NHÀ QUẢN TRỊ

BAØI 4

NHAØ QUAÛN TRÒ

Muïc ñích yeâu caàu

§         Hieåu ñöôïc nhöõng khaùi nieäm cô baûn veà nhaø quaûn trò.

§         Naém ñöôïc caùch phaân loaïi quaûn trò vieân theo caáp quaûn trò.

§         Naém vöõng caùc kyõ naêng quaûn trò.

§         Naém vöõng caùc yeâu caàu ñoái vôùi quaûn trò vieân.

1.       KHAÙI NIEÄM

Ngöôøi lao ñoäng trong doanh nghieäp ñöôïc chia laøm 2 loaïi: nhöõng ngöôøi thöøa haønh (Operatives) vaø caùc nhaø quaûn trò (Manages). Nhaø quaûn trò laø ngöôøi ñieàu khieån, giaùm saùt coâng vieäc cuûa nhöõng ngöôøi khaùc.

Hieäu quaû hoaït ñoäng cuûa saûn xuaát kinh doanh phuï thuoäc vaøo raát nhieàu caùc nhaø quaûn trò. Chính caùc quaûn trò vieân laø ngöôøi vaïch ra muïc tieâu, chieán löôïc, chính saùch, ngöôøi ñeà ra caùc quyeát ñònh trong saûn xuaát kinh doanh, toå chöùc thöïc hieän caùc quyeát ñònh trong thöïc tieãn.

Moät quaûn trò vieân gioûi laø moät taøi saûn quí voâ giaù ñoái vôùi xí nghieäp. OÂng ta coù theå laøm cho xí nghieäp ñang gaëp nhieàu khoù khaên, thua loã trong kinh doanh, ñang coù nguy cô phaù saûn trôû thaønh ñôn vò hoaït ñoäng kinh doanh coù hieäu quaû. Chính caùc nhaø quaûn trò ñaõ ñöa ñeán cho caùc xí nghieäp nhöõng söï thaønh coâng choùi loïi hay söï thaát baïi thaûm haïi trong kinh doanh.

Theá naøo laø moät quaûn trò vieân? (What is a Manager?) Caâu hoûi naøy ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø khoa hoïc veà quaûn trò traû lôøi vôùi nhöõng khía caïnh khaùc nhau.

§         Ñoù laø ngöôøi laõnh ñaïo, ngöôøi ñöa ra quyeát ñònh vaø toå chöùc thöïc hieän quyeát ñònh. Ñoái ngoaïi, oâng ta phaûi baûo ñaûm söï thaéng lôïi cuûa xí nghieäp trong caïnh tranh trong nhöõng thò tröôøng luoân luoân bieán ñoäng. Ñoái noäi, oâng ta phaûi kheùo leùo trong vieäc thi haønh caùc chöùc naêng quaûn trò nhaèm khai thaùc höõu hieäu caùc taøi nguyeân haïn cheá cuûa xí nghieäp.

§         Ñoù laø ngöôøi laøm vieäc vôùi ñoäi nguõ, vöøa phaûn aùnh, vöøa söû duïng söùc maïnh cuûa taäp theå cuõng nhö söû duïng söùc maïnh cuûa taäp theå vaø nhaõn quan caù nhaân. OÂng ta phaûi bieát taïo ra yù kieán veà giaù trò vaø muïc tieâu trong coâng vieäc, khieán caù nhaân tin töôûng vaøo vieäc hoï laøm vaø laøm thaønh coâng.

§         Ñoù laø ngöôøi chæ huy, ngheä só, moät nhaân vaät xuùc taùc, ngöôøi bieát söû duïng toát nhaát caùc tieàm naêng ñeå vöôït qua moïi khoù khaên thöû thaùch ñöa xí nghieäp ñeán nhöõng thaønh coâng röïc rôõ trong kinh doanh.

§         Theo dick Carlson, nhaø quaûn trò noåi tieáng ngöôøi Myõ, coá vaán veà quaûn trò cuûa toå chöùc hôïp taùc vaø phaùt trieån kinh teá (OECD), thì ngöôøi quaûn trò thaønh coâng laø ngöôøi phaûi luoân luoân töï hoûi mình vaø traû lôøi ñöôïc 6 caâu hoûi sau ñaây.

ú       What? (Caùi gì): Nhöõng muïc tieâu caù nhaân cuûa ta laø gì? Ta muoán hoaøn taát caùi gì? Nhöõng keát quaû maø baûn thaân muoán ñaït ñöôïc laø gì vaø ñeå laøm gì?

ú       Why? (Taïi sao): Khi naøo ta coá gaéng laøm vieäc ñoù? Taïi sao noù laïi laø ñieàu caàn thieát? Vieäc ñoù coù giaù trò taïm thôøi hay vónh vieãn? Ích lôïi nhö theá naøo.

ú       When? (Khi naøo): Khi naøo thì coâng vieäc ñöôïc hoaøn taát? Tieán ñoä thöïc hieän ra sao?

ú       Where? (ÔÛ ñaâu): Ta ñaõ ôû nhöõng vò trí naøo? Ta ñang ñöùng ôû ñaâu? Töø ñaây ta seõ ñi ñeán ñaâu?

ú       How? (Theá naøo): Ta seõ ñaït muïc ñích baèng caùch naøo? Ta coù theå caûi tieán hoaït ñoäng cuûa mình nhö theá naøo?

ú       Who? (Ai): Ai laø nhöõng coá vaán vaø ngöôøi chæ trích mình? Ai seõ ñöôïc tham khaûo yù kieán veà vaán ñeà naøy? Ai laø ngöôøi coù ñuû naêng löïc laøm vieäc naøy? Ai laø ngöôøi laõnh ñaïo gioûi trong lónh vöïc maø ta ñang hoaït ñoäng?

Quaûn trò vieân gioûi laø ngöôøi bieát:

§         Baûn thaân coù caùi gì?

§         Baûn thaân mình muoán caùi gì?

§         Caàn söû duïng toát nhaát caùi gì?

                        TA COÙ CAÙI GÌ?                                          TA MUOÁN CAÙI GÌ?

        Kieán thöùc                       Kyõ naêng                       Coù taøi                       Coù quyeàn

                                                                                            Saûn                       haønh

             ?                         ?

                     Phaåm chaát caù nhaân                                          Coù danh voïng

TA MUOÁN SÖÛ DUÏNG

TOÁT NHAÁT CAÙI GÌ?

                                                                                   

                                               Thì giôø                       Söï coá gaéng

?

Coù nguoàn tieàm naêng

2.       PHAÂN LOAÏI QUAÛN TRÒ VIEÂN THEO CAÁP QUAÛN TRÒ

Ñeå thuaän tieän cho vieäc nghieân cöùu vaø söû duïng, ngöôøi ta thöôøng chia caùc nhaø quaûn trò trong moät toå chöùc thöôøng 3 caáp:

2.1.         QUAÛN TRÒ VIEÂN CAO CAÁP (Top Managers)

Ñoù laø caùc nhaø quaûn trò hoaït ñoäng ôû caáp baäc toái cao trong toå chöùc. Hoï chòu traùch nhieäm veà nhöõng thaønh quaû cuoái cuøng cuûa toå chöùc. Nhieäm vuï cuûa caùc nhaø quaûn trò cao caáp laø ñöa ra caùc quyeát ñònh chieán löôïc; toå chöùc thöïc hieän chieán löôïc, duy trí vaø phaùt trieån toå chöùc. Caùc chöùc danh chính cuûa quaûn trò vieân cao caáp trong saûn xuaát kinh doanh trong saûn xuaát kinh doanh ta thöôøng gaëp laø: Chuû tòch hoäi ñoàng quaûn trò, Phoù chuû tòch, caùc uyû vieân hoäi ñoàng quaûn trò, caùc toång giaùm ñoác, phoù toång giaùm ñoác, Giaùm ñoác, Phoù giaùm ñoác v.v….

2.2.         QUAÛN TRÒ VIEÂN CAÁP GIÖÕA HAY CAÁP TRUNG GIAN (Middle Managers)

Ñoù laø caùc nhaø quaûn trò hoaït ñoäng ôû döôùi caùc quaûn trò vieân laõnh ñaïo (cao caáp) nhöng ôû treân caùc quaûn trò vieân caáp cô sôû. Nhieäm vuï cuûa hoï laø ñöa ra caùc quyeát ñònh chieán thuaät, thöïc hieän caùc keá hoaïch vaø chính saùch cuûa doanh nghieäp, phoái hôïp caùc hoaït ñoäng, caùc coâng vieäc ñeå hoaøn thaønh muïc tieâu chung.

Caùc quaûn trò vieân caáp giöõa thöôøng gaëp laø caùc tröôûng phoøng, ban, caùc phoù phoøng, caùc chaùnh phoù phoøng quaûn ñoác caùc phaân xöôûng v.v…

2.3.         CAÙC QUAÛN TRÒ VIEÂN CAÁP CÔ SÔÛ (First – Line Managers)

Ñaây laø nhöõng quaûn trò vieân ôû caáp baäc cuoái cuøng trong heä thoáng caáp baäc cuûa caùc nhaø quaûn trò trong moät toå chöùc. Nhieäm vuï cuûa hoï laø ñöa ra caùc quyeát ñònh taùc nghieäp nhaèm ñoác thuùc, höôùng daãn, ñieàu khieån, caùc coâng nhaân vieân trong caùc coâng vieäc saûn xuaát kinh doanh cuï theå haøng ngaøy, nhaèm thöïc hieän muïc tieâu chung. Caùc chöùc danh thoâng thöôøng cuûa hoï laø: Ñoác coâng, tröôûng ca, toå chöùc saûn xuaát, toå chöùc caùc toå baùn haøng v.v…

3.       CAÙC KYÕ NAÊNG CUÛA NHAØ QUAÛN TRÒ

Ñeå thöïc hieän toát chöùc naêng vaø caùc vai troø cuûa mình, nhaø quaûn trò caàn coù nhöõng kyõ naêng nhaát ñònh. Trong moät baøi vieát ñaêng treân taïp chí havard Business Review (Vol.52, No5,1974) moät nhaø nghieân cöùu khoa hoïc quaûn trò noåi tieáng oâng Robert Katz ñaõ trình baøy 3 loaïi kyõ naêng maø nhaø quaûn trò naøo cuõng caàn phaûi coù.

3.1.         KYÕ NAÊNG TÖ DUY (Conceptual Skills)

Ñaây laø kyõ naêng ñaëc bieät quan troïng ñoái vôùi caùc nhaø quaûn trò, ñaëc bieät laø quaûn trò vieân cao caáp. Hoï caàn coù nhöõng tö duy chieán löôïc toát ñeå ñeà ra ñuùng ñöôøng loái, chính saùch, hoaïch ñònh chieán löôïc vaø ñoái phoù vôùi nhöõng baát traéc, ñe doaï söï toàn taïi, kieàm haõm söï phaùt trieån cuûa toå chöùc. Nhaø quaûn trò phaûi coù quan ñieåm toång hôïp, bieát tö duy coù heä thoáng, bieát phaân tích moái lieân heä giöõa caùc boä phaän, caùc vaán ñeà, hieåu roõ möùc ñoä phöùc taäp cuûa hoaøn caûnh, bieát caùch giaûm thieåu söï phöùc taïp ñoù xuoáng moät möùc ñoä coù theå ñoái phoù ñöôïc.

3.2.         KYÕ NAÊNG KYÕ THUAÄT HOAËC CHUYEÂN MOÂN NGHIEÄP VUÏ (Technical Skills)

Ñoù laø nhöõng kyõ naêng caàn thieát cuûa nhaø quaûn trò ñeå thöïc hieän moät vieäc cuï theå. Ví duï: thieát keá kyõ thuaät, soaïn thaûo chöông trình ñieän toaùn, soaïn thaûo caùc hôïp ñoàng kinh teá, soaïn thaûo caùc caâu hoûi ñieàu tra nghieân cöùu khaùch haøng v.v…

3.3.         KYÕ NAÊNG NHAÂN SÖÏ (Human Skills)

Kyõ naêng nhaân söï lieân quan ñeán khaû naêng toå chöùc, ñoäng vieân vaø ñieàu khieån nhaân söï. Nhaø quaûn trò caàn hieåu bieát taâm lyù con ngöôøi, bieát tuyeån choïn, ñaët ñuùng choã, söû duïng ñuùng khaû naêng coâng nhaân vieân cuûa mình. Nhaø quaûn trò phaûi bieát caùch thoâng ñaït höõu hieäu, luoân quan taâm ñeán nhaân vieân, bieát xaây döïng khoâng khí thaân aùi, hôïp taùc lao ñoäng, bieát höôùng daãn nhaân vieân höôùng ñeán muïc tieâu chung. Kyõ naêng nhaân söï laø ñoøi hoûi baét buoäc ñoái vôùi caùc quaûn trò vieân ôû moïi caáp quaûn trò.

Caùc nhaø quaûn trò ñeàu coù ba loaïi kyõ naêng treân ñaây. Tuy nhieân taàm quan troïng cuûa moãi loaïi kyõ naêng thì thay ñoåi theo caáp quaûn trò. Kyõ naêng kyõ thuaät giaûm daàn söï quan troïng khi leân cao daàn trong heä thoáng caáp baäc cuûa caùc nhaø quaûn trò. ÔÛ caáp caøng cao caùc nhaø quaûn trò caøng caàn phaûi coù kyõ naêng tö duy chieán löôïc nhieàu hôn, hoï caàn nhöõng quyeát ñònh chieán löôïc coù lieân quan ñeán nhieàu caáp, nhieàu boä phaän. Hoï caàn khaû naêng toång hôïp lôùn treân cô sôû phaân tích aûnh höôûng cuûa nhieàu nhaân toá ñeán caùc vaán ñeà phaûi giaûi quyeát trong thöïc tieãn quaûn trò. Kyõ naêng nhaân söï laø caàn thieát ñoái vôùi nhaø quaûn trò ôû moïi caáp, ví nhaø quaûn trò naøo cuõng laøm vieäc vôùi con ngöôøi.

4.       NHÖÕNG YEÂU CAÀU ÑOÁI VÔÙI NHAØ QUAÛN TRÒ VIEÂN

Saûn xuaát kinh doanh ñoøi hoûi phaûi coù nhieàu nhaø quaûn trò gioûi. Ñoù laø nhöõng con ngöôøi coù kieán thöùc chuyeân moân vöõng vaøng vaø nay ñuû veà saûn xuaát kinh doanh, coù naêng löïc toå chöùc, kinh nghieäm coâng taùc vaø giaùc ngoä chính trò cao, coù khaû naêng nhaát ñònh trong coâng taùc quaûn trò con ngöôøi.

4.1.         NHÖÕNG YEÂU CAÀU CHUNG VEÀ PHAÅM CHAÁT ÑAÏO ÑÖÙC CUÛA NHAØ QUAÛN TRÒ

§         Phaûi yeâu toå quoác, yeâu chuû nghóa xaõ hoäi.

§         Coù tính töï haøo daân toäc.

§         Coù ñaïo ñöùc kinh doanh.

§         Coù quyeát taâm, söï say meâ, tham voïng lôùn

§         Thöïc hieän nghieâm chænh ñöôøng loái, chính saùch cuûa Ñaûng, Nhaø nöôùc

§         Coù laäp tröôøng quan ñieåm vöõng vaøng, kieán quyeát choáng nhöõng sai traùi, nhöõng bieåu hieän khoâng laønh maïnh trong taäp theå.

4.2.         NHÖÕNG YEÂU CAÀU VAØ CHUYEÂN MOÂN, NAÊNG LÖÏC TOÅ CHÖÙC

Ñeå quaûn trò toát, söû duïng toái öu caùc nguoàn tieàm naêng, quaûn trò vieân phaûi coù nhöõng kieán thöùc caàn thieát caû veà lyù luaän laãn thöïc tieãn veà chuyeân moân, nghieäp vuï, veà kinh teá toå chöùc saûn xuaát quaûn trò ngaønh chuyeân moân cuûa mình.

Khoái löôïng chung cuûa phöùc hôïp caùc kieán thöùc lyù thuyeát vaø thöïc haønh trong caùc lónh vöïc khaùc nhau veà kinh teá, kyõ thuaät cuõng nhö naêng löïc quaûn trò phuï thuoäc vaøo cöông vò cuûa quaûn trò vieân trong heä thoáng quaûn trò.

Ñôn vò saûn xuaát kinh doanh caøng lôùn thì ngöôøi laõnh ñaïo phaûi coù khoái löôïng kieán thöùc chung toång hôïp caøng cao. Ñoái vôùi caùc nhaø laõnh ñaïo caùc boä phaän kyõ thuaät, coâng ngheä thì ñieàu quan troïng hôn caû laø kieán thöùc kyõ thuaät saâu roäng. Coøn ñoái vôùi caùc phaân xöôûng tröôûng (quaûn ñoác phaân xöôûng) thì kieán thöùc veà kinh teá, toå chöùc saûn xuaát vaø quaûn trò phaûi nhieàu hôn.

H. Fayol cho raèng: Quaûn trò vieân caáp caøng cao thì khaû naêng quaûn trò caøng phaûi lôùn.

Caùc quaûn trò vieân phaûi coù moät phöùc hôïp kieán thöùc kinh teá, kyõ thuaät vaø toå chöùc quaûn trò bôûi leõ trong thöïc tieãn quaûn trò, hoï phaûi giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà raát ña daïng.

§         Hoï phaûi coù kieán thöùc kyõ thuaät, coâng ngheä ñeå ñöa ra ñöôïc nhöõng chính saùch coâng ngheä, choïn ñöôïc coâng ngheä phuø hôïp vaø coù hieäu quaû, bieát yeâu caàu boä phaän thieát keá nghieân cöùu taïo ra nhöõng maùy moùc thieát bò hieän ñaïi hôn, saûn xuaát coù chaát löôïng cao.

§         Caùc quaûn trò vieân phaûi naém vöõng nhöõng tri thöùc saâu roäng veà kinh teá ñeå trong khi giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà trong kyõ thuaät coâng ngheä khaùc nhau coù theå tính toaùn hieäu quaû kinh teá cuûa caùc phöông aùn vaø treân cô sôû ñoù, choïn ra ñöôïc phöông aùn hôïp lyù nhaát.

§         Thieáu nhöõng kieán thöùc quaûn trò caùc nhaø laõnh ñaïo khoâng theå kinh doanh coù hieäu quaû. Hoï cuõng caàn phaân tích hoaït ñoäng kinh teá ñeå tìm ra nhöõng tieàm naêng taêng saûn löôïng, haï giaù thaønh, taêng naêng suaát lao ñoäng vaø naâng cao hieäu quaû saûn xuaát kinh doanh

Quaûn trò vieân caàn coù naêng löïc toå chöùc vöõng vaøng. Chuùng ta bieát raèng, phaàn coâng vieäc phöùc taïp nhaát cuûa quaûn trò laø laõnh ñaïo con ngöôøi chöù khoâng chæ laø quaûn trò kyõ thuaät, vaät tö thieát bò. Bôûi vaäy chính con ngöôøi söû duïng vaät tö, thieát bò, coâng ngheä saûn xuaát. Tieâu chuaån ñaàu tieân veà naêng löïc toå chöùc cuûa quaûn trò vieân laø khaû naêng ñoäng vieân taäp hôïp quaàn chuùng, bieát khaû naêng vaø ñaëc bieät cuûa nhaân vieân caáp döôùi, bieát choïn ngöôøi ñeå giao vieäc, coù taøi duøng ngöôøi ñeå ñaït ñöôïc muïc tieâu trong quaûn trò.

Quaûn trò vieân phaûi bieát toå chöùc vaø keá hoaïch hoaù coâng vieäc cuûa baûn thaân. Bieát keát hôïp coâng vieäc quaûn trò söï vuï haøng ngaøy vôùi nhöõng coâng vieäc chuaån bò cho töông lai phaùt trieån cuûa ñôn vò mình. Nhaø quaûn trò phaûi coù taàm nhìn xa, khoâng thoaû maõn vôùi caùi ñaõ ñaït ñöôïc, bieát vaïch ra cho taäp theå nhöõng nhieäm vuï môùi nhaèm phaùt trieån saûn xuaát vaø naâng cao hieäu quaû kinh doanh.

4.3.         NHÖÕNG YEÂU CAÀU VEÀ PHAÅM CHAÁT CAÙ NHAÂN.

Nhöõng yeâu caàu veà phaåm chaát caù nhaân cuûa quaûn trò vieân laø: thaúng thaén, trung thöïc, coâng baèng, nhaân haäu, cöông nghò, bieát tieáp thu pheâ bình, coù quan heä toát vôùi caáp döôùi, nhaân ra ñöôïc caùi toát, caùi maïnh cuûa ngöôøi khaùc, kieán quyeát, khieâm toán vaø giaûn dò. Trong coâng vieäc luoân luoân phaûi nghieâm tuùc vaø coù tinh thaàn traùch nhieäm cao.

Caùc quaûn trò vieân phaûi laø nhöõng con ngöôøi khoâng ham danh voïng, khoâng thích nònh hoùt, khoâng coù tính khoaùc laùc, cuïc caèn, thoâ loã, khoâng hay gaây maâu thuaãn, maát ñoaøn keát trong laõnh ñaïo.

Quaûn trò vieân caàn phaûi coù uy tín trong taäp theå, vì uy tín laø ñieàu qua troïng ñeå laõnh ñaïo saûn xuaát toát.

Trong coâng taùc cuõng nhö trong cuoäc soáng rieâng haøng ngaøy, quaûn trò vieân phaûi laø moät taám göông saùng veà söï trong saïch, giaûn dò, caàn maãn.

CAÂU HOÛI THAÛO LUAÄN VAØ BAØI TAÄP

1.       Trình baøy nhöõng ñònh nghóa khaùc nhau veà quaûn trò vieân.

2.       Trình baøy caùch phaân loaïi quaûn trò vieân theo caáp quaûn trò.

3.       Phaân tích caùc kyõ naêng cuûa nhaø quaûn trò.

4.       Phaân tích nhöõng yeâu caàu ñoái vôùi quaûn trò vieân.