò. Noù ñaûm baûo cho söï hoaït ñoäng vôùi muïc tieâu roõ raøng vaø coù ñieàu
kieän ñeå chuaån bò chu ñaùo. Söï thay ñoåi luoân khoâng caàn thieát vaø thieáu
caên cöù seõ taïo neân nhöõng nguy hieåm do thieáu oån ñònh keøm theo nhöõng
laõng phí to lôùn.
§
Saùng kieán: Saùng
kieán ñöôïc quan nieäm laø söï nghó ra vaø thöïc hieän coâng vieäc moät caùch
saùng taïo Fayol khuyeân caùc nhaø quaûn trò phaûi bieát phaùt huy saùng kieán
cuûa coâng nhaân vieân, neân “hy sinh loøng töï kieâu caù nhaân” ñeå cho pheùp
caáp döôùi thöïc hieän saùng kieán cuûa hoï. Ñieàu naøy raát coù lôïi cho coâng
vieäc.
§
Tinh thaàn
ñoaøn keát: Ñoaøn keát taïo neân söùc maïnh. Tinh thaàn hôïp taùc ñoàng ñoäi
seõ mang laïi nhöõng hieäu quaû to lôùn.
H.Fayol noùi raèng, oâng khoâng coù yù ñònh
neâu ra taát caû moïi nguyeân taéc quaûn trò coù theå coù. OÂng chæ neâu leân
nhöõng nguyeân taéc chung toång quaùt caàn thieát nhaát trong quaûn trò doanh
nghieäp. Ñoàng thôøi, oâng cuõng moät laàn nöõa nhaán maïnh söï caàn thieát
cuûa söï vaän duïng saùng taïo.
1.3.
NHAÄN
XEÙT CHUNG VEÀ LYÙ THUYEÁT COÅ ÑIEÅN
Caùc taùc giaû cuûa lyù thuyeát coå ñieån ñeàu
nhaán maïnh raèng, ngöôøi ta coù theå naâng cao hieäu quaû cuûa quaûn trò baèng
caùch saép xeáp hôïp lyù vaø kieåm tra coâng vieäc cuûa con ngöôøi ñoàng thôøi
coù theå kích thích hoï baèng lôïi ích kinh teá. Ñoái vôùi coâng vieäc, ñeå coù
naêng suaát cao, caàn phaûi chuyeân moân hoùa phaûi ñöôïc höôùng daãn chu ñaùo
vaø ñöôïc thöôøng xuyeân kieåm tra. Caàn coù söï phoái hôïp chaët cheõ vaø coù
cô caáu toå chöùc hôïp lyù.
Tuy coù nhöõng nhöôïc ñieåm laø xem toå chöùc nhö
moät heä thoáng kheùp kín, chöa thaáy ñöôïc aûnh höôûng cuûa caùc yeáu toá moâi
tröôøng, yeáu toá taâm lyù xaõ hoäi nhöng lyù thuyeát coå ñieån ñaõ ñoùng vai
troø heát söùc to lôùn trong söï hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa quaûn trò
hoïc hieän ñaïi.
Nhôø söï öùng duïng caùc nguyeân taéc cuûa lyù thuyeát
coå ñieån
tình traïng quaûn trò luoäm thuoäm, tuøy tieän ñoù ñöôïc khaéc phuïc, quaûn trò
ñaõ coù neà neáp, coù cô sôû khoa hoïc caên baûn.
Lyù thuyeát naøy coøn ñöôïc goïi
laø lyù thuyeát quan heä con ngöôøi.
Lyù thuyeát taâm lyù xaõ hoäi
baét ñaàu xuaát hieän ôû Myõ trong thaäp nieân 30, ñöôïc phaùt trieån maïnh
bôûi caùc nhaø taâm lyù hoïc trong thaäp nieân 60 vaø hieän nayvaãn coøn ñöôïc
nghieân cöùu nhieàu nöôùc phaùt trieån nhaèm tìm ra nhöõng söï hieåu bieát ñaày
ñuû veà taâm lyù phöùc taïp cuûa con ngöôøi, moät yeáu toá quan troïng ñeå
quaûn trò höõu hieäu.
Lyù thuyeát taâm lyù xaõ hoäi
cho raèng yeáu toá tinh thaàn, yeáu toá taâm lyù xaõ hoäi coù aûnh höôûng lôùn
ñoái vôùi naêng suaát lao ñoäng cuûa coâng nhaân vieân.
Nhöõng keát quaû nghieân cöùu taïi
nhaø maùy Hawthorne ôû Chicago do giaùo sö Elton Mayo cuûa tröôøng ñaïi hoïc
kinh doanh Havard thöïc hieän ñaõ cho nhieàu keát luaän vaø khaùm phaù quan
troïng laøm neàn taûng cho vieäc quaûn trò.
Ngöôøi ta ñaõ choïn 2 nhoùm nöõ
coâng nhaân ñeå ñöa vaøo cuoäc nghieân cöùu. Keát quaû cho thaáy khi caùc ñieàu
kieän vaät chaát ñöôïc caûi thieän, naêng suaát lao ñoäng ñaõ naâng cao hôn.
Tuy nhieân khi laøm cuoäc thí nghieäm ngöôïc laïi caùc nhaø nghieân cöùu thaáy
raèng naêng suaát cuûa caùc nöõ coâng nhaân naøy vaãn tieáp tuïc gia taêng duø caùc
ñieàu kieän vaät chaát ñaõ bò haï thaáp xuoáng nhö luùc khôûi ñaàu.
Töø thöïc tieãn nghieân cöùu,
Mayo thaáy raèng aùnh saùng ñieàu kieän laøm vieäc ít coù quan heä ñeán naêng
suaát. OÂng cho raèng giöõa taâm lyù vaø haønh vi coù moái quan heä raát chaët
cheõ vôùi nhau. Khi con ngöôøi laøm vieäc chung trong taäp theå thì taäp theå
ñoùng vai troø to lôùn trong vieäc taïo ra taùc phong cuûa caù nhaân. Con
ngöôøi muoán ñöôïc ngöôøi khaùc quan taâm, kính troïng, muoán laøm vieäc trong
baàu khoâng khí thaân thieän giöõa caùc ñoàng söï. Hoï seõ laøm vieäc toát hôn,
coù naêng suaát cao hôn, phaùt huy saùng kieán nhieàu hôn neáu hoï ñöôïc tham
gia, ñöôïc töï chuû trong coâng vieäc. Coâng nhaân vieân coù nhieàu nhu caàu
vaà taâm lyù xaõ hoäi caàn ñöôïc thoûa maõn.
Lyù thuyeát haønh vi ñaõ coù
nhöõng ñoùng goùp quan troïng vaø söï nghieân cöùu vaø thöïchaønh quaûn trò.
Nhôø nhöõng ñoùng goùp naøy, ngaøy nay nhaø quaûn trò hieåu roõ hôn veà söï
ñoäng vieân con göôøi, veànhöõng aûnh höôûng cuûa taäp theå ñoái vôùi haønh vi,
veà moái quan heä con ngöôøi trong coâng vieäc, töø moái quan heä thuû tröôûng
vôùi nhaân vieân ñeán moái quan heä giöõa caùc ñoàng söï ngang haøng.
Caùc nhaø quaûn trò ñaõ hieåu
raèng con ngöôøi seõ laøm vieäc toát hôn trong moái quan heä thaân thieän. Nhaø
quaûn trò phaûi choïn löïa caùch thöùc laõnh ñaïo thích hôïp, phaûi quan taâm
hôn nöõa ñoái vôùi vieäc söû duïng quyeàn haønh vaø söï thoâng ñaït trong toå
chöùc.
Nhoùm lyù thuyeát naøy coøn coù
nhieàu teân goïi khaùc nhau nhö lyù thuyeát heä thoáng, ñieàu khieån hoïc, vaän
truø hoïc hay nghieân cöùu taùc vuï.
Lyù thuyeát ñònh löôïng trong
quaûn trò ñöôïc xaây döïng treân nhaän thöùc côbaûn raèng: “quaûn trò laø
quyeát ñònh” vaø muoán quaûn trò coù hieäu quaû, caùc quyeát ñònh cuûa quaûn
trò phaûi ñuùng. Ñeå coù theå laøm ñöôïc nhöõng quyeát ñònh ñuùng, nhaø quaûn
trò phaûi coù quan ñieåm heä thoáng khi xem xeùt söï vieäc, khi thu thaäp
vaøxöû lyù thoâng tin.
Lyù thuyeát ñònh löôïng ñaõ
ñöôïc hoã trôï tích cöïc bôûi söï phaùt trieån nhanh choùng cuûa kyõ thuaät
ñieän toaùn giuùp cho vieäc giaûi nhieàu moâ hình toaùn phöùc taïp vôùi toác
ñoä nhanh.
Quan ñieåm cô baûn cuûa lyù
thuyeát ñònh löôïng quaûn trò khaùc bieät raát xa so vôùi quan ñieåm cuûaø
nhoùm lyùthuyeát treân. Caû 2 lyù thuyeát coå ñieån vaø taâm lyù xaõ hoäi ñeàu
cho raèng hieäu quaû trong quaûn trò tuøy thuoäc vaøo naêng suaát cuûa ngöôøi
lao ñoäng. Nhöng lyù thuyeát ñònh löôïng cho raèng hieäu quaû quaûn trò tuøy
thuoäc vaøo söï ñuùng ñaén trong caùc quyeát ñònh cuûa nhaø quaûn trò.
Caùc lyù thuyeát gia coå ñieån
khi phaân tích khaûo saùt caùc yeáu toá bieät laäp nhau vaø nghó raèng khi taäp
hôïp laïi nhöõng phaân tích naøy, hoï coù theå tìm thaáy vaø hieåu ñöôïc söï
vaät toaøn cuïc. Tuy nhieân, ñieàu ñoù chæ ñuùng khi khoâng coù hoaëc coù raát
ít taùc ñoäng töông hoã giöõa caùc yeáu toá, do ñoù coù theå taùch bieät chuùng
ra. Ñoàng thôøi nhöõng moái lieân heä giöõa caùc yeáu toá coù tính chaát tuyeán
tính (ñoù laø ñieàu kieän cuûa söï taùi taïo caùi toaøn theå baèng caùch coäng
caùc yeáu toá taïo thaønh).
Theo lyù thuyeát ñònh löôïng,
heä thoáng laø taäp hôïp phöùc taïp caùc yeáu toá:
§
Taïo
thaønh moät toång theå.
§
Coù
moái lieân heä töông taùc.
§
Taùc
ñoäng laãn nhau ñeå ñaït ñöôïc muïc tieâu
Doanh
nghieäp laø moät heä thoáng. Ñoù laø heä thoáng môû coù lieân heä ñeán moâi
tröôøng (vôùi khaùch haøng, vôùi nhaø cung caáp, vôùi caùc ñoái thuû caïnh
tranh…). Noù coù muïc tieâu ñaëc thuø: taïo ra lôïi nhuaän. Heä thoáng doanh
nghieäp bao goàm nhieàu phaân heä coù moái lieân heä töông taùc vôùi nhau nhö:
phaân heä coâng ngheä, phaân heä nhaân söï, phaân heä taøi chính, phaân heä toå
chöùc, phaân heä quaûn trò, phaân heä kieåm tra…
Ñoái vôùi doanh nghieäp thì
nhöõng yeáu toá ñaàu vaøo laø vaät tö, nhaân coâng vaø voán. Quaù trình bieán
ñoåi seõ laøm cho nhöõng yeáu toá ñaàu vaøo trôû thaønh nhöõng dòch vuï hay
saûn phaåm. Söï thaønh coâng cuûa heä thoáng doanh nghieäp phuï thuoäc khaù
nhieàu veà moái quan heä taùc ñoäng qua laïi vôùi moâi tröôøng.
Nhöõng saûn phaåm vaø dòch vuï
ôû ñaàu ra ñöôïc tieâu thuï vaø doanh nghieäp seõ coù nhöõng khoaûn thu döôùi
daïng doanh soá duøng ñeå buø ñaép cho nhöõng chi phí caùc yeáu toá ñaàu vaøo.
Neáu dö thöøa doanh nghieäp seõ coù lôøi ñeå phaùt trieån vaø caûi thieän ñôøi
soáng coâng nhaân vieân. Neáu khoâng ñuû buø ñaép chi phí thì doanh nghieäp seõ
gaëp nhieàu khoù khaên vaø coù theå khoâng toàn taïi ñöôïc.
Toùm laïi, lyù thuyeát ñònh
löôïng quaûn trò coù theå toùm taét trong caùc noäi dung sau ñaây:
§
Nhaán
maïnh ñeán phöông phaùp luaän khoa hoïc trong vieäc giaûi quyeát caùc vaán ñeà
quaûn trò.
§
AÙp
duïng caùch tieáp caän heä thoáng ñeå giaûi quyeát caùc vaán ñeà.
§
Söû
duïng caùc moâ hình toaùn hoïc
§
Ñònh
löôïng hoùa caùc yeáu toá coù lieân quan baèng toaùn hoïc vaø thoáng keâ.
§
Söû
duïng maùy tính ñieän töû laøm coâng cuï.
§
Ñi
tìm caùc quyeát ñònh quaûn trò toái öu.
Caùc lyù thuyeát quaûn trò tuy
xuaát hieän tuaàn töï theo thôøi gian nhöng chuùng khoâng thay theá nhau maø
boå sung cho nhau.
Söï quaûn trò hieäu quaû ñaït
ñöôïc treân cô sôû cuûa söï vaän duïng saùng taïo caû ba nhoùm lyù thuyeát aáy
vaøo nhöõng tình huoáng cuï theå.
CAÂU HOÛI THAÛO LUAÄN VAØ BAØI
TAÄP
1. Trình baøy toùm taét lyù thuyeát
coå ñieån veà quaûn trò.
2. Phaân tích hai nguyeân taéc
quaûn trò cuûa H.Fayol:
§
Thaåm
quyeàn vaø traùch nhieäm.
§
Thoáng
nhaát chæ huy.
3. Trình baøy lyù thuyeát taâm lyù
xaõ hoäi trong quaûn trò.
Trình baøy lyù thuyeát ñònh
löôïng veà quaûn trò.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét