Khả Năng Cạnh Tranh

Ch­¬ng 1

Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng

I. C¹nh tranh vµ vai trß cña nã trong nÒn kinh tÕ quèc d©n

1. Quan niªm vÒ c¹nh tranh

            B­íc vµo thêi ®¹i kinh tÕ tri thøc, tõ v¨n ho¸ tíi t­ t­ëng cña toµn thÕ giíi tÊt sÏ thay ®æi lín vµ s©u s¾c ch­a tõng thÊy. Theo ®ã, lý luËn vÒ kinh tÕ còng cã xu thÕ ph¸t triÓn míi, ®ång thêi lý luËn c¹nh tranh còng cã b­íc ph¸t triÓn míi.

            Lý luËn kinh tÕ truyÒn thèng lµ c¬ së lý luËn trong nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp, do ®ã nã mang ®Æc ®iÓm cña thêi ®¹i kinh tÕ c«ng nghiÖp. Kinh tÕ c«ng nghiÖp lÊy s¶n xuÊt vËt chÊt vµ n¨ng l­îng lµm träng t©m, c¸c ngµnh phÇn lín lµ nh÷ng ngµnh sö dông nhiÒu t­ b¶n, lµ nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp gia c«ng cã quy m« lín vµ c«ng nghiÖp nÆng.

            Theo quan ®iÓm cña nhµ kinh tÕ häc næi tiÕng ng­êi Anh Alfred Masshall, nÒn kinh tÕ thêi ®¹i nµy c©n ®èi, æn ®Þnh, do ®ã mµ cã trËt tù, cã thÓ dù ®o¸n ®­îc. Trong nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp s¶n xuÊt cã khuynh h­íng lÆp ®i lÆp l¹i, c¹nh tranh cã nghÜa lµ ph¶i lµm cho s¶n phÈm cã chÊt l­îng cao, gi¸ rÎ. Do ®ã, ph¶i c¶i tiÕn chÊt l­îng, h¹ gi¸ thµnh, ®i ®Õn giíi h¹n cuèi cïng lµ gi¸ thµnh t¨ng lªn hoÆc lîi nhuËn gi¶m xuèng.

            Lý luËn kinh tÕ truyÒn thèng cho r»ng loµi ng­êi sèng trong mét thÕ giíi khan hiÕm tµi nguyªn, tÝnh chÊt khan hiÕm tµi nguyªn biÓu hiÖn ë chç thï lao gi¶m dÇn. Quy luËt thï lao gi¶m dÇn khiÕn mäi ng­êi cã quan ®iÓm bi quan ®èi víi mong ®îi kinh tÕ t¨ng tr­ëng bÒn v÷ng vµ liªn tôc. Trong nÒn kinh tÕ tri thøc th× thï lao t¨ng dÇn. Nhµ kinh tÕ häc ng­êi Mü W.B Arthur cho r»ng thï lao t¨ng dÇn ph¶n ¸nh xu h­íng sau: DÉn ®Çu th× l¹i dÉn ®Çu h¬n n÷a, mÊt lîi thÕ th× sÏ mÊt lîi thÕ h¬n n÷a.

            ¤ng tæ cña lý luËn kinh tÕ ph­¬ng T©y, Adam Smith cho r»ng c¹nh tranh cã thÓ lµm gi¶m chi phÝ vµ gi¸ c¶ s¶n phÈm, tõ ®ã khiÕn cho toµn bé x· héi ®­îc lîi do n¨ng suÊt cña c¸c doanh nghiÖp t¨ng lªn t¹o ra. H¬n 200 n¨m sau thêi Adam Smith, quan ®iÓm cho r»ng c¹nh tranh cã thÓ n©ng cao n¨ng suÊt lµm cho x· héi ®­îc lîi ¨n s©u vµo toµn bé lý luËn kinh tÕ ph­¬ng T©y. C¹nh tranh ®­îc coi lµ ®éng lùc gi¶m gi¸ s¶n phÈm, c¶i tiÕn chÊt l­îng s¶n phÈm vµ s¸ng t¹o ra s¶n phÈm míi. Trong nÒn kinh tÕ tri thøc, tÇm quan träng cña c¹nh tranh kh«ng thay ®æi, h¬n n÷a cßn quan träng h¬n rÊt nhiÒu.

            Cã thÓ nãi r»ng, c«ng nghiÖp truyÒn thèng thiªn vÒ thèng nhÊt ho¸, nÒn nÕp ho¸ vµ tæ chøc ho¸ s¶n phÈm. Mçi lo¹i s¶n phÈm ®Òu lµ mét ®iÓm cña “kh«ng gian s¶n phÈm ®a hÖ”. Trong t¸c phÈm “lý luËn tæ chøc ngµnh” cña m×nh, Taylor dïng kh¸i niÖm kh«ng gian s¶n phÈm ®Ó m« t¶ tÝnh chÊt phong phó cña sù kh¸c nhau cña s¶n phÈm. Do ®ã, trong kh«ng gian ®· ®Þnh s½n Êy, c¹nh tranh cã nghÜa lµ lµm cho hµng ho¸ l­u th«ng nhanh, b»ng c¸ch lµm thay ®æi nh÷ng “hµm sè s¶n xuÊt” tøc lµ hoÆc tÝch cùc t¨ng ®Çu vµo trong ®iÒu kiÖn gi¸ thµnh ®· Ên ®Þnh s½n hoÆc tËn søc gi¶m gi¸ thµnh trong ®iÒu kiÖn ®Çu ra ®· Ên ®Þnh s½n ®Ó tèi ®a ho¸ lîi nhuËn.

            Trong nÒn kinh tÕ tri thøc, c¹nh tranh kh«ng cßn chØ ®¬n thuÇn lµ thay ®æi “hµm sè s¶n xuÊt” vµ më réng thÞ phÇn, mµ lµ c¹nh tranh më réng “kh«ng gian sinh tån”, lµ t­ b¶n ho¸ gi¸ trÞ thêi gian cña c¸c c¸ nh©n ng­êi tiªu dïng trong kh«ng gian thÞ tr­êng míi. Kh«ng gian nµy lÊy t¨ng tr­ëng bÒn v÷ng, chuyªn m«n ho¸ ë tr×nh ®é cao vµ s¸ng t¹o ra hÖ thèng sinh th¸i con lµm ®Æc tr­ng. Doanh nghiÖp c¹nh tranh kh«ng gian, c¹nh tranh thÞ tr­êng lµ c¹nh tranh t­ b¶n.

            Lý luËn vÒ kinh tÕ tri thøc ®­îc x©y dùng trªn c¬ së lý luËn sinh vËt häc, cho r»ng nÒn kinh tÕ tri thøc m·i m·i ë bªn lÒ thêi gian, ph¸t triÓn kh«ng ngõng, kÕt cÊu kinh tÕ th­êng xuyªn s¾p xÕp l¹i. Kinh tÕ tri thøc lÊy ngµnh nghÒ kü thuËt cao lµm trô cét. Do vËy, viÖc hiÓu biÕt s¶n phÈm cña m×nh thuéc hÖ sinh th¸i nµo lµ viÖc hÕt søc quan träng, thµnh c«ng hay thÊt b¹i kh«ng chØ do b¶n th©n doanh nghiÖp quyÕt ®Þnh mµ cßn do m¹ng l­íi cña nã cã thµnh c«ng hay kh«ng quyÕt ®Þnh. Muèn cã lîi thÕ c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, doanh nghiÖp “ph¶i n¾m b¾t thêi c¬ vµ ph­¬ng ph¸p x©y dùng hÖ thèng sinh th¸i, cã thÓ ®iÒu chØnh h­íng bay trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn  vµ c¶i tiÕn. HÖ thèng sinh th¸i míi ®ßi hái ng­êi lao ®éng cã kh¶ n¨ng v­ît lªn trªn tæ chøc truyÒn thèng vµ giíi h¹n v¨n ho¸ ®Ó h×nh thµnh quan ®iÓm c¹nh tranh v­ît qua giíi h¹n doanh nghiÖp, ngµnh vµ quèc gia”. (F. Moore)

2. Vai trß cña c¹nh tranh

            Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, c¹nh tranh cã vai trß v« cïng quan träng, nã ®­îc coi lµ ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn kh«ng chØ cña mçi c¸ nh©n, mçi doanh nghiÖp mµ c¶ nÒn kinh tÕ nãi chung.

2.1.   §èi víi doanh nghiÖp

§èi víi mçi doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, c¹nh tranh cã nh÷ng vai trß sau:

·        C¹nh tranh ®­îc coi nh­ lµ c¸i “sµng” ®Ó lùa chän vµ ®µo th¶i nh÷ng doanh nghiÖp. V× vËy n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp cã vai trß cùc kú to lín.

·        C¹nh tranh quyÕt ®Þnh sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp. C¹nh tranh t¹o ra ®éng lùc cho sù ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp, thóc ®Èy doanh nghiÖp t×m mäi biÖn ph¸p ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh.

·        C¹nh tranh ®ßi hái doanh nghiÖp ph¶i ph¸t triÓn c«ng t¸c marketing b¾t ®Çu tõ viÖc nghiªn cøu thÞ tr­êng ®Ó x¸c ®Þnh ®­îc nhu cÇu thÞ tr­êng tõ ®ã ra c¸c quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh ®Ó ®¸p øng c¸c nhu cÇu ®ã. Bªn c¹nh ®ã, doanh nghiÖp ph¶i n©ng cao c¸c ho¹t ®éng dÞch vô còng nh­ t¨ng c­êng c«ng t¸c qu¶ng c¸o, khuyÕn m·i, b¶o hµnh...

·        C¹nh tranh buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i ®­a ra c¸c s¶n phÈm cã chÊt l­îng cao h¬n ®Ó ®¸p øng ®­îc nhu cÇu th­êng xuyªn thay ®æi cña ng­êi tiªu dïng. Muèn vËy, c¸c doanh nghiÖp ph¶i ¸p dông nh÷ng thµnh tùu khoa häc kü thuËt míi vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh, t¨ng c­êng c«ng t¸c qu¶n lý, n©ng cao tr×nh ®é tay nghÒ cña c«ng nh©n... tõ ®ã lµm cho doanh nghiÖp ngµy cµng ph¸t triÓn h¬n.

2.2.   §èi víi ng­êi tiªu dïng

Cã c¹nh tranh, hµng ho¸ sÏ cã chÊt l­îng ngµy cµng tèt h¬n, mÉu m· ngµy cµng ®Ñp, phong phó ®a d¹ng h¬n ®Ó ®¸p øng c¸c yªu cÇu cña ng­êi tiªu dïng trong x· héi. V× vËy, ®èi víi ng­êi tiªu dïng, c¹nh tranh cã c¸c vai trß sau:

·        Ng­êi tiªu dïng cã thÓ tho¶i m¸i, dÔ dµng trong viÖc lùa chän c¸c s¶n phÈm phï hîp víi tói tiÒn vµ së thÝch cña m×nh.

·        Nh÷ng lîi Ých mµ hä thu ®­îc tõ hµng ho¸ ngµy cµng ®­îc n©ng cao, tho¶ m·n ngµy cµng tèt h¬n c¸c nhu cÇu cña hä nhê c¸c dÞch vô kÌm theo ®­îc quan t©m nhiÒu h¬n. §ã chÝnh lµ nh÷ng lîi Ých mµ ng­êi tiªu dïng cã ®­îc tõ viÖc n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp.

2.3.  §èi víi nÒn kinh tÕ

            C¹nh tranh ®­îc coi nh­ lµ “linh hån” cña nÒn  kinh tÕ, vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n thÓ hiÖn ë nh÷ng mÆt sau:

·        C¹nh tranh lµ m«i tr­êng, lµ ®éng lùc thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña mäi thµnh phÇn kinh tÕ trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng, gãp phÇn xo¸ bá nh÷ng ®éc quyÒn, bÊt hîp lý, bÊt b×nh ®¼ng trong kinh doanh.

·        C¹nh tranh b¶o ®¶m thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt, sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi ngµy cµng x©u s¾c.

·        C¹nh tranh thóc ®Èy sù ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña x· héi, kÝch thÝch nhu cÇu ph¸t triÓn, lµm n¶y sinh nh÷ng nhu cÇu míi, gãp phÇn n©ng cao chÊt l­îng ®êi sèng x· héi vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ.

·        C¹nh tranh lµm nÒn kinh tÕ quèc d©n v÷ng m¹nh, t¹o kh¶ n¨ng cho doanh nghiÖp v­¬n ra thÞ tr­êng n­íc ngoµi.

·        C¹nh tranh gióp cho nÒn kinh tÕ cã nh×n nhËn ®óng h¬n vÒ kinh tÕ thÞ tr­êng, rót ra ®­îc nh÷ng bµi häc thùc tiÔn bæ sung vµo lý luËn kinh tÕ thÞ tr­êng cña n­íc ta.

Bªn c¹nh nh÷ng t¸c dông tÝch cùc, c¹nh tranh còng lµm xuÊt hiÖn nh÷ng hiÖn t­îng tiªu cùc nh­ lµm hµng gi¶, bu«n lËu trèn thuÕ… g©y nªn sù bÊt æn trªn thÞ tr­êng, lµm thiÖt h¹i ®Õn lîi Ých cña nhµ n­íc vµ cña ng­êi tiªu dïng.

Ph¸t huy nh÷ng yÕu tè tÝch cùc, h¹n chÕ nh÷ng mÆt tiªu cùc cña c¹nh tranh kh«ng chØ lµ nhiÖm vô cña nhµ n­íc, doanh nghiÖp mµ lµ nhiÖm vô chung cña toµn bé c¸ nh©n.